Пәтер іздеп жүр едік

Ереже: Көркем тартыс адамдардың мақсаттары, құндылықтары немесе қоғамдық жағдай арасындағы қайшылықтан туады. Оқиғаның сыртқы көрінісін ғана емес, қарсы тұрған мүдделерді анықтау керек. Ішкі тартыс адамның өз бойындағы екі ұстанымның күресін білдіреді. Әлеуметтік тартысты бір адамның көңіл күйімен немесе кездейсоқ ұсақ кедергімен шектеуге болмайды.

Қолдану: Ізденіс тұрмыстық қажеттіліктен басталып, адамның өзін қалай сезінуіне әсер етеді. Сондықтан әңгіменің мәселесі үйдің физикалық өлшемімен шектелмейді. Баспана тапшылығы мен қадір-қасиет арасындағы қайшылық әлеуметтік мазмұнды ашады.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Шартта әскери жағдай жоқ.

C) Жұбайлар билік үшін емес, баспана үшін ізденеді.

D) Оқиға зерттеу атағы туралы емес.

E) Бұл лирикалық поэманың мәселесі емес.

Қайта орындауға ишара: Тұрмыстық қиындық кейіпкерлерге қалай әсер ететінін ойла.

Ереже: Дереккөзбен жұмыс жасағанда авторды, жарияланым уақытын, жанрын және дәйексөздің контекстін тексереміз. Көркем мәтін кейіпкерін тарихи адамның толық өмірбаянына теңеуге болмайды. Кейінгі сахналық нұсқа түпнұсқадан өзгеше болуы мүмкін. Өзіміз құрастырған сөйлемді классиктің дәл сөзі деп көрсету деректің шынайылығын бұзады.

Қолдану: Бірінші жақ оқырманды кейіпкердің күйзелісі мен бақылауына жақындатады. Ол автордың дәл өмірбаянын білдіруге міндетті емес. Сондықтан сезімдік әсерді талдаймыз, ал авторға қатысты өмірлік фактіні бөлек дерекпен тексереміз.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Баяндаушы мен репликалар бөлек.

B) Көркем баяндау келісімшарт емес.

C) Бірінші жақ көркем тәсіл болуы мүмкін.

E) Баяндау жағы баспа қызметін анықтамайды.

Қайта орындауға ишара: «Мен» көркем баяндаушы ма, құжат авторы ма?

Ереже: Диалог бірнеше адамның кезектескен сөзі арқылы қатынасты, мүддені және тартысты ашады. Монолог бір адамның ұзақ сөзі не ішкі толғанысы ретінде беріледі. Сөзді талдағанда кімнің сөйлегенін, кімге бағытталғанын және әрекетпен сәйкестігін анықтаймыз. Репликаны контекстен бөліп алу кейіпкердің ниетін бұрмалауы мүмкін.

Қолдану: Бір тарап шарт қояды, екінші тарап мүмкіндігін ескертеді. Сөйлесу әлеуметтік жағдай мен билік теңсіздігін тікелей сездіреді. Диалогті төлеу сөзбен қысқартқанда осы дауыс ерекшеліктерінің бір бөлігі әлсіреуі мүмкін.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Диалог өмірбаяндық дата туралы емес.

B) Сөз айырмасы қайшылықты ашып тұр.

C) Сөздің ниеті контекст арқылы ашылады.

E) Диалогте бірнеше дауыс бар.

Қайта орындауға ишара: Екі тараптың талаптары қалай айырылған?

Ереже: Композиция — шығарма бөліктерінің мағыналы байланысы мен орналасуы. Ол оқиғалар тізбегін ғана емес, еске алу, портрет, пейзаж, монолог пен авторлық шегіністі де қамтиды. Құрылымның қызметін анықтағанда бөлімнің оқырманға қандай ақпаратты қашан беретінін және негізгі ойды қалай күшейтетінін түсіндіру қажет.

Қолдану: Тұрмыстық деталь орта туралы жалпылама сөзді нақты көрініске айналдырады. Ол жұбайлардың қысылуын, күткен жағдай мен шындықтың айырмасын танытады. Детальға сүйенген талдау оқиғаны жаңа нарықтық статистика деп қабылдамайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Қолайсыз орта кінәні дәлелдемейді.

B) Деталь әлеуметтік тұрмысқа қатысты.

C) Көркем деталь жаңа баға есебі емес.

D) Бөлме бір адамның толық тарихын бермейді.

Қайта орындауға ишара: Деталь оқырманға қандай жағдайды сездіреді?

Ереже: Сатира әлеуметтік немесе мінездік кемшілікті күлкі арқылы сынайды. Иронияда сөздің сыртқы мағынасы мен астарлы бағасы алшақтайды. Комикалық жағдай әрекет пен талаптың сәйкессіздігін аша алады. Сын нысанын нақты атау керек: бір кейіпкердің мінін тұтас халыққа, барлық кәсіпке немесе салттың өзіне телуге болмайды.

Қолдану: Қиындықты күлкілі түрде беру оның ауырлығын жоғалтпайды. Мысқыл талап пен шын мүмкіндік арасындағы сәйкессіздікті сездіреді. Сондықтан комикалық бояу әлеуметтік сынды өткірлететін көркем құрал ретінде талданады.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Сатира ауыр мәселені де ашады.

C) Сын нақты әлеуметтік қайшылыққа бағытталған.

D) Күй әлеуметтік оқиғадан туындайды.

E) Бейнелі бағалау хабар жанры емес.

Қайта орындауға ишара: Күлкі мәселені жасыра ма, әлде айқындай ма?