Әдеби сын және эссе жазу

Ереже: Әдеби эсседе кіріспе мәселе мен тезисті белгілейді, негізгі бөлім дәлелді талдайды, қорытынды дәлелдерден шығатын ойды жинақтайды. Мазмұндау талдауға материал береді, бірақ оны алмастырмайды. Қарама-қарсы пікірді нақты дәлелмен қарастыру ойды тереңдетеді. Көлемнен бұрын тақырыпқа сәйкестік, қисын және деректің дәлдігі маңызды.

Қолдану: Тезис кейіпкердің әрекеті мен адамдық ұстанымды байланыстырады. Негізгі бөлім осы байланысты нақты эпизодпен тексеруі тиіс. Кіріспедегі ой дайын дәлел емес, бүкіл талдаудың бағыттаушы тұжырымы.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Сөйлем оқиға емес, талдау ұстанымы.

B) Тезис басылым деректерін бермейді.

C) Тұлғалық тіркеу мәліметі жоқ.

E) Кіріспе талдаудың өзегін береді, дәлел кейін ашылады.

Қайта орындауға ишара: Сөйлем кейінгі талдауға қандай бағыт береді?

Ереже: Әдеби пікір тезис, нақты дәлел және олардың байланысын түсіндіретін талдаудан құралады. Кейіпкердің бір әрекеті белгілі қырын ашады, бірақ бүкіл өміріне қатысты шексіз тұжырымды растамайды. Пікірдің сенімділігін сөздің көтеріңкілігі емес, келтірілген оқиғаға сәйкестігі анықтайды. Қорытындыны дәлел көлемінен асырып жібермеу керек.

Қолдану: Қарапайым адамдарды тыңдау әділ шешімге ұмтылыстың белгісі ретінде түсіндірілуі керек. Осы байланыс мысалды тезиске дәлел етеді. Оқиғаны атау ғана оқушының қандай қорытынды жасағанын толық көрсетпейді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Қайта айту мағыналық байланысты алмастырмайды.

C) Жеке оқиға барлық бейненің мінезін теңестірмейді.

D) Жаңа атау берілген дәлелді талдамайды.

E) Пікір нақты негізден айырылады.

Қайта орындауға ишара: Мысал мен тезисті қандай байланыс жалғайды?

Ереже: Әдеби эсседе кіріспе мәселе мен тезисті белгілейді, негізгі бөлім дәлелді талдайды, қорытынды дәлелдерден шығатын ойды жинақтайды. Мазмұндау талдауға материал береді, бірақ оны алмастырмайды. Қарама-қарсы пікірді нақты дәлелмен қарастыру ойды тереңдетеді. Көлемнен бұрын тақырыпқа сәйкестік, қисын және деректің дәлдігі маңызды.

Қолдану: Әдеби сын мәтіннің қалай құрылғанын және қандай әсер туғызатынын бағалайды. Оқиға мазмұны оған материал береді, бірақ тәсілдің қызметі мен идеяның мағынасы түсіндірілмесе, жұмыс мазмұндама деңгейінде қалады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Тұлғаға шабуыл әдеби сын емес.

B) Дерексіз теңестіру қате.

C) Ойдан қосу талдауды бұрмалайды.

D) Көлем бағалау қызметін ашпайды.

Қайта орындауға ишара: «Қалай жасалған?» және «Нені ашады?» сұрақтарын қос.

Ереже: Салыстыру үшін ортақ өлшем таңдап, әр туындыдан сол өлшемге қатысты дербес дәлел келтіреміз. Ұқсастық жанрдың, кейіпкерлердің немесе барлық оқиғаның бірдей болуын білдірмейді. Айырмашылық та ортақ мәселені жоққа шығармайды. Екі шығарманың байланысын тұжырымдағанда мазмұн, көркем тәсіл және тарихи жағдайды араластырмау керек.

Қолдану: Ортақ өлшем тақырып, моральдық таңдау, композиция немесе көркем құрал болуы мүмкін. Ол әр мәтіннен алынған дәлелдердің қай қатынаста салыстырылатынын белгілейді. Өлшемсіз екі мазмұн қатар айтылып, нақты байланыс ашылмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Ұқсастық жанр мен құрал айырмасын жоймайды.

B) Атау ұқсастығы толық өлшем емес.

C) Жанр бөлек тексеріледі.

E) Салыстыру бір нысанмен орындалмайды.

Қайта орындауға ишара: Екі нысанды қандай бір сұрақпен қарастырасың?

Ереже: Әдеби пікір тезис, нақты дәлел және олардың байланысын түсіндіретін талдаудан құралады. Кейіпкердің бір әрекеті белгілі қырын ашады, бірақ бүкіл өміріне қатысты шексіз тұжырымды растамайды. Пікірдің сенімділігін сөздің көтеріңкілігі емес, келтірілген оқиғаға сәйкестігі анықтайды. Қорытындыны дәлел көлемінен асырып жібермеу керек.

Қолдану: Қарсы эпизод бастапқы тұжырымның тым кең болуы мүмкін екенін көрсетеді. Оны талдау тезисті нақты жағдайға бейімдеп, дәлелді күшейтеді. Сындарлы жұмыс тек қолайлы мысалдарды жинаумен шектелмеуі керек.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Жеке шабуыл дәлел мәселесін шешпейді.

B) Нақты талдау жүргізілмейді.

C) Дәлелді бұрмалау адалдыққа қарсы.

E) Бар мәліметті жасырады.

Қайта орындауға ишара: Қарсы мысал тезистің қай бөлігін тарылтады?