Сұлтанәлі Балғабаев
16-параграф · Оқулықтың 92–95-беттері
«Қазақ әдебиеті, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Арман-ПВ, 2020) «Сұлтанәлі Балғабаев» тақырыбы, 16-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Сұлтанәлі Балғабаев туған жері қайсы?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Қызылорда өңіріндегі Шиелі
Жауап нұсқалары
- A.Алтайдағы Шыңғыстай
- B.Шыңжаңдағы Мөргу ауылы
- C.Қызылорда өңіріндегі Ақшатау
- D.Алматы өңіріндегі Нарынқол
- E.Қызылорда өңіріндегі Шиелідұрыс
Түсіндірме
Ереже: Деректі түсіну үшін оның кімге, қай кезеңге және қандай оқиғаға қатысты екенін ажырату керек. Өмірбаян, шығарма мазмұны және оқырманның бағасы бірдей ақпарат емес. Қорытынды берілген мәліметтен шығуы тиіс; мәтінде жоқ себепті, қызметті немесе жетістікті өзіміз қосуға болмайды.
Қолдану: Сұлтанәлі Балғабаев туған жері — Қызылорда өңіріндегі Шиелі. Өмірбаяндық мекенді шығарманың оқиға орнына немесе кейінгі жұмыс қаласына теңеуге болмайды. Туған жер дерегі нақты тұлғаға қатысты; ол бүкіл шығармалары тек осы жерде өтеді деген қорытынды бермейді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Бұл өңір берілген қаламгердің туған жері емес.
B) Бұл өңір берілген қаламгердің туған жері емес.
C) Бұл өңір берілген қаламгердің туған жері емес.
D) Бұл өңір берілген қаламгердің туған жері емес.
Қайта орындауға ишара: Туған жерді қызмет еткен мекеннен ажырат.
Дұрыс жауап: «Тойдан қайтқан қазақтар»
Жауап нұсқалары
- A.«Өмірзая»
- B.«Тойдан қайтқан қазақтар»дұрыс
- C.«Атау-кере»
- D.«Дала, сенің ұлыңмын»
- E.«Пәтер іздеп жүр едік»
Түсіндірме
Ереже: Деректі түсіну үшін оның кімге, қай кезеңге және қандай оқиғаға қатысты екенін ажырату керек. Өмірбаян, шығарма мазмұны және оқырманның бағасы бірдей ақпарат емес. Қорытынды берілген мәліметтен шығуы тиіс; мәтінде жоқ себепті, қызметті немесе жетістікті өзіміз қосуға болмайды.
Қолдану: «Тойдан қайтқан қазақтар» — Сұлтанәлі Балғабаев туындысы. Автор мен шығарманы сәйкестендіру әдеби талдаудың бастапқы дерегін дұрыс анықтайды. Атауы ұқсас тақырыпты қозғағанымен, өзге автордың кітабын осы қаламгерге телуге болмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Бұл атау басқа қаламгердің туындысына қатысты.
C) Бұл атау басқа қаламгердің туындысына қатысты.
D) Бұл атау басқа қаламгердің туындысына қатысты.
E) Бұл атау басқа қаламгердің туындысына қатысты.
Қайта орындауға ишара: Шығарманың атауын нақты авторымен сәйкестендір.
Дұрыс жауап: Қаламгердің мұрасы бірнеше әдеби салаға таралады
Жауап нұсқалары
- A.Барлық туындысы бірдей формада
- B.Көркем мәтін мүлде жазбаған
- C.Барлық мәтіні ресми өмірбаян
- D.Қаламгердің мұрасы бірнеше әдеби салаға тараладыдұрыс
- E.Тек бір жанрда ғана жазған
Түсіндірме
Ереже: Жанрды мәтіннің мақсаты мен көркем ұйымдасуына қарап анықтаймыз. Прозада баяндау, поэзияда ырғақ пен лирикалық толғаныс, драматургияда сахналық әрекет пен репликалар маңызды. Автор бірнеше жанрда жазуы мүмкін. Бір шығарманың белгісін оның барлық мұрасына телу дұрыс емес; нақты берілген нысанға сүйену қажет.
Қолдану: Сұлтанәлі Балғабаев мұрасындағы аталған салалар әртүрлі көркем және қоғамдық міндет атқарады. Сондықтан бір туындының белгісін бүкіл шығармашылығына тарату дұрыс емес. Нақты мәтінді талдағанда оның жеке жанры мен мақсаты көрсетілуі керек.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Әртүрлі салалар форма айырмасын білдіреді.
B) Көркем жанрлар берілген.
C) Жанрлар өмірбаянмен шектелмейді.
E) Шартта бірнеше сала анық аталған.
Қайта орындауға ишара: Аталған салалар біреу ме, бірнешеу ме?
Дұрыс жауап: Көрсетілген даталар оқиғалардың хронологиялық ретін анықтайды
Жауап нұсқалары
- A.Көрсетілген даталар оқиғалардың хронологиялық ретін анықтайдыдұрыс
- B.Барлық оқиға бір жылда болған
- C.Уақыт реті әр оқиғаның көркем құнын анықтайды
- D.Бірінші дата барлық шығармашылықтың міндетті басталуы
- E.Соңғы дата автордың туған жылы
Түсіндірме
Ереже: Деректі түсіну үшін оның кімге, қай кезеңге және қандай оқиғаға қатысты екенін ажырату керек. Өмірбаян, шығарма мазмұны және оқырманның бағасы бірдей ақпарат емес. Қорытынды берілген мәліметтен шығуы тиіс; мәтінде жоқ себепті, қызметті немесе жетістікті өзіміз қосуға болмайды.
Қолдану: Қатардағы даталар Сұлтанәлі Балғабаев өмірі не мұрасының жекелеген кезеңдерін реттеуге мүмкіндік береді. Олар туындылардың сапасын немесе деректе көрсетілмеген барлық кезеңді анықтамайды. Хронологияны бағалау мен себептік тұжырымнан ажырату маңызды.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Даталар әртүрлі.
C) Ертерек болуы автоматты сапа өлшемі емес.
D) Берілген қатар алғашқы әрекетті толық дәлелдемейді.
E) Кейінгі жарияланым не оқу датасы туған жыл емес.
Қайта орындауға ишара: Дата нені растайды, нені растамайды?
Дұрыс жауап: Кәсіби орта бақылау мен көркем материал қорын байыта алады
Жауап нұсқалары
- A.Кәсіби жұмыс көркем тәсілді қажетсіз етеді
- B.Кәсіби орта бақылау мен көркем материал қорын байыта аладыдұрыс
- C.Кәсіп әр шығарманың мазмұнын дәлме-дәл анықтайды
- D.Барлық мәтін өмірдегі есептің өзгеріссіз нұсқасы
- E.Бір кәсіпте істегендердің бәрі бірдей жазады
Түсіндірме
Ереже: Әдеби пікір тезис, нақты дәлел және олардың байланысын түсіндіретін талдаудан құралады. Кейіпкердің бір әрекеті белгілі қырын ашады, бірақ бүкіл өміріне қатысты шексіз тұжырымды растамайды. Пікірдің сенімділігін сөздің көтеріңкілігі емес, келтірілген оқиғаға сәйкестігі анықтайды. Қорытындыны дәлел көлемінен асырып жібермеу керек.
Қолдану: Сұлтанәлі Балғабаев тәжірибесі адамдарды, тілді және қоғамдық жағдайды байқауға мүмкіндік берген. Осы орта материалға ықпал ете алады, бірақ әр эпизодтың тура көшірілгенін дәлелдемейді. Байланысты ықтимал әсер ретінде нақтылау деректен асып кетпеуге көмектеседі.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Тәжірибе көркем ұйымдасуды алмастырмайды.
C) Ықпал міндетті мазмұн көшірмесі емес.
D) Көркем өңдеу мүмкіндігі сақталады.
E) Жеке стиль мен таңдау әртүрлі.
Қайта орындауға ишара: Тәжірибе мен дайын көркем нәтиже бірдей ме?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ әдебиеті, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Арман-ПВ, 2020.