Жалған дүние
11-параграф · Оқулықтың 60–65-беттері
«Қазақ әдебиеті, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Арман-ПВ, 2020) «Жалған дүние» тақырыбы, 11-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Смағұл Елубайдың «Жалған дүние» романы Едіге мен Хансұлу тағдырын қоғамдық тоқыраумен байланыстырады. Негізгі…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Қоғамдық қысымның адам рухына әсері
Жауап нұсқалары
- A.Тек киіз үйдің техникалық құрылысы
- B.Балықшының теңіздегі күресі
- C.Досқа арналған өлеңнің ұйқасы
- D.Барлық адамның бірдей бақытқа жетуі
- E.Қоғамдық қысымның адам рухына әсерідұрыс
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Кейіпкерлердің күйзелісі дәуірдегі қысым мен шындыққа тосқауыл арқылы ашылады. Тартыс жеке тұрмыс мәселелерінен кең: шындықты айту мүмкіндігі, ар-ұждан және рухани тәуелсіздік қаралады. Кейіпкердің ішкі күйін әлеуметтік жағдайдан толық ажырату романның идеясын тарылтады.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Үй бейнесі бар болғанымен, басты тартыс адам тағдырына қатысты.
B) Бұл «Шал мен теңіз» шығармасына тән оқиға.
C) Романдық ахуал лирикалық ұйқас талдауы емес.
D) Кейіпкерлер басынан ауыр күйзеліс өтеді.
Қайта орындауға ишара: Жеке күйзелістің қоғамдық себебін анықта.
Дұрыс жауап: Ар-ұжданға адалдық пен идеологиялық тосқауыл
Жауап нұсқалары
- A.Сыншының барлық шығарманы мақтауы
- B.Ар-ұжданға адалдық пен идеологиялық тосқауылдұрыс
- C.Тек теңіз толқыны мен жел
- D.Аспап жасаудағы материал тапшылығы
- E.Достың хатын ұмыту
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Жазушы кейіпкер шындықты жеткізгісі келеді, ал жүйе оған мүмкіндік бермейді. Роман өнердің қоғамдық жағдайға тәуелділігін көрсетеді. Едігенің дерек жинауы мен шындыққа ұмтылысын оның табысының аздығына ғана теңеу шығармашылық жауапкершілік мәселесін елемейді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Қысым мен басылым тосқауылы басқа жағдай.
C) Бұл оқиғада табиғи апат емес, қоғамдық тыйым бар.
D) Едігенің негізгі мәселесі домбыра жасау емес.
E) Көрсетілген себеп шығарма жариялауына қатысты.
Қайта орындауға ишара: Кейіпкер не айтқысы келеді, оған не кедергі?
Дұрыс жауап: Қысымның жеке отбасыға дейін таралуын
Жауап нұсқалары
- A.Отбасыға еш әсер болмайтынын
- B.Едіге еш шығарма жазбағанын
- C.Кез келген қорқыныш міндетті сатқындық екенін
- D.Қысымның жеке отбасыға дейін таралуындұрыс
- E.Маусымжан барлық тарихи фактіні өзі анықтағанын
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Саяси қауіп тұрмыс пен жақын қатынасқа ықпал етеді. Кейіпкердің қорқынышын жағдаймен байланыстырып талдау қажет. Бұл жүйедегі қысымның адам таңдауына қалай әсер ететінін танытады; сезімнің өзін біржақты қарапайым мінезге теңемейміз.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Шарт керісінше ықтимал зардап туралы.
B) Маусымжанның қорқынышы оның зерттеуіне байланысты.
C) Сезімді автоматты моральдық айыпқа айналдыру негізсіз.
E) Қорқу ғылыми зерттеудің дәлелі емес.
Қайта орындауға ишара: Қорқыныштың нақты сыртқы себебін қарастыр.
Дұрыс жауап: Өткенге шегініс
Жауап нұсқалары
- A.Өткенге шегінісдұрыс
- B.Тек болашаққа болжам
- C.Портреттік тізім
- D.Библиографиялық анықтама
- E.Қайталаусыз дыбыстық есеп
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Кейіпкердің қазіргі күйінен бұрынғы оқиғаға ауысу бар. Шегініс кейіпкердің ауыр тәжірибесін қазіргі жағдайға байланыстырады. Осылайша жеке тағдыр тұтас дәуірдің салдарын сезіндіреді; оқиға ретін түсінуде баяндау кезегі мен тарихи кезек ажыратылады.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Шартта бұрынғы тәжірибе еске алынады.
C) Сыртқы келбет негізгі нысан емес.
D) Естелік кітаптар тізімі емес.
E) Мұнда уақыт пен психологиялық байланыс маңызды.
Қайта орындауға ишара: Ой қазіргі сәттен қай уақытқа ауысқан?
Дұрыс жауап: Шаңырақ пен орнықты тіршіліктің бұзылуы
Жауап нұсқалары
- A.Балық аулаудың табысы
- B.Кейіпкердің барлық арманға жетуі
- C.Шаңырақ пен орнықты тіршіліктің бұзылуыдұрыс
- D.Тек сәтті туристік демалыс
- E.Баспаханадағы жаңа қаріп
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Тасталған үй баспанадан айрылу мен елдің босуын сездіреді. Үйдің тура қызметі — баспана, ал көркем контексте ол отбасы мен елдік тұтастықты да білдіреді. Тастап кету заттық оқиғадан кең тарихи әрі рухани жоғалтуды бейнелейді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Бұл символ теңіз кәсібіне арналмаған.
B) Иесіз үй қасірет пен жоғалтуды көрсетеді.
D) Үйден кету ауыр қажеттілікпен байланысты.
E) Үй образы баспа техникасы емес.
Қайта орындауға ишара: Баспана бейнесі отбасы мен ел тағдырына қалай жалғасады?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ әдебиеті, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Арман-ПВ, 2020.