Атмосфералық жауын шашын Синоптикалық карталар
23-параграф · Оқулықтың 96–106-беттері
«География» оқулығының (7-сынып, Атамұра, 2025) «Атмосфералық жауын шашын Синоптикалық карталар» тақырыбы, 23-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Бұлттан жерге сұйық су тамшылары түсті; тамшылар мұз түйіршіктері де, қар кристалдары да емес. Бұл…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Жаңбыр
Жауап нұсқалары
- A.Қырау
- B.Қар
- C.Жаңбырдұрыс
- D.Бұршақ
- E.Көктайғақ
Түсіндірме
Ереже: Жаңбыр сұйық су тамшылары түрінде түседі. Жауын-шашынды ажыратқанда судың жерге жеткендегі күйі және бөлшектердің пішіні ескеріледі. Сұйық тамшыны бұлттан түспей, жердегі бетте пайда болатын шықпен шатастыруға болмайды; олардың пайда болу орны мен жолы әртүрлі.
Қолдану: Шартта тамшылар бұлттан түскені және сұйық күйде екені анық көрсетілген. Сондықтан жаңбыр дұрыс. Мұзды бөлшектер жоқ деген нақтылау қар мен бұршақты ажыратуға көмектеседі. Су жерге түскеннен кейін қатуы мүмкін, бірақ сұрақ бөлшектердің түскен сәттегі түрін сұрайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Қырау бетке тікелей шөккен мұз кристалдары. Қар көбіне кристалдық қар ұшқындары түрінде түседі. Бұршақ қатты мұз түйіршіктері болады. Көктайғақ жердегі мұзданған тайғақ жабындыны сипаттайды, сұйық тамшылардың ауада түсу атауы емес.
Қайта орындауға ишара: Шешуші белгілер: бұлттан түсу және сұйық су күйі.
Дұрыс жауап: Қар
Жауап нұсқалары
- A.Қардұрыс
- B.Қырау
- C.Көктайғақ
- D.Бұршақ
- E.Жаңбыр
Түсіндірме
Ереже: Қар мұз кристалдары немесе олардың бірігуінен түзілген қар ұшқындары түрінде түседі. Қатты жауын-шашынның бәрі бірдей қар емес: бұршақтың тығыз мұз түйіршіктері басқа құрылыммен қалыптасады. Қарды ажыратуда бөлшектің кристалдық тармақталған пішіні мен бұлттан түсуі маңызды.
Қолдану: Шартта алты тармақты кристалдар және бірігіп түзілген ұшқындар аталған. Бұл қарға сәйкес келеді. Сұрақ судың қатты күйін ғана емес, қарға тән пішінді де көрсетіп тұр. Жерге жеткенде қар еріп кетуі мүмкін, бірақ берілген бөлшектер мұз кристалы күйінде түскен.
Қате нұсқаларды ажырату: Қырау ауадағы будақтан түспей, бетте тікелей түзіледі. Көктайғақ мұзды жер жабындысын білдіреді. Бұршақ тығыз мұз түйіршіктері, жіңішке тармақталған ұшқындар емес. Жаңбыр сұйық тамшылар түрінде түседі, шартта қатты кристалдар көрсетілген.
Қайта орындауға ишара: Тармақталған мұз ұшқындарының атауын таңда.
Дұрыс жауап: Бұршақ
Жауап нұсқалары
- A.Шық
- B.Қар
- C.Жаңбыр
- D.Қырау
- E.Бұршақдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Бұршақ будақ-жаңбырлы бұлттарда мұз түйіршіктерінің өсуімен қалыптасады. Күшті жоғары ауа ағындары бөлшектердің бұлт ішінде өсуіне ықпал етуі мүмкін. Бұршақты тек суық маусымда ғана болады деп қарастыру дұрыс емес; ол жылы мезгілдегі найзағайлы бұлттарда да түсе алады.
Қолдану: Шартта тығыз және кейде қабатталған мұз түйіршіктері будақ-жаңбырлы бұлттан түскен. Сондықтан бұршақ дұрыс. Бұл бөлшектер жер бетінде пайда болған қырау емес және қардың жеңіл тармақталған ұшқынына тең емес. Негізгі белгі — мұз түйіршігінің құрылымы мен бұлттан түсуі.
Қате нұсқаларды ажырату: Шық бетте түзілген сұйық тамшы. Қар кристалдар мен ұшқындар түрінде түседі. Жаңбыр сұйық күйде болады. Қырау бетке буынан түзілген мұз кристалдары; осы төрт атау берілген тығыз мұз түйіршіктерін дәл сипаттамайды.
Қайта орындауға ишара: Найзағайлы бұлттан түскен тығыз мұз түйіршіктеріне назар аудар.
Дұрыс жауап: Шық
Жауап нұсқалары
- A.Бұршақ
- B.Шықдұрыс
- C.Қырау
- D.Көктайғақ
- E.Жаңбыр
Түсіндірме
Ереже: Шық су буының салқындаған бетте сұйық тамшыға конденсациялануынан түзіледі. Ол бұлттан құлаған жаңбыр тамшысы емес. Беттің температурасы шық нүктесіне жеткенде осындай конденсация болуы мүмкін, бірақ температура мен ылғалдың нақты жағдайы ескерілуі тиіс.
Қолдану: Шартта жаңбыр болмағаны және тамшылар шөптің өз бетінде ауа буынан пайда болғаны айтылған. Сондықтан бұл шық. Сұйық күй туралы нақтылау қыраудан ажыратады. Тамшының шөпте тұруы жалғыз белгі болса жеткіліксіз болар еді, ал берілген түзілу жолы жауапты анықтайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Бұршақ бұлттан түсетін мұз түйіршігі. Қырау қатты мұз кристалдарынан тұрады. Көктайғақ мұзды тайғақ жабынды, сұйық тамшы емес. Жаңбыр бұлттан түседі, шартта тамшылар бетте тікелей буынан пайда болған.
Қайта орындауға ишара: Тамшылардың қайдан келгенін анықта: бұлттан ба, әлде беттегі конденсациядан ба?
Дұрыс жауап: Қырау
Жауап нұсқалары
- A.Шық
- B.Қыраудұрыс
- C.Қар
- D.Бұршақ
- E.Көктайғақ
Түсіндірме
Ереже: Қырау су буының салқын бетке тікелей мұз кристалдары түрінде шөгуінен түзіледі. Газ күйінен қатты күйге тікелей ауысу сұйық тамшыға конденсацияланудан бөлек. Қырауды бетке түскен жаңбыр суының қатып қалуымен бірдей механизм деп қарастыруға болмайды.
Қолдану: Шартта бу сұйық кезеңсіз мұзға айналғаны және бет температурасы нөлден төмен екені көрсетілген. Сондықтан қырау сәйкес келеді. Негізгі дәлел тек аяздың болуы емес, кристалдардың сол бетте тікелей түзілгені. Бұлттан жауын-шашынның түсуі бұл мысалда сипатталмаған.
Қате нұсқаларды ажырату: Шық сұйық тамшыларға жатады. Қар бұлттан түсетін кристалдар немесе ұшқындар. Бұршақ бұлтта өскен тығыз мұз түйіршіктері. Көктайғақ көбіне суық бетте судың қатып, тайғақ қабат түзуімен байланысты; шартта ұсақ кристалдардың тікелей шөгуі берілген.
Қайта орындауға ишара: Будан бірден мұз кристалына өту және бетте түзілу белгілерін бірге қара.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Атмосфера және оның құрамдас бөліктері
- Ауа райы және оның алдын ала болжау
- Ауа температурасы Атмосфералық қысым
- Желдер Ауаның ылғалдылығы және бұлттар
- Қолайсыз атмосфералық құбылыстар
- Гидросфера және оның құрамдас бөліктері
- Су ресурстарының маңызы Су ресурстары және адам
- Дүниежүзілік мұхит және оның бөліктерінің географиялық жағдайы
Сұрақтар «География» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2025.