Қазақстанның су ресурстары

Ереже: Су ресурсын бағалауда табиғи судың бар болуы ғана емес, мөлшері, сапасы, орны және уақыт бойынша қолжетімділігі қарастырылады. Жерүсті және жерасты қорлары байланысты болуы мүмкін. Экожүйеге қажет су мен пайдалану шектеулері де ескеріледі.

Қолдану: Шарт халық пен шаруашылықты нақты қамтуға қатысты. Сондықтан көрнекі немесе атаулық сипаттама емес, пайдалануды анықтайтын деректер жиынтығын таңдаймыз. Үлкен су айдынының барлық көлемі ауызсуға бірден жарамды немесе жыл сайын түгел жаңарады деген тұжырым жасалмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Жалпы көлем, сапа, халық саны немесе су бетінің ауданы жеке пайдалы көрсеткіштер. Бірақ олардың біреуін ғана таңдау сумен қамту мүмкіндігін толық бағаламайды. Қолжетімді мөлшер, пайдалану талабына сай сапа және жеткізу жағдайы бірге қарастырылуы керек; үлкен су айдыны автоматты түрде жеткілікті ауызсу бермейді.

Қайта орындауға ишара: Су бар ма дегеннен бөлек, қанша, қайда, қашан және қандай сапада деген сұрақтарды тексер.

Ереже: Кадастр су нысандары мен олардың пайдаланылуы туралы реттелген мәліметтерді біріктіруге арналған. Деректердің нысанмен, уақытпен, орынмен және өлшеу әдісімен байланысы маңызды. Мұндай жүйе жай атаулар тізімінен кең және басқарушылық талдауға негіз береді.

Қолдану: Сұрақтың мазмұнына су жағдайы, мөлшері, пайдалану мен қорғау кіретін толық топ сәйкес. Әр көрсеткіштің дереккөзі және жаңарту мерзімі сақталуы тиіс. Бір мәлімет базада тұрғандықтан автоматты түрде дәл немесе мәңгі өзгермейтін болмайды; сапа тексеріледі.

Қате нұсқаларды ажырату: Қалған нұсқалар тақырыпқа қатысты бөлек материал болуы мүмкін, бірақ сандық, сапалық және пайдалану ақпаратын бірге қамтымайды. Бірліксіз немесе уақытсыз өлшемдерді жүйелі дәлел ретінде пайдалану салыстыруды бұзады. Дерек толықтығы мен құрылымы маңызды.

Қайта орындауға ишара: Жай тізімнен су жағдайын бағалауға және пайдалануды бақылауға болатын деректер жиынын ажырат.

Ереже: Су қорын белгілі бір уақыттағы сақталған көлем және уақыт ішінде келетін ағын ретінде ажыратады. Өзен ағыны маусым мен жылға қарай жаңарып келетін жерүсті су қозғалысын сипаттайды. Оны пайдалану экологиялық талаптар мен ағынның құбылмалылығын ескеруді қажет етеді.

Қолдану: Сұрақ жаңаратын жерүсті ағынға қатысты. Сондықтан көлдің бір сәттік қорын немесе басқа материал қорын емес, өзенмен өтетін суды таңдаймыз. Бұл жерасты суының маңызы жоқ дегенді білдірмейді; тапсырма жерүсті ағынын жеке қарастырады.

Қате нұсқаларды ажырату: Сақталған мұз не көл көлемі уақыт бірлігіндегі ағын емес. Бұлт пішіні су мөлшерін тікелей бермейді, тұз қоры басқа ресурс. Қор мен ағынды қосып, бірліктерін елемеу су қолжетімділігін бірнеше рет есептеуге әкелуі мүмкін.

Қайта орындауға ишара: Шама бір сәтте сақталған көлемді ме, әлде белгілі уақыт ішінде келетін суды ма білдіреді?

Ереже: Су ресурсы ел аумағында біркелкі таралмайды, ал халық пен өндіріс қажеттілігі де әртүрлі. Қор мол орын мен сұраныс жоғары орын сәйкес келмесе, жергілікті тапшылық туындауы мүмкін. Жалпы ұлттық көлемнің жеткілікті көрінуі әр өңірді автоматты қамтымайды.

Қолдану: Шарт екі аймақтың қорын және қажеттілігін салыстырады. Сондықтан мәселе аумақтық сәйкестікке қатысты. Шешім сұранысты басқару, жергілікті қорды қорғау немесе негізделген тасымал сияқты бірнеше жолды қамтуы мүмкін; әр жоба экономикалық және экологиялық бағаланады.

Қате нұсқаларды ажырату: Теңдік туралы жауап шартқа қайшы. Тасымал әрқашан қажетсіз не әрқашан міндетті деуге болмайды. Сапа мен маусым туралы мәлімет берілмеген. Аумақтық айырманы уақыттық өзгеріспен алмастыру да сұрақтың негізгі мәселесін жоғалтады.

Қайта орындауға ишара: Суды бар жерде санаумен қатар, оны қажет ететін орынның қайда екенін салыстыр.

Ереже: Бірдей кезең мен өлшем бірлігіндегі ағын мөлшерлерін сандық ретпен салыстыруға болады. Ең үлкен екі мән жиынтықтағы басым екі алапты береді. Бұл халыққа шаққандағы қамтамасыз етілумен бірдей көрсеткіш емес, өйткені халық саны шартта жоқ.

Қолдану: Берілген сандарды кеміту ретімен орналастырамыз: отыз екі, он сегіз, жеті, үш. Алғашқы екеуінің атауларын бірге таңдаймыз. Бұл толық ұлттық статистика емес, оқу кестесі; оның сандарын қазіргі барлық алаптың нақты ағыны ретінде қолданбаймыз.

Қате нұсқаларды ажырату: Бір ең үлкен алапты дұрыс алып, екінші орынға кіші мәнді қою жұпты бұзады. Халық аз болуы немесе аумақ үлкендігі бұл есепте берілмеген. Нақты қолжетімді суды бағалау үшін сапа, маусым және экожүйелік қажеттілік те қарастырылады.

Қайта орындауға ишара: Алдымен мәндерді ретте, содан кейін екі атауды да тексер.