Мамандықтың бәрі жақсы

Ереже: Дерек тексеруге болатын оқиға, сан немесе жағдай туралы хабарлайды; пікір бағалау мен көзқарасты білдіреді. Деректің ақиқаттығын тексеру — бөлек қадам. Берілген мәтінге сүйенген жауап айтылмаған мәліметті қоспай, автор пайымын дәлелденген жалпы заңмен шатастырмайды.

Қолдану: Алдағы мерзім болашақты, мүмкін сөзі болжалдылықты, кейбір сөзі ауқым шектеуін көрсетеді. Оны орындалған факт немесе барлық кәсіптің міндетті тағдыры ретінде беруге болмайды. Тілдік талдауда осы үш белгі бірге сақталады. Болжам пайдалы талқылауға негіз бола алады, бірақ шындыққа айналуын кейінгі дерекпен тексеру қажет.

Қате нұсқаларды ажырату: B) «Аталған кәсіптер қазірдің өзінде толық қалыптасқан.» — Болашақ болжам қазіргі орындалған фактке айналған; уақыт мәртебесі бұзылған.

C) «Материал еш өзгеріс болмайтынына кепілдік береді.» — Пайда болуы мүмкін деген мүмкіндік толық терістелген; кепілдік жоқ.

D) «Барлық қазіргі кәсіп алдағы жылы міндетті жоғалады.» — Кейбір, 15–20 жыл және мүмкін деген үш шектеу өзгерген; жоғалу да айтылмаған.

E) «Мәтін барлық кәсіптің пайда болатын нақты күнін анықтады.» — Кең мерзім нақты күнге, кейбір кәсіп барлық кәсіпке өзгерген; дәлдік ойдан қосылған.

Қайта орындауға ишара: Болашақ, мүмкіндік және шектеулі ауқым қандай сөздермен көрсетілген?

Ереже: Ғылыми баяндауда ұғымдар анық беріліп, терминдер бірізді қолданылады және ой логикалық байланыспен дамиды. Тұжырымның қандай дерекке негізделгені көрсетіледі. Мәтіннің ғылыми сипатын тек ұзындығы немесе күрделі сөздерінің саны емес, дәлдігі мен түсіндіру мақсаты айқындайды.

Қолдану: Сипаттамада үш әрекет бар: сәйкессіздікті табу, себепті түсіндіру, қорытындыны жеткізу. Дағдылар жиыны осы үшеуін де қамтуы керек. Бір техникалық әрекет бүкіл міндетті алмастырмайды. Бұл нақты мамандықтың толық талаптар тізімі емес; шартта берілген қызметтерді дағдымен сәйкестендіру оқу моделі.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Тек мәліметті көшіру және сақтау жылдамдығы.» — Көшіру мен сақтау талдау, себепті тексеру және қорытындыны түсіндіруді толық қамтымайды.

B) «Нәтижені түсіндірмей, тек кестені толтыру шеберлігі.» — Кесте толтыру қорытындыны түсінікті жеткізу міндетін алмастырмайды; себеп талдауы да жоқ.

C) «Себепті тексермей, алғашқы жорамалды бірден бекіту.» — Талдау талап етілгенімен, бұл әрекет тексеруді өткізіп жібереді және жорамалға кепіл береді.

E) «Тек көпшілік алдында әсерлі сөз айту қабілеті.» — Жеткізу қыры бар, бірақ дерек сәйкессіздігін анықтау мен себеп талдауы жоқ.

Қайта орындауға ишара: Жауап үш әрекетті де қамти ма?

Ереже: Сөз дәлдігі ұғымның мағынасы мен контекстегі қатынасын анық сақтауды талап етеді. Заттың материалы, жасалу тәсілі, қолданылу орны және уақыты — әртүрлі белгілер. Сипаттамада оларды бір-бірімен алмастырмаймыз. Дерек жоқ болса, жорамалға белгі қоямыз; ықтимал түсіндіруді дәлелденген факт ретінде беруге болмайды.

Қолдану: Бағдарламаның атауы мен интерфейсі өзгеруі мүмкін, ал дерек дұрыстығын бағалау міндеті бірнеше ортада сақталады. Бұл нақты құралды меңгеру керек емес деген сөз емес. Екі талаптың деңгейін ажырату құралдық машық пен жалпы талдау қабілетін бірге жоспарлауға көмектеседі; біреуін меңгеру екіншісін автоматты дәлелдемейді.

Қате нұсқаларды ажырату: B) «Бағдарламаны ашу барлық деректі дұрыс бағалауды дәлелдейді.» — Құралды пайдалану талдау сапасына автоматты кепілдікке айналған; тексеру дағдысы бөлек.

C) «Талдау дағдысы болса, нақты құралды үйрену ешқашан қажет емес.» — Жалпы қабілет құралдық даярлықты толық жоққа шығармайды; шексіз қорытынды қосылған.

D) «Екі талап та ешбір әрекетпен тексерілмейтін жеке талғам.» — Құрал жұмысы мен дерек бағалау орындалатын тапсырмамен тексеріледі; талғаммен тең емес.

E) «Дерек бағалау тек бір бағдарламаның батырмасын жаттау.» — Жалпы талдау құзыреті нақты интерфейс әрекетіне негізсіз тарылған.

Қайта орындауға ишара: Қай талап нақты бағдарламаға байланып, қайсысы бірнеше ортаға көшеді?

Ереже: Оқу моделінде сұраныс тауарды алу тілегімен ғана емес, оны берілген бағамен сатып алу мүмкіндігімен де байланысты. Баға мен көлемнің байланысы қаралғанда басқа жағдайлар бірдей деген шарт сақталады. Бір шартты кесте барлық нақты нарыққа өзгеріссіз таралмайды. Көрсеткіштің деңгейі, оның өзгерісі және өзгеріске ықпал ететін себеп бөлек ұғымдар. Салыстыруда өлшем бірлігі, кезең және бастапқы жиынтық ашық болуы керек. Модельді талдау берілген деректен шығатын қорытындыны анықтайды, жеке сатып алу не қаржы шешімін ұсынбайды.

Қолдану: Сол 100 атаудың деген тіркес жаңа атаулардың негізгі жиынның ішкі бөлігі екенін көрсетеді. Оларды жалпы санға қайта қосу қосарлап есептеуге әкеледі. 35 пен 65 негізгі топтарды толық бөледі, ал жаңа деген белгі басқа жіктеу өлшемі. Оның топтар арасында қалай таралғаны шартта берілмеген.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Каталогта 90 атау ғана қалды, өйткені жаңалары есептелмейді.» — Жаңа атаулар каталог құрамында деп көрсетілген; оларды алып тастауға негіз жоқ.

B) «Жаңа 10 атаудың бәрі міндетті А тобына жатады.» — Топтар бойынша жаңа атаулардың бөлінісі жоқ; орналасуы ойдан таңдалған.

D) «Б тобында 75 атау бар, өйткені 10 жаңа атау соған қосылады.» — Жаңа белгінің Б тобына қатысы берілмеген; ішкі атаулар саны қайталанып есептелген.

E) «Каталогта барлығы 110 атау бар.» — Ішкі 10 атау қайта қосылған; сол 100 атаудың деген шектеу ескерілмеген.

Қайта орындауға ишара: Жаңа деген белгі бөлек қосымша жиын ба, әлде сол жиынның ішкі белгісі ме?

Ереже: Дәйексөз не мәлімет қолданғанда оның авторын, еңбегін және табылатын орнын көрсету керек. Жарияланған уақыт тарихи контексті түсінуге көмектеседі. Өз сөзімен мазмұндағанда да алынған ойдың дереккөзі аталады; автордың жеке бағасы жалпыға ортақ дәлелденген дерекке айналмайды.

Қолдану: 24-ті 60-қа бөлу 0,4, яғни 40% береді. Өлшем қызығушылық туралы айтылған пікір, кейін нақты кәсіпке түсу емес. Қорытынды тек сауалнамаға қатысқан топқа қатысты. Іріктеу мен қамту туралы қосымша негіз болмаса, мектептен бүкіл ел оқушыларына үлесті бірден таратуға болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Қалған 36 оқушы техникалық бағытты міндетті жек көреді.» — Қызығушылық білдірмеу жек көрумен тең емес; қалған жауап мазмұны жоқ.

C) «Сауалнамаға қатысқандардың 24%-ы техникалық бағытқа қызыққан.» — 24 адам пайыз ретінде берілген; 24/60 есебі 40% болады.

D) «Келесі жылы дәл 24 оқушы осы бағытта жұмысқа орналасады.» — Қазіргі пікір болашақ жұмыс нәтижесіне кепілдікке өзгерген; кейінгі дерек жоқ.

E) «Барлық ел оқушысының 40%-ы техникалық кәсіпке түскен.» — Топ елге кеңейген, айтылған қызығушылық орындалған таңдауға өзгерген.

Қайта орындауға ишара: Бөлімде барлық қатысушы саны тұр ма және қызығушылық әрекетпен шатаспады ма?