Дүниежүзілік мұхит проблемалары және оны шешу жолдары
31-параграф · Оқулықтың 137–141-беттері
«География» оқулығының (7-сынып, Атамұра, 2025) «Дүниежүзілік мұхит проблемалары және оны шешу жолдары» тақырыбы, 31-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Мұхиттағы шаруашылықта пайдаланылатын балық, шаянтәрізділер және балдырлар тірі ағзалардан тұрады. Шығу тегі…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Биологиялық ресурс
Жауап нұсқалары
- A.Энергетикалық ресурс
- B.Көлік қызметі
- C.Климаттық қызмет
- D.Минералды ресурс
- E.Биологиялық ресурсдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Биологиялық ресурстар тірі ағзалар мен олардың қорларына қатысты. Мұхиттағы балық, шаянтәрізділер және балдырлар осы топқа жатады. Олардың көбеюі қорды қалпына келтіруі мүмкін, бірақ қор шексіз емес. Пайдалану қарқыны тіршілік ортасы мен көбею мүмкіндігіне сәйкес болмаса, ресурс азаяды.
Қолдану: Шарт ресурстың тірі ағзалардан тұратынын нақты көрсеткен. Сондықтан биологиялық ресурс дұрыс. Сұрақ олардың тасымалға немесе жылу алмасуға жанама әсерін емес, шығу тегі бойынша тобын сұрайды. Тірі ағзаны минералдық шикізат немесе су қозғалысының энергиясымен теңестіруге болмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Энергетикалық ресурс бұл жіктеуде су қозғалысының қуатына қатысты. Көлік қызметі тасымалды білдіреді. Климаттық қызмет жылу мен ылғал алмасуға байланысты. Минералды ресурс геологиялық шикізатқа жатады; бұл төрт атау берілген тірі ағзалар қорын дұрыс жіктемейді.
Қайта орындауға ишара: Сұрақтағы негізгі белгі — ресурстың тірі ағзалардан тұруы.
Дұрыс жауап: Минералды ресурс
Жауап нұсқалары
- A.Минералды ресурсдұрыс
- B.Биологиялық ресурс
- C.Көлік қызметі
- D.Климаттық қызмет
- E.Су қозғалысының механикалық энергиясы
Түсіндірме
Ереже: Мұнай мен табиғи газ геологиялық шикізат ретінде минералдық ресурстарға жатады. Олар отын ретінде энергия беретіндіктен, энергетикалық маңызы да бар. Бірақ сұрақ ресурстың шығу тегі бойынша жіктеуін нақтылаған. Су қозғалысының механикалық энергиясы мен жер қойнауынан алынатын отын шикізаты осы жіктеуде бөлек қарастырылады.
Қолдану: Шарт қайраңдағы тау жыныстарынан алынатын шикізатты сұрайды. Сондықтан минералды ресурс дұрыс. Мұнайды жағу энергия беретінін жоққа шығармаймыз, алайда берілген нұсқаларда сұралған геологиялық топты таңдау керек. Өнімнің қолданылуы мен шығу тегі бойынша жіктеу екі түрлі белгі болуы мүмкін.
Қате нұсқаларды ажырату: Биологиялық ресурс қазіргі тірі ағзалар қорына қатысты. Көлік қызметі мұхитты жол ретінде пайдалануды білдіреді. Климаттық қызмет жылу алмасуға қатысты. Судың механикалық энергиясы толқын мен толысу қозғалысынан алынады, берілген мұнай-газ шикізатының шығу тобы емес.
Қайта орындауға ишара: Отынның қолданылуын емес, тау жыныстарынан алынатын шикізаттың тобын ата.
Дұрыс жауап: Энергетикалық ресурс
Жауап нұсқалары
- A.Биологиялық ресурс
- B.Энергетикалық ресурсдұрыс
- C.Минералды ресурс
- D.Көлік қызметі
- E.Климаттық қызмет
Түсіндірме
Ереже: Мұхиттың толқын және толысу қозғалысы электр өндіруге пайдаланылатын энергетикалық ресурс болуы мүмкін. Қозғалыс қуаты материалдық шикізат қорымен бірдей емес. Оның пайдаланылуы техникалық мүмкіндікке және жергілікті жағдайға тәуелді, сондықтан кез келген жағалауда бірдей тиімді деп есептелмейді. Ресурстың түрі сұрақтағы қолданылған қуат арқылы анықталады.
Қолдану: Шарт қозғалыс энергиясын электрге айналдыруды көрсетеді. Сондықтан энергетикалық ресурс дұрыс. Мұнда балық аулау немесе мұнай өндіру жоқ. Су қозғалысы кеме қатынасына да әсер етуі мүмкін, бірақ осы мысалдың негізгі нәтижесі электр энергиясы болғандықтан, көлік қызметі таңдалмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Биологиялық ресурс тірі ағзалардан тұрады. Минералды ресурс геологиялық шикізат. Көлік қызметі жүк пен жолаушы тасымалын білдіреді. Климаттық қызмет жылу мен ылғал реттелуіне қатысты; олар берілген электр өндіруге қолданылған қозғалыс қуатын атамайды.
Қайта орындауға ишара: Құрылғының пайдаланатын заты емес, пайдаланатын қуаты қандай екенін анықта.
Дұрыс жауап: Климаттық қызмет
Жауап нұсқалары
- A.Көлік қызметі
- B.Минералды ресурс
- C.Биологиялық ресурс
- D.Энергетикалық ресурс
- E.Климаттық қызметдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Мұхиттың жылуды сіңіруі, сақтауы және тасымалдауы климат жүйесінде маңызды. Бұл климаттық қызметке жатады. Мұхит барлық жағалауда әрдайым жайлы жағдай жасайды деген қорытынды емес: дауыл мен басқа қауіптер де болуы мүмкін. Жылу алмасу географиялық айырмашылықтарға және мұхит-атмосфера байланысына ықпал етеді.
Қолдану: Шарт жылудың жиналуы мен таралуын және ұзақ мерзімді ауа райы жағдайын нақты байланыстырады. Сондықтан климаттық қызмет дұрыс. Электр стансысы немесе шикізат алу сипатталмаған. Мұхиттың бірнеше қызметі қатар болуы мүмкін, алайда сұрақ осы жылу алмасудың нақты қызметін сұрайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Көлік қызметі тасымалға қатысты. Минералды ресурс шикізат қорын атайды. Биологиялық ресурс тірі ағзалар қоры. Энергетикалық ресурс электр өндіруге қолданылатын қуатты білдіруі мүмкін; осы төрт атау климатқа әсер ететін жылу алмасудың сұралған қызметін алмастырмайды.
Қайта орындауға ишара: Жылуды сақтау мен тарату қай табиғи жүйенің жағдайын реттейді?
Дұрыс жауап: Көлік қызметі
Жауап нұсқалары
- A.Энергетикалық ресурс
- B.Көлік қызметідұрыс
- C.Климаттық қызмет
- D.Минералды ресурс
- E.Биологиялық ресурс
Түсіндірме
Ереже: Көлік қызметі мұхитты жүк пен жолаушы тасымалына арналған жол ретінде пайдалануды білдіреді. Су айдыны бұл жағдайда тасымал кеңістігі болады. Бұл мұхиттан материал өндіру немесе толқын энергиясынан электр алу емес. Маршруттың тиімділігі мен қауіпсіздігі ауа райына және навигациялық жағдайға тәуелді болуы мүмкін.
Қолдану: Шартта кемелер, порттар және жүк жеткізу берілген. Сондықтан көлік қызметі дұрыс. Су қозғалысының кемеге ықпалы болғанымен, сұрақ электр өндірісін сипаттамайды. Ортақ мұхит нысаны бірнеше қызмет атқара алатындықтан, нақты орындалған әрекет пен оның нәтижесін салыстыру қажет.
Қате нұсқаларды ажырату: Энергетикалық ресурс электр өндіретін табиғи қуатқа қатысты. Климаттық қызмет жылу мен ылғал алмасуы. Минералды ресурс геологиялық шикізат. Биологиялық ресурс тірі ағзалар қоры; осы төрт атау порттар арасындағы берілген жүк жеткізуді атамайды.
Қайта орындауға ишара: Порттар арасындағы жүк қозғалысы — тасымал қызметі.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Дүниежүзілік мұхит және оның бөліктерінің географиялық жағдайы
- Дүниежүзілік мұхит суларының қасиеттері
- Мұхит суларының қозғалысы
- Мұхитта болатын табиғи құбылыстар
- Географиялық ақпарат көздерімен сарамандық жұмыс
- Биосфера және оның құрамдас бөліктері
- Қазақстанның флорасы мен фаунасы
- Топырақ және оның құрамы мен құрылымы Қазақстанның топырақ типтері
Сұрақтар «География» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2025.