Қазақстан Республикасының көші-қон саясаты

Ереже: Эмиграция — қарастырылып отырған елден басқа елге тұру үшін шығу, иммиграция — сол елге келу. Бір қозғалыстың атауы қай ел тұрғысынан талданатынына байланысты болады.

Қолдану: Сұрақ Қазақстан тұрғысынан қойылған: отбасы осы елден кеткен. Сондықтан эмиграция дұрыс. Германия үшін дәл осы қозғалыс иммиграция ретінде қарастырылар еді. Мұнда отбасының этникалық тиесілігі көрсетілмеген және атауды анықтау үшін қажет емес; бағыт пен тұрақты мекеннің ауысуы жеткілікті.

Қате нұсқалар: A) Иммиграция елге келуді сипаттайды; сұрақ Қазақстаннан шығу тұрғысынан қойылғандықтан, бағыт кері.

B) Ішкі қозғалыс бір елдің аумағында жүреді; мұнда Қазақстан мен Германияның мемлекеттік шекарасы асып өтілген.

C) Табиғи өсім туу мен өлім айырмасы; тұрғылықты мекенді басқа елге ауыстыру бұл көрсеткішке жатпайды.

E) Шарт тұрақты тұруға көшуді береді; жыл сайын қайталанатын шаруашылық қозғалыс туралы белгі жоқ. Ишара: Қарастырылып отырған елге келді ме, әлде одан кетті ме?

Ереже: Иммиграция демографиялық мағынада елге тұру үшін келуді білдіреді. Анықтаманы адамның кейін алатын нақты құқықтық мәртебесімен шатастырмайды; азаматтық пен қолдау рәсімдері бөлек мәселе.

Қолдану: Отбасы Қазақстанға келіп, осы жерде тұрмақ. Сондықтан Қазақстан үшін иммиграция дұрыс. Бұл факт азаматтық бірден берілді немесе барлық жеңілдік автоматты қолданылды дегенді білдірмейді. Сұрақ қозғалыстың бағытын анықтайды, ал жеке мәртебені сол кезеңнің құжаттарымен бөлек тексеру қажет.

Қате нұсқалар: A) Бұл Қазақстаннан шығуға қатысты атау; сұрақтағы қозғалыс Қазақстанға қарай бағытталған.

B) Екі мемлекет арасында қозғалыс берілген; бір ел ішіндегі өңір ауыстырумен бірдей емес.

D) Табиғи кему туу мен өлім қатынасынан туындайды; отбасының басқа елден келуі табиғи қозғалыс емес.

E) Маусымдық қозғалыс белгілі жұмыс мерзімімен шектеледі. Шарт отбасының Қазақстанға тұрақты тұруға келгенін береді; мақсат пен мерзім бойынша оны уақытша еңбек сапарымен теңестіруге болмайды. Ишара: Келген ел қайсы және сұрақ қай елдің тұрғысынан қойылған?

Ереже: Эмиграция және иммиграция бір сыртқы көші-қон оқиғасының екі бағытын сипаттай алады. Шыққан ел үшін кету, қабылдаған ел үшін келу есептеледі; қарастыру нүктесін сақтау қажет.

Қолдану: Адам А еліндегі мекенін қалдырып, Б елінде тұра бастады. Сондықтан А үшін эмиграция, Б үшін иммиграция. Бұл екі түрлі адам немесе екі бөлек сапар емес, бір оқиғаның екі есептік жағы. Қозғалысты салыстырғанда бастапқы және қабылдаушы елді анық жазу ұғымдарды шатастырмайды.

Қате нұсқалар: A) Шығу мен келудің бағыттары кері қойылған; адам А-дан кетіп, Б-ға келген.

B) Мемлекеттік шекарадан өткен қозғалыс берілген; әр елдің ішкі аумақтық қозғалысымен бірдей емес.

C) Орын ауыстыру туу мен өлім көрсеткішін алмастырмайды; көші-қон мен табиғи қозғалыс бөлек.

D) Б еліне адам басқа мемлекеттен келгендіктен, бұл сол ел үшін сыртқы иммиграция болады. Ішкі қозғалыста мемлекеттік шекара кесілмейді; жауаптың екінші бөлігі осы аумақтық өлшемді шатастырады. Ишара: Жебені А→Б деп сызып, оның басы мен соңын белгіле.

Ереже: Ішкі көші-қон бір мемлекеттің аумағындағы мекен ауыстыруды білдіреді. Қалалар арасындағы қашықтық үлкен болса да, ел шекарасы өтпесе сыртқы миграция болып саналмайды.

Қолдану: Шымкент пен Павлодар Қазақстанда орналасқан. Сондықтан ішкі көші-қон дұрыс. Отбасының келу себебі, этносы немесе құжаттағы мәртебесі берілмесе де, қозғалыстың аумақтық түрі анықталады. Шығу мен келу өңірлері үшін халық саны өзгеруі мүмкін, бірақ осы қозғалыстың өзі елдің жалпы санына адам қоспайды.

Қате нұсқалар: A) Бастапқы мекен де Қазақстанда; сырттан елге кіру туралы белгі жоқ.

B) Отбасы Қазақстаннан шықпаған; басқа елге кету ұғымы берілген қозғалысқа сәйкес емес.

D) Маусымдық сапар уақытша жұмысқа бағытталады, ал шарт отбасының тұрақты тұруға көшкенін айтады. Қалалар бір елде болғандықтан, негізгі аумақтық сипат ішкі көші-қон болып табылады.

E) Шымкент пен Павлодар Қазақстан аумағында орналасқан. Отбасы елдің ішінде орын ауыстырғандықтан, мемлекеттер арасындағы шекарадан өтетін сыртқы қозғалыс сипатын қолдану шартқа сәйкес емес. Ишара: Бастапқы және жаңа қала бір мемлекеттің ішінде ме?

Ереже: Көші-қонды бір мезгілде бірнеше өлшеммен сипаттауға болады: ел ішіндегі не сыртқы бағыт, ауыл-қала аралығы және негізгі себеп. Ауылдан қалаға орын ауыстыру қалалану үдерісіне ықпал етуі мүмкін.

Қолдану: Бастапқы мекен ауыл, жаңа мекен Алматы қаласы; ел шекарасы өтпеген. Демек, ішкі көші-қон және ауылдан қалаға бағыт дұрыс. Жұмыс іздеу — берілген себеп, бірақ ол маманның нақты жұмысқа тұрғанын дәлелдемейді. Қозғалыс, мақсат және нәтиже бөлек белгілер ретінде қарастырылады.

Қате нұсқалар: A) Елден шығу да, туу оқиғасы да берілмеген; екі сипат та шарттағы орын ауыстыруды анықтамайды.

B) Бастапқы мекен Қазақстан ауылы; тауар алмасу туралы мәлімет жоқ және адам қозғалысы басқа құбылыс.

D) Қозғалыс ел ішінде болғанымен, бағыты ауылдан Алматы қаласына қарай берілген. Жауап аумақтық түрді дұрыс атайды, бірақ бағытты керісінше береді; екі белгіні бірге тексеру қажет.

E) Ауылдан қалаға бағыт дұрыс, бірақ мемлекеттік шекарадан өту шартта жоқ. Сондықтан сыртқы көші-қон деу аумақтық түрді қате анықтайды; бағыт пен ел шекарасы бөлек өлшемдер. Ишара: Ел шекарасын және ауыл-қала бағытын екі бөлек өлшеммен тексер.