Еңбек бәрін жеңбек

Ереже: Мәтіндегі ойлар мағыналық ретпен байланысады: мәселе қойылып, оған қатысты дерек талданады да, қорытынды жасалады. Жалғаулық пен сілтеу сөзінің қызметін контекст анықтайды. Сөйлемнің орнын өзгерткенде себеп, салдар және түсіндіру арасындағы байланыс сақталуы қажет.

Қолдану: Көмектеседі сөзі бір фактордың ықпалын білдіреді, жалғыз себеп немесе толық кепілдік емес. Бірақ жалғаулығы қосымша шарттарға назар аударады. Жинақтау осы екі бөлікті де сақтайды. Нәтижесі төмен адам туралы кесімді моральдық баға мәтінде жоқ; факторлар байланысын адамды айыптауға айналдыру мағынаны бұрмалайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Нәтиже төмен болса, адам міндетті түрде талпынбаған.» — Нәтижеден бір ғана себеп шығарылған; мүмкіндік пен қолдау туралы шарттар жоғалған.

B) «Қолдау болса, адамның талпынысы мүлде қажет емес.» — Қосымша фактор бастапқы факторды жоққа шығарған; мұндай терістеу жоқ.

C) «Талпыныс кез келген жағдайда нәтижеге толық кепілдік береді.» — Көмектеседі деген ықпал толық кепілдікке өзгерген; қосымша факторлар еленбеген.

D) «Мәтінде талпыныс пен нәтижеге қатысты еш байланыс жоқ.» — Алғашқы сөйлемдегі ықпал терістелген; шектеу байланысты толық жоймайды.

Қайта орындауға ишара: Бірақ жалғаулығынан кейін қандай қосымша факторлар берілген?

Ереже: Дәйексөз не мәлімет қолданғанда оның авторын, еңбегін және табылатын орнын көрсету керек. Жарияланған уақыт тарихи контексті түсінуге көмектеседі. Өз сөзімен мазмұндағанда да алынған ойдың дереккөзі аталады; автордың жеке бағасы жалпыға ортақ дәлелденген дерекке айналмайды.

Қолдану: Ескі оқу мәтіні қазіргі құқықтық норманың толықтығына кепіл емес. Жас топтары мен жұмыс жағдайлары бойынша талаптар айырылуы мүмкін. Ақпарат парағына дейін ресми қолданыстағы мәтінді тексеру қажет. Бұл сұрақ нақты сағат не рұқсат етілетін жұмыс бойынша нұсқау бермейді; уақытқа тәуелді ақпаратты тексеру әдісін бағалайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Сағат санын басқа мақаладағы орташа санмен ауыстыру.» — Орташа көрсеткіш құқықтық норма емес; ресми талап тексерілмеген.

B) «Ең қысқа нұсқаны таңдап, ерекше шарттарды алып тастау.» — Қысқалық толықтыққа кепіл емес; қолдану шарттары жасырылған.

C) «Сөйлем көп қайталанса, оның қолданыста екенін растау.» — Қайталау ресми жаңартуды дәлелдемейді; бастапқы норма мен мерзім тексерілмейді.

D) «2020 жылғы бір сөйлемді барлық жасқа өзгеріссіз тарату.» — Уақыт пен жас санаттарының айырмасы тексерілмеген; дерек ауқымы кеңейген.

Қайта орындауға ишара: Деректің қолданылу мерзімі мен қамтитын жас тобы қандай?

Ереже: Сөз дәлдігі ұғымның мағынасы мен контекстегі қатынасын анық сақтауды талап етеді. Заттың материалы, жасалу тәсілі, қолданылу орны және уақыты — әртүрлі белгілер. Сипаттамада оларды бір-бірімен алмастырмаймыз. Дерек жоқ болса, жорамалға белгі қоямыз; ықтимал түсіндіруді дәлелденген факт ретінде беруге болмайды.

Қолдану: 100 бен 80-нің айырмасы 20 бірлік. Бұл абсолютті айырма, пайыздық өзгеріс емес. Пайызды алғашқы 80 бірлікке қатысты есептесек, 25% шығады. Қатар тек екі жылды береді, сондықтан олардың арасындағы әр жылда бірқалыпты өсу болды дегенді анықтай алмаймыз. Нақты өмірдегі табыс деңгейі туралы қорытынды жасалмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Екі жыл арасында әр жылы дәл 5 бірліктен өсті.» — Аралық жылдардың дерегі жоқ; жалпы айырмадан бірқалыпты қатар шығарылған.

C) «Шама 25 бірлікке жоғары болды.» — 25 — пайыздық өсімнің саны; абсолютті айырма 20 бірлік.

D) «2013 жылғы шама 2017 жылғы шамадан 20 бірлікке жоғары.» — Айырма саны сақталғанымен, уақыттық салыстыру бағыты кері берілген.

E) «Шама 20%-ға жоғары болды.» — Абсолютті 20 бірлік пайызға өзгерген; бастапқы 80-ге қатысты өсім 25% болады.

Қайта орындауға ишара: Сұрақ айырманы бірлікпен бе, әлде бастапқы шамаға қатысты үлеспен бе сұрайды?

Ереже: Сөз дәлдігі ұғымның мағынасы мен контекстегі қатынасын анық сақтауды талап етеді. Заттың материалы, жасалу тәсілі, қолданылу орны және уақыты — әртүрлі белгілер. Сипаттамада оларды бір-бірімен алмастырмаймыз. Дерек жоқ болса, жорамалға белгі қоямыз; ықтимал түсіндіруді дәлелденген факт ретінде беруге болмайды.

Қолдану: Көбі және басым бөлігі үлестің толық емес екенін сақтайды. Санайды сөзі пікірге қатысты; пайдалы екенін тәжірибемен толық дәлелдеді деген мағына емес. Редакция көзқарас пен фактіні, топ пен барлық адамды ажыратуы тиіс. Бұл жерде нақты пайыз жоқ, сондықтан сандық дәлдік ойдан қосылмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Қатысушылардың дәл 90%-ы жоспар құруды қолдаған.» — Нақты пайыз берілмеген; көбі сөзінен 90% шығарылмайды.

B) «Барлық адам жоспар құрудың пайдасын дәлелдеген.» — Топ барлық адамға кеңейген, көпшілік пікір толық дәлелдеуге өзгерген.

C) «Қатысушылар жоспар құрудың тек зиянын атаған.» — Пікірдің бағалау бағыты пайдалыдан зиянға ауысқан; бастапқы мағына терістелген.

E) «Қатысушылардың көбі жоспарды міндетті түрде орындаған.» — Пайдалы деп бағалау орындаған әрекетке тең емес; мінез-құлық дерегі жоқ.

Қайта орындауға ишара: Көбі және санайды сөздері ауқым мен дәлел мәртебесін қалай шектейді?

Ереже: Сөз дәлдігі ұғымның мағынасы мен контекстегі қатынасын анық сақтауды талап етеді. Заттың материалы, жасалу тәсілі, қолданылу орны және уақыты — әртүрлі белгілер. Сипаттамада оларды бір-бірімен алмастырмаймыз. Дерек жоқ болса, жорамалға белгі қоямыз; ықтимал түсіндіруді дәлелденген факт ретінде беруге болмайды.

Қолдану: Мерзім екі апта, өнім төрт мәтін, қосымша әрекет түзету деп берілген. Нәтиженің орындалуын кейін тексеруге болады. Мінсіздік немесе бәрін білу сияқты шексіз бағалау емес. Мақсаттың өлшенуі оның міндетті орындалуына кепілдік бермейді, бірақ жоспар мен нақты әрекетті салыстыруға мүмкіндік жасайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Кері байланыс жақсы болса, өзімді табысты санаймын.» — Бағалау шарты бар, бірақ жоспарланған өнім, мерзім және түзету әрекеті берілмеген.

B) «Төрт мәтін туралы ойланамын, мүмкін бір күні жазармын.» — Сан аталғанымен, орындау мерзімі мен нақты міндет анық емес.

D) «Болашақта жақсы білімді адам болуға тырысамын.» — Бағыт бар, бірақ нақты мерзім мен тексерілетін өнім айқындалмаған.

E) «Екі аптада барлық білімді толық әрі мәңгі меңгеремін.» — Мерзім бар, бірақ барлық білім және мәңгі меңгеру тексерілетін шектеулі мақсат емес.

Қайта орындауға ишара: Мақсаттан мерзімді, өнім санын және кейінгі әрекетті бөле аласың ба?