Ғасырлық туынды — қорытынды

Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.

Қолдану: Тәжірибе мен ойдың өзгеруі қалыптасу желісін көрсетеді. Тұлғаның өсуі уақыттың өтуімен ғана емес, мінезі мен уәждерінің өзгеруімен анықталады. Романдағы нақты эпизодтарды салыстыру жас Абайдан елдік жауапкершілікке жеткен адамды көруге мүмкіндік береді.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Автор датасы кейіпкер өсуін дәлелдемейді.

C) Сыртқы безендіру дүниетаным дамуының айғағы емес.

D) Өсу өзгеріс пен жаңа шешімге сүйенеді.

E) Баспа орны образ дамуына тікелей дәлел емес.

Қайта орындауға ишара: Жас мөлшерін емес, өзгерген ой мен әрекетті салыстыр.

Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.

Қолдану: Жақындардың қатынасы мен әңгімелері бала болмысына әсер етеді. Отбасылық ықпал нақты эпизодпен негізделеді. Оны маңызды алғышарт деп тану орынды, бірақ бүкіл өсу жолын бір ғана себепке қысқарту романның қоғамдық және мәдени ауқымын жоғалтады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Олар көркем әлемдегі кейіпкерлер.

B) Жеке романдық жағдай жалпыға бірдей емес.

D) Тұлғаға басқа орта мен тәжірибе де ықпал етеді.

E) Олардың тәрбиелік рөлі нақты көрсетілген.

Қайта орындауға ишара: Маңызды ықпалды жалғыз толық себеппен шатастырма.

Ереже: Көркемдік тәсілді атағанда сөздің орны мен мағынасына қараймыз. Қайталау, қарама-қарсылық, ауыспалы бейне және сыртқы кескіннің қызметтері бөлек. Жауап атауға емес, шарттағы нақты белгіге сүйенуі тиіс.

Қолдану: Сыртқы бет-келбет арқылы тұлғаның сипаты сездіріледі. Сөйлем тапсырма үшін жасалған, Әуезов дәйексөзі емес. Портрет кейде сыртқы кескін арқылы ішкі тәжірибені де сездіреді; негізгі нысаны адамның келбеті болғандықтан, оны табиғат суретімен шатастырмаймыз.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Табиғат көрінісі сипатталмаған.

B) Соңғы сөз қайталанбайды.

C) Оқиғалардың жылдық реті берілмеген.

D) Кітап деректері аталған емес.

Қайта орындауға ишара: Сипатталған нысан адамның кескіні ме, табиғат па?

Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.

Қолдану: Мүдде кейіпкердің шешімін және қоғамдағы орнын түсіндіреді. Тартыста әрекет иесінің ресурсы, билігі және мақсаты маңызды. Осы белгілер салыстырылса, жер дауы жай географиялық мәселе емес, әлеуметтік қатынас пен моральдық таңдау ретінде көрінеді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Физикалық өлшем идеяны анықтамайды.

C) Сандық белгі әлеуметтік қатынасты ашпайды.

D) Тартыс талдауы мұндай жеке болжамға негіз емес.

E) Қатысушылардың мүддесі әртүрлі болуы мүмкін.

Қайта орындауға ишара: Қоныс туралы дауда күш пен мүдде қалай байланысқан?

Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.

Қолдану: Құрал мен сезімнің байланысы мәтіндік айғақпен көрсетілуі тиіс. Тезис жалпы түрде айтылса да, дәлел нақты эпизодқа сүйенуі қажет. Табиғат пен психологиялық күй қатар қалай ұйымдасқанын көрсету көркем әсердің жасалу жолын түсіндіреді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Әріп саны сезім байланысын дәлелдемейді.

B) Әр көріністің қызметі контекстке тәуелді.

C) Мұқаба роман ішіндегі тәсілдің орнына жүрмейді.

E) Қазіргі болжам романның көркем құрылымын талдамайды.

Қайта орындауға ишара: Бір эпизодтағы пейзаж бен ішкі күйді байланыстырып қара.