Нәтиже сабақ. Қиял әлемі

Ереже: Зат есімдерді мағынасы бойынша жіктегенде әр мүшені жеке тексереміз. Үміт пен мейірім ішкі сезім немесе қасиет, қалам мен қағаз нақты құралдар. Бір дерексіз мүшенің болуы бүкіл жұпты дерексіз етпейді.

Қолдану: Үміт пен мейірімнің екеуі де абстракт ұғымды атайды. Басқа жұптарда кемінде бір материалдық зат бар.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Қалам, қағаз: екеуі де материалдық заттар.

B) Қалам, үміт: қалам деректі зат.

C) Қағаз, мейірім: қағаз деректі зат.

D) Қалам, мейірім: қалам материалдық нысан, жұп түгел дерексіз емес.

Қайта орындауға ишара: Жұптың екі мүшесі де ұғым атауы екенін тексер.

Ереже: Дара-күрделі түбір санын, негізгі-туынды сөздің жасалуын сипаттайды. Дос түбіріне -тық қосылып бір түбірлі жаңа ұғым жасалған. Сондықтан екі жіктеу бір-біріне кедергі жасамайды.

Қолдану: Достық бір түбірге негізделгендіктен дара, жұрнақ арқылы жасалғандықтан туынды. Дұрыс жауап екі өлшемді де сақтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Дара әрі негізгі зат есім: бір түбір дұрыс, бірақ -тық арқылы туынды жасалған.

C) Күрделі әрі негізгі зат есім: екі түбір жоқ және жұрнақ арқылы жасалған.

D) Күрделі әрі туынды зат есім: туынды дұрыс, бірақ негізгі түбір біреу болғандықтан дара.

E) Қайталама қос сөз: бір толық түбір қайталанбаған.

Қайта орындауға ишара: Түбір санын жасалу тәсілінен бөлек анықта.

Ереже: Жалқы есім жеке адамды атай алады. Құрамды атау мен сөйлемдегі өзге сөздер болғанда, әр атаудың нысанын жеке анықтау керек. Әлия жұмысын таныстырған нақты адам ретінде берілген.

Қолдану: Кім таныстырды? — Әлия. Бұл адамның аты болғандықтан, жалқы есім болады.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Жалпы шығармашылық ұғымы: нақты таныстырған адамның аты.

C) Қимылдың уақытын көрсететін үстеу: уақыт емес, орындаушы атауы.

D) Сан мөлшерін білдіретін сан есім: мөлшер жоқ.

E) Сезімдік одағай: реакция емес, адам есімі.

Қайта орындауға ишара: Таныстыру әрекетін орындаған адамның атын тап.

Ереже: Зат есім нақты затты да, дерексіз ұғымды да атайды. Сөздерді белгіні, санды немесе қимылды білдіруіне қарай ажыратамыз. Жұптағы бір сөздің зат есім болуы жеткіліксіз, екеуі де талапқа келуі тиіс.

Қолдану: Қиял ұғымды, сурет нақты бейнені атайды. Екеуі де зат есім, ал басқа сөздер әрекет, белгі және мөлшер береді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Жасады, әдемі: бірі етістік, бірі сын есім.

C) Әдемі, үш: бірі белгі, бірі сан.

D) Сурет, жасады: бірі зат есім, екіншісі етістік; жұп толық сәйкес емес.

E) Қиял, үш: бірі ұғым атауы, екіншісі сан есім.

Қайта орындауға ишара: Атау мағынасын қимыл, белгі және саннан ажырат.

Ереже: Жоспарда мазмұнның толықтығы мен уақыт реті қатар тексеріледі. Әуелі, кейін, соңында қадамдарды реттейді. Бір ғана маңызды көрінген әрекетті қалдыру толық жоспар болмайды.

Қолдану: Үш кезең де дұрыс ретпен берілген: ойдағы бейне, сурет, түсіндіру. Сондықтан жоспар мәтінді толық және бірізді қысқартады.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Сурет салу → түсіндіру → елестету: алғашқы ойлау қадамы соңына көшкен.

C) Елестету → түсіндіру → сурет салу: екінші және үшінші әрекет ауысқан.

D) Тек түсіндіру: екі маңызды кезең түсіп қалған.

E) Тек сурет салу: бастапқы және соңғы қадам жоқ.

Қайта орындауға ишара: Үш қадамның барын және ретін қатар тексер.