Геоақпараттық жүйелік технологияларын пайдалану салалары
6-параграф · Оқулықтың 48–56-беттері
«Қазақстан географиясы, Книга 1» оқулығының (9-сынып, Атамұра, 2024) «Геоақпараттық жүйелік технологияларын пайдалану салалары» тақырыбы, 6-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Қаланың цифрлық картасында жол, ғимарат және көгалдандыру деректерін жеке қосып, бірге салыстыру мүмкіндігі…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Кеңістіктік деректерді тақырыптық қабаттар арқылы ұйымдастыруды
Жауап нұсқалары
- A.Картадағы барлық ақпараттың тек өзгермейтін сурет болуын
- B.Әр нысанның координатасын міндетті түрде алып тастауды
- C.Кеңістіктік деректерді тақырыптық қабаттар арқылы ұйымдастырудыдұрыс
- D.Барлық сандық мәліметті картадан бөлек байланыссыз сақтауды
- E.Картаны тек басып шығарғанда ғана пайдалануды
Түсіндірме
Ереже: ГАЖ-дағы тақырыптық қабат бір типтегі немесе бір тақырыптағы кеңістіктік деректерді ұйымдастырады. Қабаттарды бірге қарастыру бір аумақтағы нысандардың байланысын талдауға көмектеседі.
Қолдану: Жол, ғимарат және көгал қабаттарын бөлек қосу не өшіру арқылы қажет ақпаратты таңдауға болады. Нысандарға атрибуттық кестелер де байланысады. Бірақ кез келген цифрлық сурет автоматты түрде осындай талдауға жарамды көпқабатты ГАЖ болмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Өзгермейтін суретпен шектеу, координатаны жою, байланысты үзу және тек баспаға тәуелділік сұралған қабаттық жұмыс мүмкіндігін сипаттамайды.
Қайта орындауға ишара: Картада тек суретті көріп тұрсың ба, әлде жеке нысандар мен олардың деректерін бөлек басқара аласың ба екенін тексер.
Дұрыс жауап: Тақырыптық нысандардың кеңістіктегі орнын байланыстыру
Жауап нұсқалары
- A.Тақырыптық нысандардың кеңістіктегі орнын байланыстырудұрыс
- B.Нысандардың меншік иесін заңды түрде бекіту
- C.Барлық тақырыптың мәнін автоматты түрде есептеу
- D.Деректердің жаңартылғанын тексерусіз кепілдендіру
- E.Қала халқының болашақ санын дәл анықтау
Түсіндірме
Ереже: Тірек карта немесе кеңістіктік негіз тақырыптық ақпаратты орналасуымен байланыстыруға көмектеседі. Ол өздігінен барлық тақырыптық деректің дұрыстығын, жаңалығын немесе құқықтық мәртебесін дәлелдемейді.
Қолдану: Көше торы мен координаталық негіз ғимарат, мекеме немесе бақылау нүктесін белгілі жерге орналастыруға мүмкіндік береді. Қабаттар бірге дұрыс түсуі үшін координаталық жүйе мен географиялық байланыстырудың сәйкестігі тексеріледі.
Қате нұсқаларды ажырату: Меншік бекіту, барлық көрсеткішті есептеу, жаңалыққа кепілдік және болашақты дәл болжау басқа дерек пен рәсімді қажет етеді. Тірек негіздің болуы бұл міндеттерді автоматты түрде шешпейді.
Қайта орындауға ишара: Негіздің «қайда?» деген сұраққа көмегін ажырат; нысанның барлық басқа қасиетін сол негізден бірден шығарма.
Дұрыс жауап: Картографиялық бейне, байланысты атрибуттық дерек және талдау операциялары
Жауап нұсқалары
- A.Картографиялық бейне, аңыз және баспаға шығару құралы
- B.Атрибуттық кесте, мәтіндік редактор және баспа үлгісі
- C.Спутниктік сурет, сурет түсін түзету және файлды мұрағаттау
- D.Қағаз карта, нысан фотосы және байланыс анықтамалығы
- E.Картографиялық бейне, байланысты атрибуттық дерек және талдау операцияларыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: ГАЖ кеңістіктік бейнені нысанның сипаттамаларымен және оларды өңдеу мүмкіндігімен байланыстырады. Қажетті бөліктер нақты міндетке сай таңдалады; бұл барлық ГАЖ құрамын тек үш элементке шектейтін әмбебап ереже емес.
Қолдану: Карта мектептің орнын көрсетеді, атрибуттық дерек оқушы санын сақтайды, талдау үйден қашықтықты есептейді. Үш әрекеттің бәріне сәйкес құрал мен сапалы дерек керек; әдемі сурет жалғыз өзі есеп жүргізбейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Карта мен аңыз нысанның орналасуын көрсеткенімен, оқушы саны мен маршрут қашықтығын бірге талдауға жеткіліксіз болуы мүмкін. Кесте немесе сурет мұрағаты да қажетті кеңістіктік есептеуді автоматты атқармайды. Орналасу, байланысты сипаттама және операция үшеуі бірге қажет.
Қайта орындауға ишара: Шарттағы үш етістікті жеке жаз: көру, білу, есептеу; әрқайсысын қамтамасыз ететін дерек не операция бар екенін тексер.
Дұрыс жауап: Геоақпаратпен жұмыс істейтін бағдарламалық қамтамасыз етуді
Жауап нұсқалары
- A.Компьютердің аппараттық құрылғылар жиынтығын
- B.Тек дайын серіктік суреттер мұрағатын
- C.Тек картадағы координаталық жүйені
- D.Геоақпаратпен жұмыс істейтін бағдарламалық қамтамасыз етудідұрыс
- E.Тек мамандардың қызметтік міндеттер тізімін
Түсіндірме
Ереже: Бағдарламалық қамтамасыз ету деректерді ашу, сақтау, өңдеу және талдау операцияларын орындауға мүмкіндік береді. Бағдарлама, техника, дерек және адам жүйеде байланысқанымен, олардың атқаратын рөлі бірдей емес.
Қолдану: Шартта «қабықша» ГАЖ құруға және онымен жұмыс істеуге арналған бағдарламалық орта мағынасында берілген. Оған дерек енгізіліп, карта мен талдау жасалады. Бағдарламаның болуы қажетті сапалы деректердің алдын ала түгел барын білдірмейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Аппараттық құрылғы техникаға, сурет мұрағаты дерекке, координаталық жүйе кеңістіктік негізге жатады. Қызметтік міндеттер де бағдарламаның өзін атамайды.
Қайта орындауға ишара: Тапсырмада операцияны орындайтын бағдарлама ма, оны іске қосатын техника ма, әлде өңделетін дерек пе сұралғанын анықта.
Дұрыс жауап: Маман, бағдарламалық орта, аппараттық құралдар және деректер
Жауап нұсқалары
- A.Тек монитор, пернетақта, тінтуір және жүйелік блок
- B.Тек принтер, сканер, плоттер және дигитайзер
- C.Тек карта, сурет, кесте және анықтамалық мәтін
- D.Тек бағдарлама атауы, лицензия нөмірі, нұсқасы және бағасы
- E.Маман, бағдарламалық орта, аппараттық құралдар және деректердұрыс
Түсіндірме
Ереже: Автоматтандырылған жұмыс орны адам, техника, бағдарлама және пайдаланылатын деректердің өзара қызметіне сүйенеді. Бір санаттағы бірнеше заттың тізімі толық жұмыс жүйесін өздігінен сипаттамайды.
Қолдану: Маман міндетті қояды және нәтижені тексереді, бағдарламалық орта операцияларды орындайды, аппараттық құралдар жұмысты жүргізеді, деректер талдаудың мазмұнын береді. Әдіс пен жұмыс тәртібі де маңызды, сондықтан бұл тізім барлық ұйымдастыру мәселесін толық шешпейді.
Қате нұсқаларды ажырату: Қалған жиынтықтар тек техника, шеткі құрылғылар, деректер немесе бағдарлама сипаттарын қамтиды. Олардың саны төрт болуы негізгі санаттардың бәрі бар дегенді білдірмейді.
Қайта орындауға ишара: Тізімдегі заттарды санама; адам, есептеу құралы, бағдарлама және өңделетін ақпараттың әрқайсысы қамтылғанын тексер.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Географиялық нысандар мен құбылыстарды номинациялау ерекшеліктері
- Зерттеу нәтижелерін ұсынудың академиялық формалары
- Географиялық карталар: нысандарды, құбылыстар мен үдерістерді картадан көрсету тәсілдері
- Жерді қашықтықтан бақылау әдістері
- Қазақстан аумағының геологиялық тарихы
- Қазақстан аумағының тектоникалық құрылымы
- Қазақстанның басты орографиялық нысандары. Платформалық жазықтар
- Қазақстанның қатпарлы аймағындағы таулар. Қазақ оронимдері
Сұрақтар «Қазақстан географиясы, Книга 1» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2024.