Рекомбинантты ДНҚ қолданылуы
34-параграф · Оқулықтың 59–63-беттері
«Биология, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Рекомбинантты ДНҚ қолданылуы» тақырыбы, 34-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Бактериялық жасушаларға адам инсулинін кодтайтын сәйкес ДНҚ конструкциясы енгізіліп, олардан инсулин өнімі…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Рекомбинантты ақуызды өндіретін жүйе
Жауап нұсқалары
- A.Инсулин генінің адамдағы бастапқы көзі
- B.Инсулинді ДНҚ-ға айналдыратын ағза
- C.Ген енгізілгендіктен адамның өзіне айналған ағза
- D.Адамның барлық жасушасын алмастыратын толық клон
- E.Рекомбинантты ақуызды өндіретін жүйедұрыс
Түсіндірме
Ереже: Рекомбинантты жүйеде жасуша енгізілген генетикалық ақпаратты пайдаланып қажетті ақуызды өндіре алады. Геннің шығу тегі мен өндіруші жасушаның түрі бөлек қасиеттер.
Қолдану: Шартта өнімнің алынғаны нақты берілген, сондықтан тек ДНҚ жеткізу емес, өндірістік экспрессия да расталған. Бактерия осы ақуызды шығаратын жүйе ретінде қызмет етеді.
Қате нұсқалар: A) Бастапқы ген адамға қатысты; бактерия оны енгізілген конструкция арқылы өндіреді.
B) Ақуыз өнімі ДНҚ-ға айналған жоқ; ДНҚ ақпараты бойынша синтез жүрді.
C) Бір геннің болуы бактерияны адам түріне айналдырмайды.
D) Бір ақуыз өндірісі тұтас адам не оның барлық жасушасын клондаумен тең емес. Ишара: Ген қайдан алынғанын және өнім қай жасушада түзілгенін бөл.
Дұрыс жауап: Өнімнің тазалығы, белсенділігі және сапасы да тексерілуі керек
Жауап нұсқалары
- A.Ген енгізілген ақуыз ешқашан тазартуды қажет етпейді
- B.Бактерия өнім өндірсе, оның барлық қоспасы қажетті ақуыздан тұрады
- C.Өнімнің тазалығы, белсенділігі және сапасы да тексерілуі керекдұрыс
- D.Өнімнің мөлшері белгілі болса, белсенділігін тексеруге болмайды
- E.Синтезделген кез келген ақуыз кез келген мақсатқа жарайды
Түсіндірме
Ереже: Биотехнологиялық өнімді бағалауда синтез фактісі, мөлшер, құрылым, белсенділік және қоспалар бөлек тексеріледі. Қажетті геннің бар болуы дайын өнімнің сапасын автоматты қамтамасыз етпейді.
Қолдану: Шарт тек ақуыз түзілгенін растайды. Дайын өнім үшін тазалығы мен қызметі туралы қосымша дерек қажет; бұл оқу тапсырмасы нақты ем тағайындамайды.
Қате нұсқалар: A) Мәдениет басқа молекулаларды да қамтиды; ген енгізу өнімнің тазалығына кепіл емес.
B) Қоспада бактериялық құрамбөліктер болады; бүкіл қоспаны таза мақсатты өнім деп санауға болмайды.
D) Мөлшер мен қызмет бөлек өлшемдер; екеуі де бағалануы мүмкін.
E) Қызметі мен сапасы нақты қолданылуға сәйкес бағаланады; әмбебап жарамдылық жоқ. Ишара: Өнім бар ма деген сұрақ пен өнім талапқа сай ма деген сұрақты ажырат.
Дұрыс жауап: Берілген жағдайда нысана зиянкестің зақымына төзімділік артқан
Жауап нұсқалары
- A.Енгізілген ген барлық басқа гендерді алмастырды
- B.Барлық жәндіктерге барлық жағдайда абсолютті төзімділік бар
- C.Зақым азайғандықтан экологиялық әсерді зерттеу қажет емес
- D.Өсімдік енді су мен қоректік заттарды қажет етпейді
- E.Берілген жағдайда нысана зиянкестің зақымына төзімділік артқандұрыс
Түсіндірме
Ереже: Гендік өзгерістің әсері нақты белгі, нысан және жағдай бойынша өлшенеді. Бір зиянкеске төзімділік барлық зиянкестерден және барлық ортадан толық қорғанумен бірдей емес.
Қолдану: Зақымның азаюы сол зерттелген жүйеде тиімділікті көрсетеді. Дерек ауқымын сақтап, оны әмбебап қауіпсіздік не барлық жәндікке әсер деген пікірге кеңейтпейміз.
Қате нұсқалар: A) Бір ген енгізілгені бүкіл геном алмастырылды дегенді білдірмейді.
B) Шарт бір зиянкес пен бір зерттеу жағдайын ғана қамтиды.
C) Нысана зиянкеске әсері мақсатты нәтиже, бірақ басқа ағзаларға және ортаға ықпалы бөлек бағаланады.
D) Зиянкестен қорғану негізгі физиологиялық қажеттіліктерді жоймайды. Ишара: Қорытындыда зерттелген зиянкес пен жағдайдың шегін сақта.
Дұрыс жауап: Әр сорттың белгісі енгізілген өзгерістің мақсатына қарай бөлек бағаланады
Жауап нұсқалары
- A.Гербицидке төзімділік вирусқа төзімділікті автоматты дәлелдейді
- B.Әр сорттың белгісі енгізілген өзгерістің мақсатына қарай бөлек бағаланадыдұрыс
- C.Трансгенді атауы екі сорттың барлық белгілерін бірдей етеді
- D.Вирусқа төзімділік барлық гербицидке төзімділік береді
- E.Екі сорттың нәтижесін бірінің орнына бірі тексерусіз қолдануға болады
Түсіндірме
Ереже: Генетикалық өзгерту — алыну тәсілі, ал өзгертілген нақты қасиет әр конструкцияда бөлек болады. Гербицид, вирус және жәндікке төзімділікті бір жалпы белгі ретінде алмастыру дұрыс емес.
Қолдану: Екі сорт екі түрлі міндетке арналған. Сондықтан әрқайсысын тиісті нысанаға қатысты бағалаймыз; «трансгенді» сөзі барлық нәтижені алдын ала анықтамайды.
Қате нұсқалар: A) Бұл екі түрлі әсер механизмі мен нысаны; бір белгі екіншісіне кепіл емес.
C) Алыну тәсілінің ортақтығы нақты гендер мен фенотиптердің бірдейлігін білдірмейді.
D) Вирустық зақым мен химиялық әсер бөлек факторлар, әмбебап байланыс жоқ.
E) Нақты белгі әр жүйеде өз өлшемдерімен тексеріледі. Ишара: Қандай әсерге төзімділік жасалғанын нақты ата.
Дұрыс жауап: Белгіленген жасушаны немесе экспрессияны бақылауға көмектесу
Жауап нұсқалары
- A.Белгіленген жасушаны немесе экспрессияны бақылауға көмектесудұрыс
- B.Жасушаның барлық ауруын автоматты емдеу
- C.Барлық жасушаны жаңа биологиялық түрге айналдыру
- D.Геннің ДНҚ реті өлшенбей толық дұрыс екенін дәлелдеу
- E.Тек фотосинтезді міндетті іске қосу
Түсіндірме
Ереже: Репортерлік ген өнімі байқалатын сигнал беріп, жасушаны немесе белгілі үдерісті қадағалауға көмектеседі. Сигналдың мағынасы репортердің орналасуы мен реттелуіне қарай түсіндіріледі.
Қолдану: Шарт сигналдың бақылауға қолданылғанын береді. Бұл визуалды белгілеу рөлі, барлық ауруды емдеу немесе фотосинтез құру емес; қосымша өлшемдерді өздігінен алмастырмайды.
Қате нұсқалар: B) Флуоресцентті белгі бақылау құралы; емдік нәтиже осы сигналдан шықпайды.
C) Белгі енгізу түрді автоматты өзгертпейді.
D) Сигнал экспрессияға қатысты пайдалы дерек болуы мүмкін, бірақ толық ретті тексерудің орнына жүрмейді.
E) Жасыл флуоресценция хлорофиллдік фотосинтезбен бірдей емес. Ишара: Сигнал нені бақылауға мүмкіндік бергенін сұра.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Биология, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.