Абай жолы бірінші кітап

Ереже: Жанрды мәтіннің мақсаты мен көркем ұйымдасуына қарап анықтаймыз. Прозада баяндау, поэзияда ырғақ пен лирикалық толғаныс, драматургияда сахналық әрекет пен репликалар маңызды. Автор бірнеше жанрда жазуы мүмкін. Бір шығарманың белгісін оның барлық мұрасына телу дұрыс емес; нақты берілген нысанға сүйену қажет.

Қолдану: Абайдың қалыптасуы руаралық қатынас, өнер, отбасы және қоғамдық тартыспен байланысады. Кең қамту жеке өмірді дәуір тынысымен біріктіреді. Эпопеяны тек көлемді кітап деп атаудан гөрі осы әлеуметтік және композициялық ауқымды көрсету маңызды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Туынды кейіпкерлер мен оқиғаларға құрылған.

B) Роман прозалық баяндауды да қамтиды.

C) Кең әлеуметтік өмір мұнымен шектелмейді.

D) Эпопея кең оқиғалар мен қатынастарды қамтиды.

Қайта орындауға ишара: Жеке өмір мен кең дәуір қалай байланысқан?

Ереже: Жанама мінездеуде кейіпкердің қасиеті ісі, таңдауы, сөзі және өзге адамдармен қатынасы арқылы ашылады. Тура мінездеуде баяндаушы қасиетті тікелей атайды. Баға беру үшін әрекеттің себебі мен салдарын бірге қарастырамыз. Кейіпкердің пікірі автоматты түрде автордың ұстанымы бола алмайды; шығармадағы өзге белгілер де ескеріледі.

Қолдану: Қамқорлық пен әңгіме жас Абайдың сезімталдығын, сөз өнеріне жақындығын тереңдетеді. Бұл ықпал білімнің өзге көздерін жоққа шығармайды. Тұлға қалыптасуы бірнеше ортаның қатынасымен көрсетілген.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Әсер нақты берілген.

B) Олар бөлек бейнелер.

C) Бір ықпал барлық білім көзін жоққа шығармайды.

E) Шартта отбасылық әсер берілген.

Қайта орындауға ишара: Қамқорлық пен әңгіме баланың қандай қабілетін дамытады?

Ереже: Жанама мінездеуде кейіпкердің қасиеті ісі, таңдауы, сөзі және өзге адамдармен қатынасы арқылы ашылады. Тура мінездеуде баяндаушы қасиетті тікелей атайды. Баға беру үшін әрекеттің себебі мен салдарын бірге қарастырамыз. Кейіпкердің пікірі автоматты түрде автордың ұстанымы бола алмайды; шығармадағы өзге белгілер де ескеріледі.

Қолдану: Абайдың таңдауы өз әулетінің өкпесін қонаққа қызмет ету міндетінен жоғары қоймайды. Оның ұйымдастырудағы жауапкершілігі адамдық сыйластықты танытады. Бұл әрекетті әкесіне толық қарсы өшпенділік деп түсіндіру дәлелдің шегінен асады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Эпизод қызмет пен жауапкершілік туралы.

B) Абай іске белсене қатысады.

D) Күту әрекеті керісінше сыйластықты көрсетеді.

E) Бір моральдық таңдау толық жек көру емес.

Қайта орындауға ишара: Жеке өкпе мен ортақ міндеттің қайсысы таңдалған?

Ереже: Көркем тартыс адамдардың мақсаттары, құндылықтары немесе қоғамдық жағдай арасындағы қайшылықтан туады. Оқиғаның сыртқы көрінісін ғана емес, қарсы тұрған мүдделерді анықтау керек. Ішкі тартыс адамның өз бойындағы екі ұстанымның күресін білдіреді. Әлеуметтік тартысты бір адамның көңіл күйімен немесе кездейсоқ ұсақ кедергімен шектеуге болмайды.

Қолдану: Көркем тартыс билік, әділет және адамдық қатынас өлшемдерінің айырмасынан ашылады. Әр кейіпкердің нақты сөзін не әрекетін талдау қажет. Күрделі бейнені түгел қаралау немесе екі көзқарасты біріктіру дәл талдау болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Салыстыруда айырма анық берілген.

C) Екі бөлек кейіпкердің қатынасы бар.

D) Қайшылық мүдде мен әрекеттен туады.

E) Біржақты баға күрделі бейнені жояды.

Қайта орындауға ишара: Қайшылықты адамның аты емес, таңдауы арқылы түсіндір.

Ереже: Композициялық атау бөлім мазмұнын бағдарлап, тура мағынамен бірге символдық мағына бере алады. Жол, белес және өр бейнелері тұлғаның өсуімен салыстырылып түсіндіріледі. Бірақ атаудан дәлелсіз нақты күн, биіктік немесе барлық оқиғаның орны анықталмайды; астар мәтін мазмұнымен байланыста қаралады.

Қолдану: Атаулар кеңістіктегі қозғалысты елестетеді, ал Абайдың қалыптасуы рухани қозғалысты көрсетеді. Екеуін салыстыру тараулардың композициялық астарын ашады. Бұл роман тек сапар картасы деген сөз емес. Сұрақ бірінші кітаптың нақты аталған тарауларына сүйенеді, екінші кітаптың атаулары араластырылмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Тараулар автордың өмірбаяндық датасын бермейді.

B) Атаудағы жол мағынасы көркем өсу идеясын да қамтуы мүмкін; тек анықтамалық деп оқу тар.

D) Әріп саны рухани қозғалысқа қатысты мағынаны түсіндірмейді.

E) Бір күндік уақыт туралы шартта мәлімет жоқ; атаудан оны шығаруға болмайды.

Қайта орындауға ишара: Кеңістіктегі көтерілу мен адамның қалыптасуы қалай ұқсас?