Пайым мен парасат — қорытынды
12-параграф · Оқулықтың 66–68-беттері
«Қазақ әдебиеті, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Арман-ПВ, 2020) «Пайым мен парасат — қорытынды» тақырыбы, 12-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: ««Өзім туралыда» ақын мұрасын сақтағысы келеді, «Жалған дүниеде» Едіге ақиқатты жазуға ұмтылады. Қай ортақ…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Шығармашылық жауапкершілік
Жауап нұсқалары
- A.Өнерден толық бас тарту
- B.Тек әскери бұйрық жасау
- C.Оқырманды мүлде елемеу
- D.Шығармашылық жауапкершілікдұрыс
- E.Тек табысты көбейту
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Екі тұлға да жазудың мәні мен адамға әсерін маңызды санайды. Ортақ құндылық екі жанрда өзгеше ашылады: лирика ішкі ұстанымды толғаса, роман оны әлеуметтік кедергімен тартысқа түсіреді. Салыстыру ұқсастықпен бірге осы айырманы да көрсетеді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Екеуі де шығармашылыққа ұмтылады.
B) Бұл әдеби мақсат емес.
C) Мұра мен ақиқат жеткізу оқырманға қатысты.
E) Берілген мақсаттар ақшаға ғана бағытталмаған.
Қайта орындауға ишара: Екі кейіпкер не үшін жазғысы келеді?
Дұрыс жауап: Ішкі толғаныс лирикасы және әлеуметтік-психологиялық проза
Жауап нұсқалары
- A.Ішкі толғаныс лирикасы және әлеуметтік-психологиялық прозадұрыс
- B.Екеуі де бір шумақтан тұрады
- C.Екеуі де ресми есеп
- D.Екеуі де баспа каталогы
- E.Екеуі де тек сахна нұсқаулығы
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Мәтіндердің құрылымы мен негізгі жеткізу тәсілі бөлек. Ортақ өнер мен өмір мәселесі жанрлық айырманы жоймайды. Сезімдік үн мен оқиға-тартыс жүйесінің қызметі салыстырылса, екі туындының өз тәсілі анық көрінеді.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Роман кең прозалық құрылымға ие.
C) Көркем бейне мен сезім ресми есепке тең емес.
D) Олар тек кітап мәліметін тізбейді.
E) Шығармалардың негізгі түрі пьеса емес.
Қайта орындауға ишара: Сезім қалай, оқиға қалай ұйымдастырылған?
Дұрыс жауап: Дауда дәлелді тыңдап, қарсы тарапты кемсітпей жауап беру
Жауап нұсқалары
- A.Қарсы пікірді тыңдамай үзу
- B.Әр дауды тек күшпен шешу
- C.Дауда дәлелді тыңдап, қарсы тарапты кемсітпей жауап берудұрыс
- D.Дәлелсіз қорлау
- E.Кез келген сөзі міндетті ақиқат деу
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Ойлану мен зиянды азайту осы әрекеттен көрінеді. Мысал тапсырма үшін жасалған. Парасатты мінез сыртқы беделмен ғана емес, нақты қарым-қатынастағы тыңдау, уәж және ұстамдылықпен бағаланады; өз пікіріне сену өзгені кемсітуге құқық бермейді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Мәтіндегі ойлы қатынасқа сай емес.
B) Күш қолдану ойлану мен сыйластықты алмастырмайды.
D) Бұл парасатты қатынасқа қайшы.
E) Парасат қателеспеудің кепілі емес.
Қайта орындауға ишара: Ойлану мен өзгеге құрметті нақты әрекеттен тап.
Дұрыс жауап: Шығармашылықтың мәні сыртқы жеңілдікпен шектелмейді
Жауап нұсқалары
- A.Әр жазушы міндетті кедей болуы тиіс
- B.Қиындық болса шығарма міндетті жақсы
- C.Барлық ақын бірдей өмір сүрген
- D.Өнер еш адамға әсер етпейді
- E.Шығармашылықтың мәні сыртқы жеңілдікпен шектелмейдідұрыс
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Өнерге адалдық еңбек пен қиын таңдауды қамтиды. Салыстырма тезис нақты айғақтан шығуы керек. Қиындық пен талап өнердің жауапкершілігін аша алады, бірақ оларды таланттың жалғыз өлшемі немесе барлық авторға міндетті шарт деп ұсынбаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Көркем жағдай жалпыға міндетті экономикалық талап емес.
B) Сапа қиындықтың өзімен автоматты анықталмайды.
C) Тұлғалардың тарихи жолдары бөлек.
D) Туындыда мұра мен ақиқат жеткізу мақсаттары бар.
Қайта орындауға ишара: Қиын таңдау туралы пікірді әмбебап заңға айналдырма.
Дұрыс жауап: Кейіпкердің жан дүниесі мен мән іздеуін ашуы
Жауап нұсқалары
- A.Екеуі тек баспа мекенін атайды
- B.Кейіпкердің жан дүниесі мен мән іздеуін ашуыдұрыс
- C.Екеуі де міндетті нақты жауап жинайды
- D.Екеуі де сыртқы киімді ғана көрсетеді
- E.Екеуі де ғылыми есептің формуласы
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Екі тәсіл ішкі толғанысқа жол береді. Тәсілдердің ұқсас қызметі болса да, формасы бөлек. Лирикалық сұрау ойды әсерлі бекітуі мүмкін, ал романның ішкі ойы жағдай мен шешімнің байланысын кең бейнелейді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Мекен дерегі негізгі қызметін түсіндірмейді.
C) Риторикалық сұрақ ақпараттық сауалнама емес.
D) Нысан ішкі сезім мен ой.
E) Көркем ой математикалық есеп емес.
Қайта орындауға ишара: Ортақ қызметті әртүрлі формамен салыстыр.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ әдебиеті, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Арман-ПВ, 2020.