Рекомбинантты ДНҚ жасау әдістері

Ереже: Донор зерттелетін генетикалық материалды береді, ал реципиент оны қабылдайды. Рөлді ағзаның түріне емес, осы тәжірибедегі материал қозғалысының бағытына қарай анықтайды.

Қолдану: Шарт мақсатты бөліктің қайдан алынғанын сұрайды. Материал көзі донор болады; бір басқа тәжірибеде сол ағзаның рөлі өзгеруі мүмкін.

Қате нұсқалар: A) Реципиент материалды қабылдайды; сұрақ оны берген ағзаны сұрайды.

B) Вектор — тасымалдаушы молекулалық құрал; бастапқы ағзаның рөлі емес.

C) Рестриктаза ДНҚ-ны кесетін фермент; ағза атауы емес.

D) Лигаза бөліктерді жалғайтын фермент; ДНҚ берген ағза емес. Ишара: Бағытты «кім берді → кім алды» түрінде жаз.

Ереже: Реципиент — енгізілетін генетикалық материалды қабылдайтын жасуша немесе ағза. Бұл ұғым енгізілген бөліктің кейін экспрессияланғанын міндетті түрде білдірмейді.

Қолдану: Бактерия өсімдіктен келген бөлікті алады, сондықтан реципиент. Материалдың барын, орналасуын және қызметін кейін бөлек тексеру қажет.

Қате нұсқалар: B) Жасуша материал қабылдайды; ферменттің молекулалық қызметімен тең емес.

C) Жасушаның қабылдаушы рөлін ДНҚ жалғаушы фермент атауымен ауыстыруға болмайды.

D) Секвенатор ретті өлшейтін құрал; бактерия жасушасының материал қабылдау рөлі емес.

E) Берілген мақсатты бөлік өсімдіктен алынған, сондықтан бактерия бұл бөліктің көзі емес. Ишара: Қабылдаушыны материалдың көзімен шатастырма.

Ереже: Вектор мақсатты ДНҚ-ны тасымалдауға және жүйеге қарай сақтауға не көбейтуге пайдаланылатын құрал. Плазмидалық вектор әрдайым негізгі хромосомаға интеграциялануы міндетті емес.

Қолдану: Сұрақ жеткізу рөлін сұрайды. Вектор осы рөлге сәйкес, ал донор мен реципиент материал қозғалысының бастапқы және соңғы нысандары.

Қате нұсқалар: A) Қабылдаушы жасуша құралдың өзі емес, оның жеткізу нысаны.

B) Рибосома ақуыз синтезіне қатысады, бұл ДНҚ жеткізу құралы емес.

D) Донор геннің бастапқы көзі, ал тасымалдаушы құрал басқа рөл атқарады.

E) Кариотип хромосомалар жиынтығын сипаттайды, жеткізуші молекула емес. Ишара: Геннің көзі, тасымалдаушысы және қабылдаушысы — үш бөлек рөл.

Ереже: Плазмидалар хромосомалық ДНҚ-дан бөлек көшіріле алатын ДНҚ нысандары. Сәйкес плазмидалық векторға енгізілген бөлік сол вектормен бірге көбейтілуі мүмкін; нақты жүйе үшін қажетті белгілер тексеріледі.

Қолдану: Берілген қолданылу үшін тасымалдау және көшірілу қасиеті маңызды. Бұл оның міндетті түрде хромосомаға жалғануы немесе барлық геномды қамтуы керек дегенді білдірмейді.

Қате нұсқалар: A) Ол әдетте хромосомадан бөлек шағын ДНҚ нысаны, бүкіл геномның міндетті толық көшірмесі емес.

B) Плазмида ДНҚ молекуласы; ақуыз ғана деген сипаттама қате.

C) Плазмида мембраналы ядро емес; бактерияда хромосомадан бөлек болуы мүмкін.

D) Рекомбинантты әдістерде мақсатты бөліктер плазмидалық векторға қосылуы мүмкін. Ишара: Вектор көшірілгенде оның ішіндегі фрагментке не болады?

Ереже: Рестриктазалар ДНҚ-дағы белгілі тізбектерді танып, кесу жүргізе алады. Бұл мақсатты бөлік пен векторды құрастыруға дайындауда қолданылатын қызметтердің бірі.

Қолдану: Сұрақ кесу туралы, жалғау не көшірмелеу туралы емес. Сондықтан ДНҚ тану сайтына бағытталған рестриктаза қызметі сәйкес.

Қате нұсқалар: A) Лигаза ұштарды тұрақты жалғайды; тану сайтында кесу қадамына сәйкес емес.

B) Полимеразаның негізгі синтездік қызметі сұралған сайттық кесумен бірдей емес.

D) Бұл ДНҚ-дан РНҚ синтезіне қатысты, ДНҚ фрагментін сайтта кесу емес.

E) Топологияны реттеу кезінде уақытша кесу болуы мүмкін, бірақ берілген рестрикциялық тану сайтында фрагмент алу міндетіне ең тікелей сәйкес рестриктаза. Ишара: Субстрат ДНҚ, ал әрекет — кесу.