Қазақстанның табиғи мұралары
37-параграф · Оқулықтың 33–41-беттері
«Қазақстан географиясы, Книга 2» оқулығының (9-сынып, Атамұра, 2024) «Қазақстанның табиғи мұралары» тақырыбы, 37-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Дүниежүзілік мәдени және табиғи мұраны қорғау туралы конвенция аясындағы халықаралық тізіммен қай ұйымның…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: ЮНЕСКО
Жауап нұсқалары
- A.БҰҰ-ның Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы
- B.ЮНЕСКОдұрыс
- C.Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы
- D.Халықаралық еңбек ұйымы
- E.Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым
Түсіндірме
Ереже: Халықаралық ұйымдардың өкілеттігі олардың қызмет саласына қарай ажыратылады. Білім, ғылым және мәдениет саласындағы ынтымақтастыққа арналған ұйым дүниежүзілік мұра жүйесінің жұмысымен байланысты; тізім жөніндегі шешімдерді конвенцияға сәйкес арнайы комитет қабылдайды.
Қолдану: Сұрақта мәдени және табиғи мұраны халықаралық деңгейде қорғау аталған. Осы екі бағытты бірге қамтитын ұйымды таңдау қажет; жалпы табиғатты зерттейтін кез келген мекеме бұл міндетті атқармайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Азық-түлік, денсаулық, еңбек және ауа райы жөніндегі ұйымдар да халықаралық ынтымақтастыққа қатысады. Алайда олардың негізгі міндеттері дүниежүзілік мұра тізімін жүргізуге сәйкес келмейді. Ұйымның беделін оның нақты өкілеттігімен шатастырмау керек.
Қайта орындауға ишара: Ұйымдардың негізгі қызмет саласын салыстыр: сұрақта мәдениет пен табиғат мұрасы бірге аталған.
Дұрыс жауап: 1972 жыл
Жауап нұсқалары
- A.1945 жыл
- B.1991 жыл
- C.2008 жыл
- D.1972 жылдұрыс
- E.2023 жыл
Түсіндірме
Ереже: Тарихи құжаттың қабылдану уақытын ұйымның құрылуымен, мемлекеттің тәуелсіздік алуымен немесе жеке нысанның тізімге енуімен ажырату қажет. Мұра туралы конвенция ұлттық қорғау мен халықаралық ынтымақтастықтың ортақ негізін белгіледі.
Қолдану: Аталған конвенция 1972 жылы қабылданған. Бұл сұрақ жеке қорықтың мәртебесін немесе Қазақстан нысандарының тіркелу уақытын сұрамайды, халықаралық келісімнің өзін нысанаға алады.
Қате нұсқаларды ажырату: 1945 жыл БҰҰ мен ЮНЕСКО тарихына қатысты кезеңді, 1991 жыл Қазақстанның тәуелсіздігін еске түсіреді. 2008 және 2023 жылдары Қазақстан қатысатын жекелеген табиғи мұра нысандары тіркелді. Оқиғалардың байланысы олардың мерзімдерін өзара алмастыруға негіз болмайды.
Қайта орындауға ишара: Алдымен сұралған оқиғаны анықта: халықаралық құжаттың қабылдануы ма, әлде жеке нысанның тіркелуі ме?
Дұрыс жауап: Негізгі жауапкершілік сол мемлекетте, халықаралық ынтымақтастық оны қолдайды
Жауап нұсқалары
- A.Сақтау міндеті түгел халықаралық комитетке өтеді, мемлекеттің міндеті тоқтайды
- B.Нысанды сақтау тек аумақтың жергілікті әкімдігіне жүктеліп, ұлттық міндет болмайды
- C.Негізгі жауапкершілік сол мемлекетте, халықаралық ынтымақтастық оны қолдайдыдұрыс
- D.Міндет тек тізімге ұсынған ғылыми топта қалады
- E.Нысан халықаралық меншікке өтіп, аумақ мемлекеті шешімдерге қатыспайды
Түсіндірме
Ереже: Мұраның бүкіл адамзат үшін құндылығы аумақ орналасқан мемлекеттің міндеттерін жоймайды. Конвенция нысанды анықтау, қорғау, сақтау және келесі ұрпаққа жеткізу жөніндегі бастапқы міндетті сол мемлекетке жүктеп, халықаралық көмектің мүмкіндігін қарастырады.
Қолдану: Сондықтан мемлекет қорғау шараларын ұйымдастырады, ал өзге қатысушылар ынтымақтастық пен қолдау көрсете алады. Халықаралық мәртебе ұлттық жауапкершілікті алмастырмай, оны ортақ қорғау жүйесімен байланыстырады.
Қате нұсқаларды ажырату: Халықаралық тану нысанды мемлекеттің жауапкершілігінен алып тастамайды және оны автоматты түрде халықаралық меншік етпейді. Жергілікті орган мен ғылыми топ қатысуы мүмкін, бірақ негізгі мемлекеттік міндетті алмастырмайды. Халықаралық қолдау мен жауапкершіліктің толық берілуін бөлек қарастыру қажет.
Қайта орындауға ишара: Халықаралық қолдау мен аумақ иесінің негізгі қорғау міндеті бірін-бірі қалай толықтыратынын ойлан.
Дұрыс жауап: Аумақтың аса көрнекті әмбебап құндылығын
Жауап нұсқалары
- A.Аумақтың тек минералдық қорын өнеркәсіптік игеру құнын
- B.Аумақтағы туристік нысандардың тек санының көптігін
- C.Қорғалатын аумақтардың тек ауданы бойынша рейтингін
- D.Ұсынушы елдің барлық табиғи аумағын бірдей құнды санауды
- E.Аумақтың аса көрнекті әмбебап құндылығындұрыс
Түсіндірме
Ереже: Дүниежүзілік табиғи мұраны бағалауда ерекше сұлулық табиғи өлшемдердің бірі болуы мүмкін. Ұсыну үшін белгіленген өлшемдермен қатар тұтастық, қорғау және басқару талаптары да қарастырылады; көркемдік жалғыз өзі автоматты тіркеуді қамтамасыз етпейді.
Қолдану: Берілген сипаттама аумақтың жергілікті шаруашылық пайдасынан кеңірек табиғи маңызын көрсетеді. Сондықтан ол аса көрнекті әмбебап құндылықты негіздеуге қатысты болады.
Қате нұсқаларды ажырату: Кеннің ақшалай құны, туристік нысандар саны немесе ауданның үлкендігі табиғи мұраның ерекше құндылығын өздігінен дәлелдемейді. Сұралған табиғи сұлулық тиісті мұра өлшемін негіздеуге қатысады. Бір учаскеге қатысты дәлелді мемлекеттің барлық табиғи жеріне бірдей тарату да дұрыс емес.
Қайта орындауға ишара: Адамға қолайлылық пен табиғи нысанның әлемдік маңызын ажырат.
Дұрыс жауап: Жоқ, бір сериялық нысан бірнеше құрамдас аумақтан тұруы мүмкін
Жауап нұсқалары
- A.Иә, әр қорғалатын аумақ міндетті түрде жеке нысан болып саналады
- B.Иә, әр құрамдас аумақтың ауданы бірдей болса ғана саналады
- C.Жоқ, табиғи мұра тізіміне қорғалатын аумақ кірмейді
- D.Иә, бір мемлекеттің барлық қорықтары бір ғана нысанға біріктіріледі
- E.Жоқ, бір сериялық нысан бірнеше құрамдас аумақтан тұруы мүмкіндұрыс
Түсіндірме
Ереже: Сериялық дүниежүзілік мұра нысаны өзара құндылық байланысы бар бірнеше құрамдас бөліктен құралуы мүмкін. Тізімдегі нысан саны мен оның ішіндегі қорықтар, саябақтар немесе учаскелер саны әртүрлі есеп бірліктері болып табылады.
Қолдану: Шартта екі аумақ бір нысанға біріктірілгені анық берілген. Сондықтан аумақ санын дайын күйінде тізімдегі нысан санына ауыстыру есептің мағынасын бұзады.
Қате нұсқаларды ажырату: Бөліктердің ауданының бірдей болуы сериялық мәртебені анықтамайды. Қорғалатын аумақтар тізімге қатыса алады, бірақ бір елдің барлық қорықтары автоматты біріктірілмейді. Әр нысанның ресми құрамын және бағаланатын ортақ құндылығын бөлек қарастыру қажет.
Қайта орындауға ишара: Не саналып тұрғанын тексер: халықаралық тізімдегі нысан ба, әлде оның құрамдас аумақтары ма?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақстан географиясы, Книга 2» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2024.