Абай жолы екінші кітап

Ереже: Кейіпкердің оқу мақсатын мәтінде оның не іздегені және мәліметті не үшін пайдаланатыны арқылы анықтаймыз. Көркем шығармада оқу тұлғаның танымын да, нақты әрекетін де ашуы мүмкін. Жалпы «кітап оқиды» деу жеткіліксіз: білімнің қай міндетке бағытталғанын табу қажет.

Қолдану: Абай жол, қала және су өткелдерін жолаушыға керек болғандықтан қарайды. Демек кітаптан алған мәлімет нақты сапарға көмектесуге бағытталған. Бұл ізденіс оның білімді күнделікті өмірмен байланыстыра алатынын көрсетеді. Шартта емтихан немесе кітаптың сыртқы өлшемін салыстыру мақсаты берілмеген.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Қажеттілік мазмұндық мәліметке қатысты; сыртқы көлем іздеу мақсатын ашпайды.

B) Жол мен қалалар туралы ақпарат өлең жаттаумен тең емес.

D) Шартта кітаптар әр тілде екені көрсетілген, бір тіл деу дерекке қайшы.

E) Ресми емтихан туралы мәлімет жоқ; сапардың қажеті негізгі себеп болған.

Қайта орындауға ишара: Абай жазып алған мәлімет кейін кімге және неге керек?

Ереже: Диалогтегі әзіл кейіпкердің өзге адамға қатынасын жұмсақ әрі нақты ашуы мүмкін. Сөздің қызметін түсіну үшін оның нысанасын және жағдайын ескереміз. Денсаулық пен демалысты ойлау білімге қарсы болумен бірдей емес; сөйлеуші еңбектің мөлшерін байыппен реттеуді ұсынуы мүмкін.

Қолдану: Ұлжан баласының қажығанын байқайды және ойын ұтымды мысалмен жеткізеді. Оның ескертуі оқуды тоқтатуға тыйым емес, шамадан тыс шаршаудың зиянын ұқтыру. Сондықтан аналық қамқорлық пен өмірлік байыптылық дұрыс жинақталады. Әзіл сөздің жылылығын сақтай отырып, маңызды ескерту береді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Картаға қатысты мәлімет бұл репликада жоқ.

B) Абайдың түн бойы оқуы оның қызығушылығын көрсетеді, ұнатпайды деу қайшы.

C) Ескерту оқу құнын жоққа шығармайды, шаршауға қатысты айтылған.

E) Құнанбайдың барлық ұстанымы шартта берілмеген; Ұлжанның сөзі жеке талданады.

Қайта орындауға ишара: Ұлжан оқу мақсатын сынап тұр ма, әлде шаршаған баласын ойлап тұр ма?

Ереже: Өнердің қоғамдық қызметі адамдардың бірге тыңдауынан, әсер алмасуынан және ортақ рухани кеңістік құруынан көрінеді. Эстетикалық жақындық барлық әлеуметтік айырма жойылды дегенді білдірмейді. Талдау сезім мен қауым байланысын ашып, оны дәлелсіз экономикалық немесе өмірбаяндық қорытындыға айналдырмауы керек.

Қолдану: Ән әр шеттегі адамды бір көркем әсерге тартады. Біржанның өнері тыңдаушылардың назарын ортақ сезімге шоғырландырады, сондықтан рухани байланыстыратын қызметі айқын. Бірақ олардың кәсіптері мен тұрмыс айырмасы сол сәтте түгел жоғалмайды. Жауап өнердің шартта нақты байқалған қызметін ғана жинақтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Ән адамның бүкіл өмірбаянын алмастыратын ақпарат емес.

C) Ән тыңдау кәсіпті өзгертпейді; ортақ сезім мен ортақ мамандық бөлек.

D) Мал есебі туралы сандық мәлімет берілмеген.

E) Ортақ әсер әлеуметтік айырманы біржола жоюға тең емес.

Қайта орындауға ишара: Әртүрлі тыңдаушыны бір сәтте қандай әсер біріктірді?

Ереже: Көркемдік кеңістік әлеуметтік қатынасты заттық белгілермен ашуы мүмкін. Үйдің көлемі, жайлылығы және орналасуы адамдардың тұрмыстық айырмасын сезіндіреді. Қарама-қарсылықты талдағанда екі жақтың нақты белгілерін салыстырамыз; бір белгі барлық адам мінезіне үкім бермейді.

Қолдану: Ақ үйлер мен жыртық лашықтар тұрмыс деңгейі жағынан қарсы қойылған. Олардың ауылдың екі шетіне орналасуы айырманы кеңістікте де айқындайды. Сондықтан әлеуметтік-тұрмыстық жіктелу туралы қорытынды негізді. Үйлердің салынған жылы, тұрғындардың кәсібінің бәрі немесе мінезі бұл сипаттамадан толық анықталмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Құрылыс уақыты берілмеген, оны орналасудан шығаруға болмайды.

C) Ақындық қабілет үйдің түріне қарай анықталмайды.

D) Сипатталған үй түрлері жайлылық жағынан бірдей емес.

E) Ауа райы емес, адамдар тұратын баспана салыстырылған.

Қайта орындауға ишара: Қарама-қарсы қойылған екі үй түрі адамдардың қай жағдайын сездіреді?

Ереже: Тезиске дәлел таңдау оның мазмұнымен тікелей байланысына қарай жасалады. Өнердің әсері тыңдаушының сезімі, назары немесе әрекетіндегі өзгеріс арқылы көрінеді. Тақырыпқа жанама қатысы бар өмірбаяндық дерек негізгі дәлелді алмастырмайды; дәлелден кейін оның мағынасын түсіндіру қажет.

Қолдану: Ән тыңдаушыларға қалай ықпал етті деген сұраққа олардың ықыласы мен қимылы нақты жауап береді. Осы белгі көркем әсерді сезіндіреді. Әнші туралы дата не домбыра материалы қосымша контекст болуы мүмкін, бірақ тыңдаушы әсерін өздігінен дәлелдемейді. Дұрыс дәлел тезиске жақын нысанадан алынған.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Жылдық табыс туралы дерек жоқ, ол сезім дәлелі емес.

B) Әріп саны өнердің адамға ықпалын түсіндіруге жарамайды.

D) Туған жыл тыңдаушының сол сәттегі күйін көрсетпейді.

E) Ағаш түрі шартта белгісіз әрі әннің эмоциялық әсерін тікелей ашпайды.

Қайта орындауға ишара: Сұрақ әнші туралы ма, әлде тыңдаушыдағы өзгеріс туралы ма?