Жұмыс күші

Ереже: Сөз дәлдігі ұғымның мағынасы мен контекстегі қатынасын анық сақтауды талап етеді. Заттың материалы, жасалу тәсілі, қолданылу орны және уақыты — әртүрлі белгілер. Сипаттамада оларды бір-бірімен алмастырмаймыз. Дерек жоқ болса, жорамалға белгі қоямыз; ықтимал түсіндіруді дәлелденген факт ретінде беруге болмайды.

Қолдану: Мәтін қызметті екі тарапқа бөледі: қайталанатын есеп пен тексеру, талдау. Автоматтанған бөлік бүкіл кәсіпке тең емес. Маманның рөлі қалғаны бағдарламаның еш пайдасы жоқ дегенді де білдірмейді. Қорытынды әр әрекеттің субъектісін сақтап, нақты берілген міндеттен тыс толық алмастыру не толық өзгеріссіздік туралы кепіл қоспайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Бағдарлама кәсіптегі барлық әрекетті толық алмастырған.» — Қайталанатын бөлік бүкіл қызметке кеңейген; маманда қалған екі әрекет еленбеген.

C) «Маман қалғандықтан ешбір әрекет автоматтанбаған.» — Қайталанатын бөлікті бағдарлама орындағаны терістелген; қалған рөл толық өзгеріссіздікке айналған.

D) «Бағдарлама ерекше жағдайларды, маман тек қайталанатын есепті орындайды.» — Субъектілердің міндеттері ауыстырылған; бастапқы сөйлемдегі бөлініс кері берілген.

E) «Нәтижені тексеру қажет емес, өйткені бағдарлама бар.» — Маман тексеретіні ашық берілген; құралдың болуы тексеруді жоймайды.

Қайта орындауға ишара: Мәтінде қай әрекет бағдарламаға, қайсысы маманға берілген?

Ереже: Ойталқыда қатысушылар ортақ мәселені әр қырынан қарастырып, пікірін дәлелдейді және қарсы уәжді тыңдайды. Жүргізуші тақырып пен тәртіпті белгілейді. Қорытындыда келісілген тұстар да, шешілмеген мәселелер де аталады; міндетті түрде бірауызды шешім қабылдау талап етілмейді.

Қолдану: Ешбір жағдайда деген абсолютті ауқым әртүрлі міндет айырмасын жояды. Қарсы уәж нақты әрекеттерді жіктеп тексеруді ұсынады. Ол барлық адам толық алмастырылады деген кері кепіл емес. Пікірталаста ауқымды нақтылау екі кесімді болжамның арасында дәлелді талдау жүргізуге мүмкіндік береді; нәтиже міндетке қатысты дерекпен анықталады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Пікір иесінің мінезін бағалау жеткілікті.» — Адамға баға тезистің ауқымын анықтамайды; дәлел нысаны ауысқан.

C) «Кез келген ескі мәтіннің сөзі барлық болашаққа толық кепіл.» — Уақытқа тәуелді мүмкіндік шексіз кепілге айналған; жаңа дерек еленбейді.

D) «Бір міндет өзгерсе, ешбір кәсіпте адам рөлі қалмайды.» — Бөлік бүкіл кәсіптерге таратылған; қалған міндеттер туралы дерек жоқ.

E) «Техника болғанда барлық адамның барлық әрекеті міндетті жойылады.» — Бір абсолютті пікір кері абсолютті пікірге ауысқан; міндет айырмасы тексерілмеген.

Қайта орындауға ишара: Ешбір жағдайда деген жалпылауды нақты әрекеттерге бөлсе, қандай айырма ашылады?

Ереже: Дерек тексеруге болатын оқиға, сан немесе жағдай туралы хабарлайды; пікір бағалау мен көзқарасты білдіреді. Деректің ақиқаттығын тексеру — бөлек қадам. Берілген мәтінге сүйенген жауап айтылмаған мәліметті қоспай, автор пайымын дәлелденген жалпы заңмен шатастырмайды.

Қолдану: Бірінші хабар нақты сынақта орындалған әрекет пен көлемді береді. Екінші хабар мүмкін деген модальдікпен болашақты болжайды және ауқымды кеңейтеді. Бір бақылау екінші болжамды өздігінен дәлелдемейді. Сөйлемдердің уақытын, қамтитын әрекетін және дәлелдік мәртебесін бөлу мәтіндегі логикалық секірісті анықтауға көмектеседі.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «100 жазбаны сұрыптау кез келген кәсіпті толық меңгеруге тең.» — Бір міндет барлық кәсіптің құзыретіне кеңейген; жаңа дәлел жоқ.

B) «Екі сөйлем де барлық жұмыстың қазір алмастырылғанын дәлелдейді.» — Шектеулі сұрыптау бүкіл жұмысқа, болжам қазіргі орындалған фактке өзгерген.

C) «Біріншісі болжам, екіншісі өткен сынақ дерегі.» — Нәтиже мен болжамның мәртебесі ауыстырылған; етістіктер кері оқылған.

D) «Мүмкін деген сөз екінші сөйлемді міндетті нәтиже етеді.» — Модальдік мүмкіндік кепілдікті емес, белгісіз болашақ сценарийді білдіреді.

Қайта орындауға ишара: Нақты сынақ қай сөйлемде, болашақ мүмкіндігі қай сөйлемде берілген?

Ереже: Дәйексөз не мәлімет қолданғанда оның авторын, еңбегін және табылатын орнын көрсету керек. Жарияланған уақыт тарихи контексті түсінуге көмектеседі. Өз сөзімен мазмұндағанда да алынған ойдың дереккөзі аталады; автордың жеке бағасы жалпыға ортақ дәлелденген дерекке айналмайды.

Қолдану: Көзделді сөзі жоспарланған мақсатты білдіреді, ал келесі үш жыл болашақ мерзімді береді. Инфографиканың болуы орындалу мәртебесін өзгертпейді. Салынған нысандар санын немесе пайдалануға берілгенін анықтау үшін кейінгі есеп керек. Дәл мазмұндау санды, мерзімді және жоспар мәртебесін бірге сақтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: B) «800 нысанның бәрі қазір салынып, пайдалануға берілді.» — Болашақ жоспар аяқталған нәтижеге өзгерген; пайдалануға беру дерегі де қосылған.

C) «Үш жылда дәл 800 нысан салынатынына толық кепіл берілген.» — Көзделген мақсат кепілдікке өзгерген; орындалу нәтижесі әлі берілмеген.

D) «Жоспар 800 адамның жұмыспен қамтылғанын дәлелдейді.» — Нысан саны адам санына және жұмыс нәтижесіне ауысқан; өлшемдер бөлек.

E) «Жыл сайын міндетті түрде 800 нысан салынды.» — Үш жылдық жоспар жыл сайынғы орындалған санға айналған; уақыт пен мәртебе өзгерген.

Қайта орындауға ишара: Суреттегі етістік орындалған нәтижені ме, әлде көзделген мақсатты ма атайды?

Ереже: Оқу моделінде сұраныс тауарды алу тілегімен ғана емес, оны берілген бағамен сатып алу мүмкіндігімен де байланысты. Баға мен көлемнің байланысы қаралғанда басқа жағдайлар бірдей деген шарт сақталады. Бір шартты кесте барлық нақты нарыққа өзгеріссіз таралмайды. Көрсеткіштің деңгейі, оның өзгерісі және өзгеріске ықпал ететін себеп бөлек ұғымдар. Салыстыруда өлшем бірлігі, кезең және бастапқы жиынтық ашық болуы керек. Модельді талдау берілген деректен шығатын қорытындыны анықтайды, жеке сатып алу не қаржы шешімін ұсынбайды.

Қолдану: 50−40=10, 5−8=−3. Өнім көлемі мен қате саны екі бөлек көрсеткіш, екеуінің бағыты бірге сипатталады. Бұл дерек әр есеп қатесіз болды дегенді білдірмейді. Қате үлесін талдау қосымша 8/40 және 5/50 салыстыруын талап етеді; осы сұрақ абсолютті сандардың өзгерісін сұрайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Есеп саны да, қате саны да артқан.» — Қате 8-ден 5-ке азайған; екі бағыт бірдей емес.

B) «Екінші айда барлық есеп қатесіз болған.» — 5 қате тіркелгені ашық берілген; азаю нөлдік қатеге тең емес.

D) «Есеп саны 10%-ға өскені осы айырмаға тең.» — 10 есеп — абсолютті айырма; 40-қа қатысты өсім 25% болады.

E) «Есеп саны 3-ке өсіп, қате саны 10-ға азайған.» — Екі көрсеткіштің айырма шамалары ауыстырылған; өнім мен қате бөлек есептеледі.

Қайта орындауға ишара: Әр көрсеткішті өз бірлігімен және өз бағытымен салыстырдың ба?