Қолайсыз климаттық құбылыстар. Қазақ терминологиясындағы климат туралы

Ереже: Құрғақшылық белгілі аймаққа тән қалыпты жағдаймен салыстырғандағы ұзақ ылғал тапшылығын білдіреді. Оның метеорологиялық, топырақтық және су ресурстық көріністері болуы мүмкін. Бірнеше күн жаңбырдың болмауы әр климатта бірдей дәрежедегі төтенше жағдай емес.

Қолдану: Шарт ұзақ кезеңді, әдеттегі жауыннан кем мөлшерді және қор тапшылығын бірге көрсетеді. Сондықтан құбылысты қысқа күндік ауа райымен емес, тұрақты ылғал жетіспеуімен байланыстырамыз. Оның ауырлығын бағалау үшін ұзақтық, маусым және жергілікті қалыпты көрсеткіштер қажет.

Қате нұсқаларды ажырату: Жаңбыр, шық және тасқын су кірісінің басқа көріністері. Бір тәуліктік температура айырмасы өздігінен ұзақ су тапшылығын анықтамайды. Құрғақшылықты тек ыстықпен теңестіру де қате: салқын кезеңде де жауын аз болуы мүмкін.

Қайта орындауға ишара: Жауынның қалыпты деңгейге қатынасын, тапшылықтың ұзақтығын және қордың өзгерісін бірге қарастыр.

Ереже: Ыстық, құрғақ ауа өсімдік пен топырақтан су жоғалуын күшейтуі мүмкін. Жел ауа алмасуын арттырады, сондықтан ылғалдың жетіспеуі дақылға тез әсер етеді. Нақты зиян дақылдың күйіне, жел ұзақтығына және топырақтағы су қорына тәуелді.

Қолдану: Сұрақ аңызақтың негізгі сипаттамасын сұрайды. Жауапта жылу мен төмен ылғалдылық бірге болуы керек. Желдің кез келген түрін аңызақ деп атауға болмайды; салқын теңіздік ағынның өсімдікке әсері басқа болуы мүмкін.

Қате нұсқаларды ажырату: Қаныққан немесе өте ылғалды ауа құрғақ ауадағыдай булануға сұранысты сипаттамайды. Жаңбырлы және тұманды ағындар да берілген ыстық құрғақ жағдайға сәйкес емес. Бір ғана жылы сөзге қарап жұпты дұрыс деу жеткіліксіз.

Қайта орындауға ишара: Екі белгінің де өсімдіктен су жоғалуына қалай әсер ететінін тексер.

Ереже: Өсімдікке су қоректік заттарды тасымалдау, жасушалық үдерістер және салқындау үшін қажет. Су тапшылығы өсу мен өнім түзуге кедергі келтіре алады. Нәтиже дақылдың кезеңіне, төзімділігіне және топырақ қорына байланысты; барлық өсімдік бірдей жауап бермейді.

Қолдану: Шарт өсу тежелгенін және суарудың жоқтығын береді. Сондықтан өнімнің азаю тәуекелі тікелей қисынды салдар. Нақты қанша төмендейтінін тек осы мәліметтен есептей алмаймыз. Қауіп сөзі өзгерісті сөзсіз бірдей нәтиже ретінде емес, мүмкін салдар ретінде көрсетеді.

Қате нұсқаларды ажырату: Тапшылық су қорын өздігінен міндетті арттырмайды. Барлық дақыл бірдей ерте піспейді, өнім климаттан толық тәуелсіз болмайды. Кепілді арту су шектеуін елемейді. Бір жылдағы өнім азаюын тек құрғақшылықпен түсіндіру үшін басқа себептерді де тексеру керек.

Қайта орындауға ишара: Өсудің тежелуі өнім қалыптастыруға қалай әсер ететінін, бірақ нақты сан берілмегенін ескер.

Ереже: Жел эрозиясы үшін бос бөлшектердің болуы және оларды қозғайтын жеткілікті ауа ағыны қажет. Құрғақ борпылдақ бетте байланыс әлсіз, ал өсімдік пен ылғал бөлшектерді ұстап қалуға көмектеседі. Желдің әсері бөлшек өлшеміне және бет кедір-бұдырына да тәуелді.

Қолдану: Шарттағы мүмкін жағдайларды екі белгі бойынша салыстырамыз: топырақтың ашық әрі бос болуы және жел күшінің жеткіліктілігі. Екеуі қатар келген нұсқа шаң көтерілуіне қолайлырақ. Әр күшті жел міндетті түрде шаңды дауыл болады деуге болмайды, өйткені қозғалатын материал қажет.

Қате нұсқаларды ажырату: Тығыз ылғалды топырақ, өсімдік, қар және су жамылғысы бөлшектердің ұшуын шектей алады. Әлсіз жел не желсіздік оларды көп көтеруге жеткіліксіз. Тек ауа құрғақтығын қарап, жер бетінің күйін елемеу қате.

Қайта орындауға ишара: Ағын күшін де, оның көтере алатын бос материалын да бірге ізде.

Ереже: Су айдыны шегінгенде ашылған табанда ұсақ шөгінділер мен тұздар қалуы мүмкін. Жел оларды көтеріп, алысырақ аймақтарға тасымалдайды. Шаңның құрамы мен мөлшері әсердің сипатын анықтайды; әр үлгіні бірдей уытты деп дәлелсіз сипаттауға болмайды.

Қолдану: Сұрақ Арал маңындағы ерекшелікті сұрайды. Мұнда тек құм емес, құрғаған табандағы тұзды материал да таралуы мүмкін. Бұл топырақ пен өсімдікке қосымша қысым туғызады. Нақты ластану деңгейін анықтау үшін өлшеу қажет, ал тапсырма жалпы тасымал механизмін ажыратады.

Қате нұсқаларды ажырату: Тұщы су жеткізу немесе тұздануды міндетті азайту құрғақ тұзды шаңның сипатына кері. Өсімдікке тұрақты ылғал беру де бұл құбылыстың қызметі емес. Барлық бөлшек бірден бастапқы жерге қайтады деу жел тасымалын жоққа шығарады.

Қайта орындауға ишара: Құрғаған су табанында қандай қатты заттар қалып, желмен қозғала алатынын ойла.