Әбу Насыр әл-Фараби Тіршілікте құрыштай бол төзімді
4-параграф · Оқулықтың 27–29-беттері · Сұрақ оқулықтың 27-бетіне негізделген
«Қазақ әдебиеті» оқулығының (6-сынып, Атамұра, 2018) «Әбу Насыр әл-Фараби Тіршілікте құрыштай бол төзімді» тақырыбы, 4-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: ««Тіршілікте құрыштай бол төзімді» өлеңінің авторы кім?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Әбу Насыр әл-Фараби
Жауап нұсқалары
- A.Абай Құнанбайұлы
- B.Ерлан Жүніс
- C.Доспамбет жырау
- D.Әбу Насыр әл-Фарабидұрыс
- E.Расул Ғамзатов
Түсіндірме
Ереже: Авторды туындының нақты атауы мен оның әдеби мұрасы арасындағы байланыс арқылы анықтаймыз.
Қолдану: «Тіршілікте құрыштай бол төзімді» әл-Фарабидің адам мінезі мен достыққа қатысты өсиеттік өлеңі. Ол төзім, адалдық және үлгілі іс туралы кеңес береді.
Қате нұсқаларды ажырату: Өсиеттік ой бірнеше ақында кездеседі, бірақ тақырып ұқсастығы нақты өлеңнің авторын өзгертпейді. Ақындық мұраны дәл ажырату қажет.
Қайта орындауға ишара: Осы өлең мен «Қашықтасың туған жер» туындысы қай ойшылдың мұрасына жататынын еске түсір.
Дұрыс жауап: Аян Нысаналин
Жауап нұсқалары
- A.Фариза Оңғарсынова
- B.Сағи Жиенбаев
- C.Кенжеболат Шалабаев
- D.Аян Нысаналиндұрыс
- E.Қадыр Мырза Әлі
Түсіндірме
Ереже: Аудармашының қызметі түпнұсқадағы ойды басқа тілдің көркем мүмкіндігімен жеткізуге байланысты.
Қолдану: Аян Нысаналин «Тіршілікте құрыштай бол төзімді» өлеңін қазақша ұсынған. Түпнұсқа ойшылдың өсиеті болса, қазақ тіліндегі көркем нұсқаны жеткізу аудармашының қызметіне жатады.
Қате нұсқаларды ажырату: Өсиет айтқан ойшылды қазақша тәржіманы ұсынған ақынмен теңестіруге болмайды. Сұрақ бастапқы авторды емес, қазақша нұсқаны жасаушыны сұрайды.
Қайта орындауға ишара: Екі әл-Фараби өлеңінің қазақша аудармасына ортақ қаламгерді еске түсір.
Дұрыс жауап: Қиындыққа төзімді болуға
Жауап нұсқалары
- A.Қиындықты тек өзгенің кінәсі санауға
- B.Сәтсіздіктен кейін әрекетті тоқтатуға
- C.Достықты пайда табудың құралы етуге
- D.Қиындыққа төзімді болуғадұрыс
- E.Жеңіске тек айламен жетуге
Түсіндірме
Ереже: Өсиеттің негізгі талабы сөйлеуші құптаған мінез бен нақты кеңестен анықталады.
Қолдану: Құрыш беріктіктің бейнесі ретінде алынған. Ақын адамға қиындықта беріктігін жоғалтпауға кеңес береді.
Қате нұсқаларды ажырату: Өлеңдегі алдану жағдайы алдауға жауап ретінде өзің де қиянат жасауды ақтамайды. Ақын қиындықта берік болып қалуды ұсынады.
Қайта орындауға ишара: Құрышқа ұқсату адамға кедергі кезінде қандай ұстаным қажет екенін қалай көрсететінін ойла.
Дұрыс жауап: Теңеу
Жауап нұсқалары
- A.Метафора
- B.Кейіптеу
- C.Теңеудұрыс
- D.Әсірелеу
- E.Литота
Түсіндірме
Ереже: Теңеуде ортақ қасиет арқылы ұқсатылатын екі нысан және сол байланыстың тілдік көрсеткіші болады.
Қолдану: «-тай» жұрнағы адам төзімін құрыштың беріктігіне ұқсатады. Бұл — теңеудің тілдік белгісі.
Қате нұсқаларды ажырату: Құрыш пен адам бірдей зат деп алынбайды; олардың беріктігі салыстырылады. «-тай» тұлғасы ашық ұқсату жасап тұрғанын ескер.
Қайта орындауға ишара: Металл қасиеті адамның мінезімен қандай қосымша арқылы салыстырылғанын анықта.
Дұрыс жауап: Мінездің беріктігін
Жауап нұсқалары
- A.Байлыққа құмарлықты
- B.Мансапқа ұмтылысты
- C.Мінездің беріктігіндұрыс
- D.Сезімнің құбылмалығын
- E.Қарым-қатынастың салқындығын
Түсіндірме
Ереже: Көркем бейненің астарлы мағынасы салыстыруға негіз болған басты қасиеттен ашылады.
Қолдану: Құрыш қатты, берік металл ретінде қабылданады. Ақын осы қасиетті адамның шыдамдылығына ауыстырады.
Қате нұсқаларды ажырату: Құрыштың қаттылығын адамның қатыгездігімен теңестіру өлеңдегі кеңеске сай емес. Мұнда қиындыққа шыдау туралы оң қасиет бейнеленген.
Қайта орындауға ишара: Берік металдың қай қасиеті адамның кедергіге қарсы тұруымен сәйкес келетінін ойла.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ әдебиеті» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.