Дүниежүзілік шаруашылық және халықаралық географиялық еңбек бөлінісі

Ереже: Халықаралық географиялық еңбек бөлінісі елдердің белгілі өнімге немесе қызметке маманданып, нәтижелерімен алмасуын білдіреді. Ұлттық шаруашылықтар ресурсы, дағдысы және технологиясы бойынша ерекшеленеді. Мамандану басқа өнімді мүлде шығармау деген сөз емес; сыртқы айырбасқа қатысатын басым бағыт қарастырылады.

Қолдану: Мысалда қозғалтқыш шығару және электроника сатып алу екі елді өндіріс пен сауда арқылы байланыстырады. Сондықтан халықаралық еңбек бөлінісі дұрыс. Ел ішіндегі ауданаралық айырбастан негізгі айырма — қатысушылар әртүрлі ұлттық экономикаға жатады.

Қате нұсқаларды ажырату: Кәсіпорын ішіндегі операция мен ел ішіндегі айырбас басқа кеңістіктік ауқымға жатады. Оқшаулану берілген халықаралық алмасуға қарама-қарсы, түгендеу өндірістік мамандануды сипаттамайды. Тапсырмада әр елдің өнім жасап, өзара саудаға қатысуы нақты көрсетілген; ауқым мен әрекетті бірге сәйкестендіру қажет.

Қайта орындауға ишара: Айырбас бір кәсіпорынның ішінде ме, бір елдің өңірлері арасында ма, әлде мемлекеттер арасында ма?

Ереже: Мамандануды әртүрлі белгімен жіктеуге болады. Берілген оқу үлгісі шикізат, дайын бұйым, жеке бөлшек және технологиялық операцияны ажыратады. Бұл барлық ғылыми жіктеудің жалғыз толық тізімі емес, өндірістің қандай нәтижесіне бағытталғанын салыстыру тәсілі. Уақыт, меншік және кәсіпорын көлемі басқа жіктеу белгілері болады.

Қолдану: Дұрыс қатарда өнім немесе өндірістік әрекет бойынша төрт бағыт берілген. Оларды ажыратқанда кәсіпорын шикізат бере ме, толық бұйым жасай ма, бөлшек шығара ма, әлде жеке сатыны орындай ма деген сұрақ қолданылады.

Қате нұсқаларды ажырату: Күн мен жыл кезеңді, ауыл мен қала аумақ деңгейін, меншік түрлері иелік қатынасын, көлем топтары кәсіпорын ауқымын көрсетеді. Бір тізімнің барлық атауы экономикалық болуы оның сұралған жіктеуге сәйкес екенін білдірмейді. Алдымен топтаудың негізін анықтау қажет.

Қайта орындауға ишара: Барлық атау өнімнің немесе өндірістік әрекеттің түрін сипаттай ма?

Ереже: Шикізаттық мамандану кейінгі өңдеуге қажет бастапқы ресурсты жеткізумен байланысты. Өндірістік тізбектің басында алынған өнім басқа елде одан әрі түрленуі мүмкін. Мұндай мамандану елдің бүкіл экономикасын толық сипаттамайды; бір экспорттық бағыттың сипатын көрсетеді және өнім бағасының ауытқу тәуекелін бөлек бағалау қажет.

Қолдану: Шарттағы өңделмеген мұнай зауытқа бастапқы ресурс ретінде барады. Сондықтан шикізаттық мамандану дұрыс. Мұнай өндіруде күрделі техника қолданылуы оның сатылатын өнімін дайын автомобиль немесе машина бөлшегі етпейді; жіктеу өнімге сүйенеді.

Қате нұсқаларды ажырату: Дайын бұйым мен бөлшек кейінгі өңдеу нәтижелері, бағдарламалық және қаржылық қызмет заттық мұнай ағыны емес. Технологияның күрделілігін экспорттық өнімнің өңделу дәрежесімен шатастырмау керек. Елде басқа салалар болуы мүмкін, сондықтан бір мысалдан бүкіл шаруашылық тек шикізаттан тұрады деп қорытынды жасалмайды.

Қайта орындауға ишара: Шетелдегі алушы осы өнімді бастапқы өңдеу ресурсы ретінде пайдалана ма?

Ереже: Дайын бұйымдық мамандану тұтынуға немесе пайдалануға әзір толық өнім шығаруды білдіреді. Оның ішінде сырттан алынған бөлшектер болуы мүмкін. Соңғы өнімнің толық бұйым ретінде берілуі жеке тетік өндіруден және басқа фирмаға тек бір операция орындаудан ажыратады; өндіріс географиясы бірнеше елмен байланыса алады.

Қолдану: Берілген кәсіпорын толық тоңазытқыш сатады, сондықтан дайын бұйымдық мамандану дұрыс. Барлық бөлшекті өзі жасауы шарт емес. Негізгі белгі — экспортқа шығарылған нәтиженің жеке компрессор емес, пайдалануға дайын толық құрылғы болуы.

Қате нұсқаларды ажырату: Шикізат бастапқы материалды, бөлшектік бағыт жеке торапты, технологиялық бағыт жекелеген үдерісті береді. Көлік қызметі жеткізуге қатысты. Импорттық тетік қолданылды екен деп соңғы бұйымды автоматты бөлшектік өнімге жатқызу қате; сұрақ қай кәсіпорынның қандай нәтижесін жіктейтінін сақтау керек.

Қайта орындауға ишара: Экспортқа толық пайдалануға дайын құрылғы ма, әлде оның жеке бөлігі ме шығады?

Ереже: Бөлшектік мамандану күрделі соңғы өнімнің жеке бөлшегін, торабын немесе агрегатын шығаруға бағытталады. Қозғалтқыш өзі күрделі бұйым болғанымен, автомобиль тізбегінде оның құрамдас бөлігі болады. Жіктеуде қарастырылатын соңғы өнім деңгейі маңызды, сондықтан шартта автомобильді басқа кәсіпорын құрастыратыны көрсетілген.

Қолдану: Зауыт автомобильге кіретін қозғалтқышты жеткізеді. Сондықтан осы өндірістік тізбекке қатысты бөлшектік мамандану дұрыс. Зауыттың барлық автомобильді өзі жасамауы кооперациялық байланысқа қажеттілік туғызады; жеткізілетін тораптың өлшемі мен сапасы үйлесуі керек.

Қате нұсқаларды ажырату: Қозғалтқыш соңғы автомобильге кіретін торап болғандықтан, шартта бөлшектік рөлде қарастырылады. Шикізат өндіру, тұтас автомобиль жасау, қайта сату және тек жеке операция орындау басқа қызметтер. Бір зат өз алдына дайын бұйым болуы мүмкін, бірақ осы тізбектегі орны соңғы өнімге қатысты анықталады.

Қайта орындауға ишара: Өнім берілген соңғы бұйымның тұтас өзі ме, әлде оның құрамдас торабы ма?