Қиялдай алу — ерекше қабілет

Ереже: Зат есім адамды да, зат пен ұғымды да атайды. Кім деген сұрақ адам атауына қойылады, ал заттарға не және оның септелген түрлері келеді. Бұл тапсырма екі шартты бірге орындаған сөзді сұрайды.

Қолдану: Бала адамды атайды және кім жасады деген сұраққа жауап. Үй мен үлгі де заттық мағынаға ие, бірақ кім шартына келмейді.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Қиялындағы: үйге қатысты сипаттау тұлғасында, кім деген сұраққа жауап бермейді.

C) Үйдің: затқа қатысты ненің деген сұраққа жауап береді, адамды атамайды.

D) Үлгісін: нысанды білдіреді, нені деген сұраққа жауап.

E) Жасады: қимыл, не істеді деген сұраққа жауап береді.

Қайта орындауға ишара: Зат есімдер ішінен адам атауын таңда.

Ереже: Жалқы есім жеке адамға, жерге немесе нысанға қойылған арнайы атауды білдіреді. Арман сөзі басқа контексте жалпы ұғым болуы мүмкін, бірақ бұл сөйлемде адамның есімі деп нақты көрсетілген. Сөзді тек тұлғасына қарап жіктемейміз.

Қолдану: Арман белгілі адамның есімі ретінде қолданылғандықтан, жалқы есім болады. Бас әріп осы жазылуға сәйкес келеді.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Жалпы есім: контексте кез келген арман ұғымын емес, нақты адамды атайды.

C) Тек сын есім: адамның белгісі емес, есімі.

D) Тек сан есім: сандық мөлшер жоқ.

E) Тек етістік: барды қимылы бөлек сөзде берілген.

Қайта орындауға ишара: Шартта сөз жеке адамға қойылған есім бе екенін тексер.

Ереже: Жалпы есім бір түрдегі заттарды немесе ұғымдарды жалпы атайды. Арман бұл жерде адамның ішкі тілегі мен ойына қатысты ұғым. Ол жеке есім ретінде емес, ортақ ұғым ретінде берілген.

Қолдану: Өз арманын деген орам оқушының қалаған бейнесіне қатысты. Сондықтан арман жалпы есім, нақты адамның есімі ретінде қолданылмаған.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Жалқы есім: нақты адамның аты емес, кез келген адамның арманы туралы ұғым.

B) Сан есім: сан не рет бермейді.

C) Етістік: жеткізді әрекеті бөлек сөзбен берілген.

E) Одағай: сезімдік реакция емес, ұғым атауы.

Қайта орындауға ишара: Сөз адам аты ма, әлде адамның тілегі туралы ұғым ба?

Ереже: Адам есімдері жалқы есім ретінде бас әріппен басталады. Сөздің қалған әріптері кәдімгі мәтінде кіші әріппен жазылады. Әдейі графикалық безендіру бұл тапсырмадағы қалыпты емле талабына жатпайды.

Қолдану: Айша нұсқасында алғашқы әріп бас, қалғандары кіші. Сондықтан адамның есімі дұрыс жазылған сөйлем осы болады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) айша жаңа жоба ұсынды.: адамның есімі және сөйлем басы кіші әріппен берілген.

B) АйШа жаңа жоба ұсынды.: есімнің ішіндегі орынсыз бас әріп қалыпты жазылуға сай емес.

C) АЙша жаңа жоба ұсынды.: есімнің екінші әрпін орынсыз бас әріппен жазған.

E) АйшА жаңа жоба ұсынды.: соңғы әріпті негізсіз бас әріпке айналдырған.

Қайта орындауға ишара: Есімнің бірінші әрпі мен ішкі әріптерін бөлек тексер.

Ереже: Негізгі зат есім бұл талдауда сөз тудыратын жұрнақсыз түбір ретінде қаралады. Туынды зат есімде түбірге жұрнақ қосылып, жаңа атау туады. Негізгі дегенді жалаң мағыналық маңызды сөз деген бағамен шатастырмаймыз.

Қолдану: Тас сұралған түбір қалпында тұр. Қалған сөздерде анық көрсетілетін сөз тудыратын жұрнақ бар, сондықтан олар туынды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Достық: дос түбіріне -тық сөз тудыратын жұрнағы қосылған.

B) Білім: біл түбірінен -ім арқылы ұғым атауы жасалған.

C) Суретші: сурет түбіріне қызмет иесін білдіретін -ші жалғанған.

D) Орманшы: бақ түбіріне -шы жұрнағы жалғанған.

Қайта орындауға ишара: Әр сөзден жаңа атау жасайтын жұрнақ бар-жоғын ізде.