VI–IX ғасырлардағы түркілердің шаруашылығы
7-параграф · Оқулықтың 35–39-беттері · Сұрақ оқулықтың 35-бетіне негізделген
«Қазақстан тарихы» оқулығының (6-сынып, Атамұра, 2018) «VI–IX ғасырлардағы түркілердің шаруашылығы» тақырыбы, 7-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «VI–IX ғасырларда түркі жауынгерлерін берік қару және темір сауытпен қамтамасыз етуге қандай өндіріс тікелей…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Металл өндіру
Жауап нұсқалары
- A.Металл өндірудұрыс
- B.Қыш ыдыс жасау
- C.Мата тоқу
- D.Ағаш өңдеу
- E.Тері илеу
Түсіндірме
Ереже: Әскери жабдықтың сапасы оны жасауға қажет шикізат пен технологияға тәуелді болды. Қару және сауыт туралы сұрақта сол бұйымдардың негізгі материалын беретін өндірісті анықтау қажет.
Қолдану: Металл өндіру және өңдеу түркілерге темір қару, сауыт пен ат әбзелдерін жасауға мүмкіндік берді. Бұл жақсы жабдықталған әскердің қалыптасуына көмектесті; әскери табысты тек бір технологиямен түсіндіруге болмайды, бірақ оның материалдық үлесі айқын болды.
Қате нұсқаларды ажырату: Қыш, мата, ағаш және тері бұйымдары да тұрмыс пен әскерге қажет еді. Алайда олар сұрақтағы темір қару мен сауыттың негізгі материалын өндіретін сала емес; қосымша жабдық пен басты шикізатты ажырату керек.
Қайта орындауға ишара: Бұйымның қандай материалдан жасалғанын анықтап, сол материалды беретін саланы таңдаңыз.
Дұрыс жауап: Пішіні мен көлемінің біркелкілігі
Жауап нұсқалары
- A.Әртүрлі шикізаттың қатар қолданылуы
- B.Бұйымдардың әр тереңдіктен табылуы
- C.Бұйымдардағы тозу іздерінің сақталуы
- D.Пішіні мен көлемінің біркелкілігідұрыс
- E.Шеберхана маңындағы кен кесектерінің көптігі
Түсіндірме
Ереже: Бұйымдардың ұқсас пішіні мен өлшемі шеберлердің ортақ үлгі немесе орныққан тәсіл қолданғанын көрсетуі мүмкін. Бір белгі барлық өндіріс көлемін немесе ұйымдасуын толық дәлелдемейді.
Қолдану: Пішін мен көлемнің біркелкілігі қайталанатын жасау тәжірибесін байқатады. Сондықтан сұрақта осы сипат қолөнер дағдысының қалыптасуын қолдайды; одан қазіргі зауыттық жаппай өндіріс немесе барлық шеберхананың бір орталыққа бағынуы туралы қорытынды шығармаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Шикізаттың алуандығы материал таңдауды, тереңдік жерлену жағдайын, тозу пайдалануды, кен кесектері өңдеу орнын көрсетуі мүмкін. Олар бұйымды бір қалыппен жасаудың дәлелі емес; бұл қорытынды үшін қайталанған пішін мен өлшемді салыстырады.
Қайта орындауға ишара: Қай белгі бұйымның сақталуын емес, жасалуындағы қайталануды сипаттайды?
Дұрыс жауап: Біріктірілген жалпақ темір тақташалардан қорғаныс қабаты жасалды
Жауап нұсқалары
- A.Бір-біріне ілінген темір шығыршықтардан тор жасалды
- B.Қалың былғары қабаттары металлсыз біріктірілді
- C.Қатпарланған тығыз матадан жұмсақ қорғаныс тігілді
- D.Біріктірілген жалпақ темір тақташалардан қорғаныс қабаты жасалдыдұрыс
- E.Біртұтас ағаш қалқан қолға ұсталды
Түсіндірме
Ереже: Сауыт жауынгерді соққыдан қорғаумен бірге қозғалу мүмкіндігін де сақтауға тиіс болды. Ұсақ қатты бөлшектерді біріктіру қорғаныс пен икемділікті ұштастыруға көмектесті.
Қолдану: Тақташалы сауыт жалпақ темір бөліктерді біріктіру арқылы жасалды. Осындай құрылым денені қорғап, ат үстіндегі қимылды біртұтас қатты қабыққа қарағанда жеңілдетті; сұрақ барлық түркі сауыты бір ғана үлгіде болды дегенді білдірмейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Шығыршық тор, былғары қорғаныс, қатпарлы мата және ағаш қалқан өзге қорғаныс түрлерін сипаттайды. Сұрақ тақташалы сауыттың денеге киілетін құрылымын анықтайды; қорғаныс қызметінің ортақтығы барлық сауыт бірдей бөлшектен жасалғанын білдірмейді, материал мен біріктіру тәсілін салыстырыңыз.
Қайта орындауға ишара: Сауыттың қорғанысын қамтамасыз еткен материал мен бөлшектер құрылымын анықтаңыз.
Дұрыс жауап: Қолөнер мен сауданы дамытты
Жауап нұсқалары
- A.Тау-кен өндірісі мен қолөнердің өзге салалардан оқшаулануын
- B.Қолөнер мен сауданы дамыттыдұрыс
- C.Дайын құрал айналымының шикізат өндірумен алмастырылуын
- D.Өндіріс өнімінің айырбасқа түспей қоймада жиналуын
- E.Құрал жасау ісінің металдан ағаш өңдеуге ауысуын
Түсіндірме
Ереже: Бір өндіріс саласының дамуы басқа кәсіптерге шикізат пен құрал беріп, айырбасты кеңейте алады. Металл өндірісінің маңызын тек қару жасаумен шектеу оның шаруашылық қызметін толық ашпайды.
Қолдану: Металды өңдеу еңбек құралдары, тұрмыстық бұйымдар және әшекейлер жасауға мүмкіндік берді. Бұл қолөнерді және дайын өнімнің саудасын дамытты; сұрақ өндіріс, шеберлік пен айырбас арасындағы байланысты анықтауды талап етеді, барлық кәсіп бір салаға айналды дегенді білдірмейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Оқшаулану шикізат, шебер және сатып алушы арасындағы берілген байланысты түсіндірмейді. Құралды сату шикізат өндірудің орнына жүрген жоқ, ал қоймада жинау мен ағашқа ауысу шартта айтылмаған. Өндіру, өңдеу және айырбас бір тізбек құрайды.
Қайта орындауға ишара: Шикізаттан дайын өнімге, одан айырбасқа өтетін тізбекті қадағалаңыз.
Дұрыс жауап: Көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығы
Жауап нұсқалары
- A.Көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығыдұрыс
- B.Суармалы егіншілік пен бау-бақша
- C.Теңіз балықшылығы мен кеме саудасы
- D.Жібек құртын өсіру мен мата өндірісі
- E.Орман аңшылығы мен терімшілік
Түсіндірме
Ереже: Шаруашылық түрі табиғи орта, су мен жайылымның маусымдық өзгеруі және көлік мүмкіндігімен байланысты қалыптасты. Негізгі кәсіптің болуы басқа еңбек түрлерін жоққа шығармайды.
Қолдану: Түркілерде көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығы басым болды. Маусымдық қоныс ауыстыру малды жайылыммен қамтамасыз етуге көмектесті, ал мал азық, киімге шикізат және көлік берді; бұл дала жағдайындағы шаруашылық бейімделуді көрсетеді.
Қате нұсқаларды ажырату: Егіншілік, балықшылық, жібекшілік және орман кәсіптері басқа табиғи-экономикалық жағдайлармен байланысты. Түркілердің кең далалық ортаға бейімделген негізгі күнкөрісін анықтау керек; негізгі саланы атау қалаларда немесе өзен аңғарында басқа кәсіптер болмағанын білдірмейді, шаруашылықтың көптүрлілігін сақтаймыз.
Қайта орындауға ишара: Маусымдық жайылым пайдаланумен байланысты шаруашылықты іздеңіз.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақстан тарихы» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.