Ішкі сулардың басқа түрлері. Қазақ гидронимдері

Ереже: Мұздық ұзақ жиналған қар мен мұздың массасынан қалыптасып, ауырлық әсерімен қозғалады. Қозғалыс мұздың ішкі деформациясы және кей жағдайда табандық сырғу арқылы жүреді. Жылдамдық жергілікті жағдайға тәуелді, сондықтан барлық мұздық бірдей жылдам емес.

Қолдану: Шарт құрлықта қалыптасуды, көпжылдық мұз массасын және өз салмағымен ағуды бірге береді. Осы белгілер маусымдық су беті мұзынан ажыратады. Мұздықтың шеті шегінсе де, оның мұзы төмен қарай қозғала алады; шет орны мен мұз қозғалысы бір нәрсе емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Жұқа көл мұзы қысқа маусымдық қабат болуы мүмкін. Қырау мен жаңа қар мұндай көпжылдық ағатын массаны бірден түзбейді. Тұз кристалдары су мұзы емес. Тек көгілдір түсіне қарап жіктеу де жеткіліксіз.

Қайта орындауға ишара: Қалыптасу орны, сақталу ұзақтығы және ауырлық әсеріндегі қозғалысты бірге тексер.

Ереже: Мұздықтың белгілі бөлігіндегі массалық теңгерім жинақталу мен шығын айырмасымен анықталады. Қар, кейбір қайта қатқан су және басқа кірістерді еру, сублимация сияқты шығындармен салыстырады. Бір учаскенің теңгерімі бүкіл мұздықтың теңгерімімен міндетті бірдей емес.

Қолдану: Шарт кірістің шығыннан артық екенін нақтылайды. Сондықтан жергілікті нәтиже оң болады. Одан төменірек еру аймағында шығын басым болуы мүмкін; осы учаскеде жинақ бар екенінен мұздықтың жалпы міндетті үлкеюін қорытпаймыз.

Қате нұсқаларды ажырату: Теріс пен нөл берілген теңсіздікке сәйкес емес. Кіріс жоқ деу шарттағы қар қорын елемейді. Қардың қатысы жоқ деу жинақталу механизмін жоққа шығарады. Қар сызығы мен жылдық теңгерім шегін барлық жағдайда дәл бірдей сызық деп қарастыру да артық жеңілдету.

Қайта орындауға ишара: Салыстыруды кіріс минус шығын түрінде ойла және қорытындының жергілікті ауқымын сақта.

Ереже: Қар уақыт өте қайта құрылып, тығыздығы мен түйіршік пішіні өзгереді. Еру маусымынан өткен ескі түйіршікті қар мұздық қалыптасуындағы аралық күй ретінде қарастырылады. Тереңіректе тығыздалу жалғасып, ауа кеуектері біртіндеп азая алады.

Қолдану: Шарт жаңа қар емес, сақталған және тығыздалған түйіршікті материалды береді. Сонымен бірге оның әлі тұтас мұз еместігін нақтылайды. Сондықтан мұздыққа дейінгі осы күйдің атауын таңдаймыз. Қалыптасу жолы климатқа байланысты; барлық жерде еру мен қайта қату міндетті бірдей жүрмейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Жаңа үлпілдек қар әлі берілген өзгерістен өтпеген. Көл мұзы басқа жолмен түзіледі. Тұз су қарынан басқа зат, жаңбыр сұйық күй. Ескі қардың кез келген түрін құрылымын қарамай бір атауға жатқызу дәл емес.

Қайта орындауға ишара: Материалдың жаңа қар мен тұтас мұздың арасындағы аралық күй екенін ескер.

Ереже: Бір негіздегі екі абсолюттік биіктіктің айырмасы олардың салыстырмалы тік арақашықтығын береді. Қар шегінің нақты орны климатқа, беткей бағытына және жылға қарай өзгеруі мүмкін. Сондықтан бұл есепте картаға берілген мәнді шарт ретінде ғана қолданамыз.

Қолдану: Шың биіктігінен шек биіктігін аламыз: 3000 − 2600 = 400 метр. Шыңның шектен жоғары болуы берілген оқу картасына қатысты. Нақты мұздықтың бар-жоғын тек осы саннан кепілді анықтамаймыз: қар жеткізілуі мен бедер де маңызды.

Қате нұсқаларды ажырату: Биіктіктерді қосу салыстырмалы айырманы бермейді. Бір бастапқы санды өзгеріссіз алу екі нүктені салыстырмайды. Өзге айырма арифметикалық қателіктен шығады. Оқу картасындағы шартты шекті бүкіл тау жүйесіне өзгермейтін әмбебап сан деп қолдану дұрыс емес.

Қайта орындауға ишара: Екі биіктіктің айырмасын есептеп, жоғары-төмен қатынасын тексер.

Ереже: Қар шектерін салыстыру бірдей биіктік негізінде берілген мәндерге сүйенеді. Жергілікті шекке температура, қар мөлшері, беткей экспозициясы және басқа жағдайлар әсер етеді. Тау жүйесіне арналған бір сан оның барлық беткейіне бірдей емес.

Қолдану: Берілген екі оқу мәнінің айырмасы 3600 − 2600 = 1000 метр. Екінші сан үлкен болғандықтан, бағыт жоғары болады. Бұл салыстыруды қазіргі нақты әр нүктенің жағдайы деп жарияламаймыз; сұрақта көрсетілген модельдік мәндерді ғана қолданамыз.

Қате нұсқаларды ажырату: Төмен деген нұсқа бағытты кері аударады. Екі санды қосу биіктік айырмасы емес. Теңдік берілген сандарға қайшы. Бір шектің толық биіктігін айырма орнына алу да қате. Санмен бірге салыстыру бағытын дұрыс беру қажет.

Қайта орындауға ишара: Алдымен айырманы тап, содан кейін үлкен мәннің қай тау жүйесіне тиесілі екенін анықта.