Қазақстанның ішкі суларының түрлері. Өзендер және каналдар

Ереже: Ішкі сулар құрлықтағы сұйық және қатты су қорларын қамтиды. Табиғи өзен, көл, мұздық және жерасты сулары осы жүйеге кіреді. Жасанды суқойма мен каналдар да құрлықтың су шаруашылығында маңызды, бірақ сұрақ табиғи нысандардың қатарын сұрайды.

Қолдану: Әр қатардың барлық мүшесін тексереміз. Дұрыс жауаптағы нысандар құрлықта орналасқан және су қорын білдіреді. Атмосферада су болуы оны автоматты түрде құрлықтың ішкі су нысанына айналдырмайды; мұхит құбылыстары да басқа ортаға жатады.

Қате нұсқаларды ажырату: Бірінші өзге қатар мұхиттағы қозғалыстарды, екіншісі атмосфералық ылғал мен шегараны, үшіншісі ауа райы элементтерін, соңғысы геологиялық заттарды араластырады. Бір сөзінде суға қатыс болуы бүкіл қатарды жарамды етпейді.

Қайта орындауға ишара: Әр атауды жеке тексеріп, оның құрлықтағы су қоры екенін анықта.

Ереже: Өзен алабы судың қай соңғы қабылдаушыға жететіні арқылы анықталады. Қазақстандағы бірқатар өзен Об жүйесі арқылы мұхитқа байланысады. Басқалары сыртқы мұхитпен ағындық байланысы жоқ көлдерге немесе ішкі аумақтарға жатады.

Қолдану: Сұрақ жеке өзеннің ұзындығын емес, ағынның соңғы бағытын сұрайды. Сондықтан мұхитқа шығатын және ішкі тұйық жүйелерді қатар атаймыз. Тұйық алаптың әр өзені міндетті түрде жыл бойы көлге жетеді деуге болмайды: булану, сіңу және су алу әсер етеді.

Қате нұсқаларды ажырату: Басқа мұхит пен теңіз жұптары Қазақстан өзендерінің негізгі табиғи жіктеуіне сәйкес емес. Картаның қай бөлігі жақын көрінетіні емес, суайрық пен жалғасатын өзен жүйесі шешуші. Саяси шегара ағын алабының табиғи шегарасымен міндетті сәйкес келмейді.

Қайта орындауға ишара: Өзеннің жолын соңғы су қабылдаушыға дейін ойша жалғастыр.

Ереже: Су алабын өзеннің ары қарайғы табиғи байланысы арқылы анықтаймыз. Салаға құйған су негізгі өзенмен соңғы теңізге не мұхитқа жалғасады. Бір өзен бірнеше мемлекет арқылы өтсе де, оның табиғи ағын жүйесі сол байланысын сақтайды.

Қолдану: Шарт өзеннің елден шығуын, негізгі қабылдаушысы Об екенін және мұхит алабын бірге көрсетеді. Осы географиялық тізбекке сәйкес атауды таңдаймыз. Ең ұзын деген көмескі рекорд қажет емес; өзеннің Қазақстан ішіндегі ұзындығы мен толық ұзындығын да араластырмаймыз.

Қате нұсқаларды ажырату: Іле Балқашқа, Сырдария Арал жүйесіне, Жайық Каспийге, Нұра Теңіз алабына қатысты. Бұлар сұралған Об арқылы мұхитқа жалғасатын бағытты бермейді. Атауы ірі не танымал болғанына қарап таңдау жеткіліксіз.

Қайта орындауға ишара: Әр өзеннің негізгі қабылдаушы су айдынын салыстыр.

Ереже: Ірі өзенді алаппен сәйкестендіргенде оның ағысының соңғы қабылдаушысы қарастырылады. Арал алабы ішкі тұйық су жүйесіне жатады. Өзеннің теңізге жететін нақты жылдық су мөлшері табиғи жағдаймен бірге су пайдалануға және реттеуге тәуелді.

Қолдану: Шарт Арал алабын және Қазақстан арқылы өтетін ірі өзенді көрсетеді. Сондықтан осы байланысы бар атауды таңдаймыз. Мұны Аралға тек бір өзен ғана қатысты немесе оның барлық алынған суы өзгеріссіз теңізге жетеді деген мағынада түсінбейміз.

Қате нұсқаларды ажырату: Ертіс пен Есіл Об жүйесіне, Жайық Каспийге, Іле Балқашқа байланысты. Олардың бағытын Аралмен алмастыру суайрықтарды елемейді. Бір өзеннің Қазақстанда болуы барлық өзен бір су айдынына құяды дегенді білдірмейді.

Қайта орындауға ишара: Берілген өзендерді соңғы қабылдаушы су айдындарымен жұптастыр.

Ереже: Көл режиміне оның кіріс ағындары, жауын, булану және жерасты алмасуы әсер етеді. Балқаштың батысына келетін ірі өзен ағыны көлдің су теңгерімі мен тұздылық айырмасында маңызды рөл атқарады. Басқа салалар да бар, сондықтан жалғыз су көзі деуге болмайды.

Қолдану: Шарт Балқаштың батыс бөлігіне қатысты географиялық байланысты сұрайды. Сондықтан тиісті өзенді таңдаймыз. Көлге келетін су мөлшері уақыт бойынша өзгеруі мүмкін; тұрақты пайызды жыл мен әдіссіз жаттап қолданудың орнына негізгі алаптық байланысты түсінеміз.

Қате нұсқаларды ажырату: Ертіс пен Тобыл мұхитқа шығатын жүйеге, Жайық Каспийге, Сырдария Аралға қатысты. Олар Балқашқа табиғи басты ағын ретінде құймайды. Өзендердің ірілігі немесе көрші аймақта болуы су байланысын дәлелдемейді.

Қайта орындауға ишара: Көлдің батыс бөлігіне келетін өзен жолын картадағы алаппен сәйкестендір.