Дүниежүзілік экономиканың даму көрсеткіштері үлгілері және тенденциялары Қазақстан дүниежүзілік шаруашылықта

Ереже: Абсолюттік ЖІӨ экономиканың белгілі кезеңдегі өндірісінің жалпы ақшалай ауқымын көрсетеді. Елдерді салыстырғанда валюта, баға және есеп әдісі үйлесуі керек. Жан басына шаққандағы шама орташа ауқымды, өсу қарқыны өзгерісті сипаттайды; бұл көрсеткіштер бірін-бірі толықтырғанымен, сұрақтары әртүрлі.

Қолдану: Шарт жалпы өндіріс ауқымын сұрайды, сондықтан абсолюттік ЖІӨ дұрыс. Халқы үлкен елдің жалпы өнімі көп болуы мүмкін, бірақ бір тұрғынға келетін өнім міндетті жоғары емес. Осы айырма жалпы көлемді халықтың жеке әл-ауқатымен теңестіруге болмайтынын көрсетеді.

Қате нұсқаларды ажырату: Жан басына шама, пайыздық өсім, жұмыссыздық және теңсіздік басқа экономикалық қырларды береді. Олардың маңыздылығы сұралған жалпы көлемді алмастырмайды. Салыстыру алдында мақсатты нақтылап, көрсеткіштің деңгей, орташа шама немесе динамика екенін ажырату қажет; бір санмен барлық қорытындыны беруге болмайды.

Қайта орындауға ишара: Сұрақ жалпы көлемді ме, бір тұрғынға келетін шаманы ма, әлде өзгерісті ме сұрайды?

Ереже: Жан басына шаққандағы ЖІӨ жалпы өндіріс құнын халық санына бөледі. Елдерді салыстыруда баға деңгейі мен валюталық әдісті үйлестіру маңызды, ал сатып алу қабілетінің паритеті баға айырмасын ескеруге көмектеседі. Бұл орташа өндірістік көрсеткіш жеке жалақыны, теңсіздікті немесе бүкіл даму сапасын толық сипаттамайды.

Қолдану: Шарт халық санына қатысты орташа ауқымды сұрайды. Сондықтан жан басына шаққандағы ЖІӨ дұрыс. Екі елдің жалпы өнімі бірдей болса да, халық саны әртүрлі болғанда бұл орташа көрсеткіш өзгереді; нақты салыстыру негізін бірдей ұстау қажет.

Қате нұсқаларды ажырату: Жалпы ЖІӨ халық санына бөлінбейді, ал өсу қарқыны уақыттағы өзгерісті көрсетеді. Бюджет пен экспорт бір тұрғынға шақталса да, барлық ішкі өндіріс көлеміне тең емес. Салыстыруда қандай алым мен бөлгіш қолданылғанын тексеріп, «жан басына» деген сөздің өзін жеткілікті белгі деп қабылдамау қажет.

Қайта орындауға ишара: Жалпы өндірісті халық санына қатысты қалыпқа келтіретін көрсеткішті таңда.

Ереже: Экономикалық динамика уақыт бойынша өндіріс көлемінің өзгеруін білдіреді. Нақты ЖІӨ баға өзгерісін бөліп қарастыруға мүмкіндік береді. Өсу қарқыны оң, нөл немесе теріс болуы мүмкін. Жоғары пайыздық өсімнің өзі экономиканың абсолюттік көлемі үлкен немесе барлық тұрғынның жағдайы бірдей жақсарған дегенді білдірмейді.

Қолдану: Сұрақ бірдей бағамен уақыттық пайыздық өзгерісті береді. Сондықтан өндіріс динамикасы дұрыс. Абсолюттік ЖІӨ деңгейін жеке қарасақ, бір кезеңнің ауқымын көреміз; екі кезеңді сәйкес негізде салыстыру өзгерісті анықтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Абсолюттік көлем бір кезеңдегі ауқымды, тығыздық қоныстануды, теңсіздік табыс бөлінісін, сальдо сыртқы сауданы сипаттайды. Нақты ЖІӨ-нің пайыздық өзгерісі өндіріс динамикасына қатысты. Көрсеткіштің уақыт аралығын, баға негізін және есептеу тәсілін ажыратып, әртүрлі қасиеттерді бір шамаға жинақтамау қажет.

Қайта орындауға ишара: Уақыттық салыстыру мен баға әсерін бөлу қандай өзгерісті өлшеуге арналған?

Ереже: Нақты ЖІӨ өндіріс көлемін баға өзгерісінен бөлек бағалайды. Оның қатарынан төмендеуі көлемдік қысқаруды көрсетеді. Бұл құлдыраудың барлық себебін немесе әр саладағы өзгерісті бірден ашпайды; салалық құрылым, жұмыс және сұраныс туралы қосымша ақпарат қажет болуы мүмкін.

Қолдану: Шарттағы бірнеше жылдық нақты төмендеу экономикалық құлдырау деп сипатталады. Сондықтан осы жауап дұрыс. Бір сала өсіп тұрса да, жалпы нақты өнім азаюы мүмкін. Қорытынды барлық кәсіпорын міндетті тоқтады дегенді білдірмейді, тек жиынтық көлемнің бағытын көрсетеді.

Қате нұсқаларды ажырату: Өсім, өзгеріссіздік және екі еселену берілген төмендеуге қайшы. Тек бағаға қатысты номиналдық өзгеріс нақты көрсеткіш шартын елемейді. Құлдырауды анықтағанда көрсеткіштің нақты не номиналдық екенін тексеріп, жалпы нәтиже мен жекелеген саланың жағдайын араластырмау қажет.

Қайта орындауға ишара: Баға әсері бөлінген жиынтық өндіріс көлемі қай бағытта өзгеріп отыр?

Ереже: Салалық құрылым экономикалық қызмет түрлерінің жиынтық нәтижеге қосқан үлесін көрсетеді. Аумақтық құрылым өнімнің қай ел не өңірде жасалғанын сипаттайды. Қосылған құн үлестерін есептегенде бірдей база қажет; ЖІӨ мен салалар қосылған құны арасындағы таза өнім салығы сияқты айырмалар әдістемеге сай ескеріледі.

Қолдану: Шарт өнімді қызмет түрлері бойынша бөледі. Сондықтан салалық құрылым дұрыс. Диаграмма үш негізгі сектордың салыстырмалы рөлін көрсетеді, бірақ ол әр сектордағы барлық ішкі саланы немесе халықтың жұмыспен қамтылу құрылымын автоматты бермейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Аумақ, жас, меншік және экспорт бағыттары басқа топтау белгілері. Бір диаграммада пайыз болуы оның қандай құрылымды көрсететінін өздігінен анықтамайды. Алдымен санаттардың нені білдіретінін және пайыздың қандай жиынтыққа қатысты алынғанын тексеру керек; әртүрлі базаны араластыру салыстыруды бұзады.

Қайта орындауға ишара: Диаграмма экономиканы қызмет түріне қарай ма, әлде орналасқан аумағына қарай ма бөледі?