Қадыр Мырзалиев

Ереже: Деректі түсіну үшін оның кімге, қай кезеңге және қандай оқиғаға қатысты екенін ажырату керек. Өмірбаян, шығарма мазмұны және оқырманның бағасы бірдей ақпарат емес. Қорытынды берілген мәліметтен шығуы тиіс; мәтінде жоқ себепті, қызметті немесе жетістікті өзіміз қосуға болмайды.

Қолдану: Қадыр Мырзалиев туған жері — Батыс Қазақстандағы Жымпиты. Өмірбаяндық мекенді шығарманың оқиға орнына немесе кейінгі жұмыс қаласына теңеуге болмайды. Туған жер дерегі нақты тұлғаға қатысты; ол бүкіл шығармалары тек осы жерде өтеді деген қорытынды бермейді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Алтайдағы Шыңғыстай — Катонқарағайдағы Алтай өңірі аймағына қатысты нұсқа. Ол Батыс Қазақстандағы Жымпиты деген нақты туған жермен сәйкес келмейді. Жазушының қызмет еткен мекені мен туған өңірі бір ұғым емес.

C) Алматы өңіріндегі Нарынқол — Алматы өңірі аймағына қатысты нұсқа. Ол Батыс Қазақстандағы Жымпиты деген нақты туған жермен сәйкес келмейді. Жазушының қызмет еткен мекені мен туған өңірі бір ұғым емес.

D) Қызылорда өңіріндегі Ақшатау — Қызылорда өңіріндегі басқа мекен аймағына қатысты нұсқа. Ол Батыс Қазақстандағы Жымпиты деген нақты туған жермен сәйкес келмейді. Жазушының қызмет еткен мекені мен туған өңірі бір ұғым емес.

E) Шыңжаңдағы Мөргу ауылы — Қытайдағы Шыңжаң аймағына қатысты нұсқа. Ол Батыс Қазақстандағы Жымпиты деген нақты туған жермен сәйкес келмейді. Жазушының қызмет еткен мекені мен туған өңірі бір ұғым емес.

Қайта орындауға ишара: Туған жерді қызмет еткен мекеннен ажырат.

Ереже: Деректі түсіну үшін оның кімге, қай кезеңге және қандай оқиғаға қатысты екенін ажырату керек. Өмірбаян, шығарма мазмұны және оқырманның бағасы бірдей ақпарат емес. Қорытынды берілген мәліметтен шығуы тиіс; мәтінде жоқ себепті, қызметті немесе жетістікті өзіміз қосуға болмайды.

Қолдану: «Қызыл кітап» — Қадыр Мырзалиев туындысы. Автор мен шығарманы сәйкестендіру әдеби талдаудың бастапқы дерегін дұрыс анықтайды. Атауы ұқсас тақырыпты қозғағанымен, өзге автордың кітабын осы қаламгерге телуге болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Дала, сенің ұлыңмын» туындысының авторы — Жарасқан Әбдірашев. Авторлық атрибуцияда атау мен қаламгер жұбы дәл сақталады; шығармалардың бір бөлімде қатар берілуі оларды бір автордың мұрасы етпейді.

B) «Пәтер іздеп жүр едік» туындысының авторы — Ерболат Әбікен. Авторлық атрибуцияда атау мен қаламгер жұбы дәл сақталады; шығармалардың бір бөлімде қатар берілуі оларды бір автордың мұрасы етпейді.

C) «Атау кере» туындысының авторы — Оралхан Бөкей. Авторлық атрибуцияда атау мен қаламгер жұбы дәл сақталады; шығармалардың бір бөлімде қатар берілуі оларды бір автордың мұрасы етпейді.

D) «Өмірзая» туындысының авторы — Баққожа Мұқай. Авторлық атрибуцияда атау мен қаламгер жұбы дәл сақталады; шығармалардың бір бөлімде қатар берілуі оларды бір автордың мұрасы етпейді.

Қайта орындауға ишара: Шығарманың атауын нақты авторымен сәйкестендір.

Ереже: Жанрды мәтіннің мақсаты мен көркем ұйымдасуына қарап анықтаймыз. Прозада баяндау, поэзияда ырғақ пен лирикалық толғаныс, драматургияда сахналық әрекет пен репликалар маңызды. Автор бірнеше жанрда жазуы мүмкін. Бір шығарманың белгісін оның барлық мұрасына телу дұрыс емес; нақты берілген нысанға сүйену қажет.

Қолдану: Қадыр Мырзалиев мұрасындағы аталған салалар әртүрлі көркем және қоғамдық міндет атқарады. Сондықтан бір туындының белгісін бүкіл шығармашылығына тарату дұрыс емес. Нақты мәтінді талдағанда оның жеке жанры мен мақсаты көрсетілуі керек.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Көркем жанрлар берілген.

B) Шартта бірнеше сала анық аталған.

C) Әртүрлі салалар форма айырмасын білдіреді.

E) Жанрлар өмірбаянмен шектелмейді.

Қайта орындауға ишара: Аталған салалар біреу ме, бірнешеу ме?

Ереже: Деректі түсіну үшін оның кімге, қай кезеңге және қандай оқиғаға қатысты екенін ажырату керек. Өмірбаян, шығарма мазмұны және оқырманның бағасы бірдей ақпарат емес. Қорытынды берілген мәліметтен шығуы тиіс; мәтінде жоқ себепті, қызметті немесе жетістікті өзіміз қосуға болмайды.

Қолдану: 1965 < 1966 < 1968 болғандықтан, алдымен «Ой орманы», кейін «Дала дидары», соңында «Ақ отау» жарияланған. Бұл қатар осы үш еңбектің уақыт байланысын көрсетеді. Жарияланым жылы ақынның туған жылына немесе туындының көркемдік құнына тең емес; оның бүкіл мұрасының басталуын осы тізіммен шектеуге болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Берілген қатар алғашқы әрекетті толық дәлелдемейді.

C) Кейінгі жарияланым не оқу датасы туған жыл емес.

D) Даталар әртүрлі.

E) Ертерек болуы автоматты сапа өлшемі емес.

Қайта орындауға ишара: Дата нені растайды, нені растамайды?

Ереже: Әдеби пікір тезис, нақты дәлел және олардың байланысын түсіндіретін талдаудан құралады. Кейіпкердің бір әрекеті белгілі қырын ашады, бірақ бүкіл өміріне қатысты шексіз тұжырымды растамайды. Пікірдің сенімділігін сөздің көтеріңкілігі емес, келтірілген оқиғаға сәйкестігі анықтайды. Қорытындыны дәлел көлемінен асырып жібермеу керек.

Қолдану: Қадыр Мырзалиев тәжірибесі адамдарды, тілді және қоғамдық жағдайды байқауға мүмкіндік берген. Осы орта материалға ықпал ете алады, бірақ әр эпизодтың тура көшірілгенін дәлелдемейді. Байланысты ықтимал әсер ретінде нақтылау деректен асып кетпеуге көмектеседі.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Жеке стиль мен таңдау әртүрлі.

C) Ықпал міндетті мазмұн көшірмесі емес.

D) Тәжірибе көркем ұйымдасуды алмастырмайды.

E) Көркем өңдеу мүмкіндігі сақталады.

Қайта орындауға ишара: Тәжірибе мен дайын көркем нәтиже бірдей ме?