Ғасырлық туынды — қорытынды
13-параграф · Оқулықтың 78–80-беттері
«Қазақ әдебиеті, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Арман-ПВ, 2020) «Ғасырлық туынды — қорытынды» тақырыбы, 13-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: ««Ғасырлық туынды» бөлімін қорытындылау. М. Әуезовтің «Абай жолы» романында жас Абай Зере мен Ұлжанның…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Екі эпизод Абайдың сезімталдығынан азаматтық жауапкершілікке өсуін байланыстырады.
Жауап нұсқалары
- A.Мысалдар адамдық таңдау туралы еш ақпарат бермейді
- B.Ортақ идея болса, барлық көркем тәсілді бірдей санау
- C.Екі эпизод Абайдың сезімталдығынан азаматтық жауапкершілікке өсуін байланыстырады.дұрыс
- D.Екі мысалда сыртқы орта ешбір рөл атқармайды
- E.Екі мысал барлық адамды бірдей кінәлі санайды
Түсіндірме
Ереже: Салыстыру үшін ортақ өлшем таңдап, әр туындыдан сол өлшемге қатысты дербес дәлел келтіреміз. Ұқсастық жанрдың, кейіпкерлердің немесе барлық оқиғаның бірдей болуын білдірмейді. Айырмашылық та ортақ мәселені жоққа шығармайды. Екі шығарманың байланысын тұжырымдағанда мазмұн, көркем тәсіл және тарихи жағдайды араластырмау керек.
Қолдану: Екі эпизод Абайдың сезімталдығынан азаматтық жауапкершілікке өсуін байланыстырады. Берілген мазмұндарда әрекет пен құндылық байланысы бар. Ортақ өлшем осы байланысқа сүйенеді, ал жанр мен жағдайдың айырмасы сақталады. Ұқсастық барлық кейіпкердің бірдей болуын білдірмейді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Жауапкершілікке қатысты таңдау нақты көрінеді.
B) Ұқсастық жанр мен құрал айырмасын жоймайды.
D) Шартта орта әрекет пен күйге әсер етеді.
E) Моральдық мәселе әр адамның бірдей кінәсін растамайды.
Қайта орындауға ишара: Екі мысалда да қай адамдық мәселе көрінеді?
Дұрыс жауап: Бір эпизод тәрбиелік ортаға, екіншісі сол құндылықтың нақты қоғамдық әрекетке ауысуына бағытталған.
Жауап нұсқалары
- A.Екеуінде де тарихи құжат қана бар
- B.Айырмашылық болса, ортақ мәселе болуы мүмкін емес
- C.Екі мысалдың мәтіні сөзбе-сөз бірдей
- D.Тек атаудың ұзындығы көркем айырманы анықтайды
- E.Бір эпизод тәрбиелік ортаға, екіншісі сол құндылықтың нақты қоғамдық әрекетке ауысуына бағытталған.дұрыс
Түсіндірме
Ереже: Салыстыру үшін ортақ өлшем таңдап, әр туындыдан сол өлшемге қатысты дербес дәлел келтіреміз. Ұқсастық жанрдың, кейіпкерлердің немесе барлық оқиғаның бірдей болуын білдірмейді. Айырмашылық та ортақ мәселені жоққа шығармайды. Екі шығарманың байланысын тұжырымдағанда мазмұн, көркем тәсіл және тарихи жағдайды араластырмау керек.
Қолдану: Бір эпизод тәрбиелік ортаға, екіншісі сол құндылықтың нақты қоғамдық әрекетке ауысуына бағытталған. Осы айырма әр мысалдың мағынасын жеткізу тәсіліне қатысты. Салыстыру бір нысанды екіншісімен алмастырмайды; ортақ құндылық пен жеке көркем ерекшелікті қатар түсіндіреді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Берілген нысандар көркем мәтінге жатады.
B) Ортақ өлшем айырмашылықпен қатар сақталады.
C) Мазмұн мен тәсіл бөлек берілген.
D) Көркем ұйымдасу маңызды өлшем.
Қайта орындауға ишара: Әр мысал ойды қандай тәсілмен жеткізеді?
Дұрыс жауап: Ертерек отбасылық орта мен кейінгі қоғамдық жиын тұлға дамуының әр кезеңін көрсетеді.
Жауап нұсқалары
- A.Ертерек отбасылық орта мен кейінгі қоғамдық жиын тұлға дамуының әр кезеңін көрсетеді.дұрыс
- B.Тек мекен атауларын санау жеткілікті
- C.Кеңістік пен уақыт мінезге еш қатыспайды
- D.Барлық эпизод бір сағатта өтеді
- E.Автор туған жері барлық оқиғаның мекені
Түсіндірме
Ереже: Хронотоп — көркем уақыт пен кеңістіктің өзара байланысты ұйымдасуы. Оқиғаның қашан және қайда өткенін атау алғашқы қадам ғана. Толық талдауда сол орта мен уақыттың кейіпкердің әрекетіне, кездесу мүмкіндігіне, естелігіне немесе дүниетанымына әсері көрсетіледі. Мекеннің географиялық атауы өздігінен әдеби қызметті түсіндірмейді.
Қолдану: Ертерек отбасылық орта мен кейінгі қоғамдық жиын тұлға дамуының әр кезеңін көрсетеді. Хронотоптық талдау «қайда» және «қашан» сұрақтарынан көркем қызметке көшеді. Дәлел берілген орта мен әрекет арасындағы қатынасқа сүйенуі керек. Мекендерді жай атау бұл байланысты толық ашпайды.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Қызметі мен уақыт байланысы түсіндірілмеген.
C) Берілген орта таңдауды түсіндіруге қатысады.
D) Шартта мұндай мерзім жоқ.
E) Өмірбаян мен көркем кеңістік тең емес.
Қайта орындауға ишара: Орта мен уақыт әрекетті қалай мағыналандырады?
Дұрыс жауап: Өнер мен қамқорлыққа ықылас қоғамдық сыйластық пен жауапты қызметке ұласады.
Жауап нұсқалары
- A.Баспаның барлық кітаптары бірдей деген пікір
- B.Барлық оқиғаны сөзбе-сөз қайталау
- C.Өнер мен қамқорлыққа ықылас қоғамдық сыйластық пен жауапты қызметке ұласады.дұрыс
- D.Бір мысалдың барлық әрекетін екіншісіне көшіру
- E.Бір нақты оқиға барлық кейіпкерді толық бірдей сипаттайды
Түсіндірме
Ереже: Салыстыру үшін ортақ өлшем таңдап, әр туындыдан сол өлшемге қатысты дербес дәлел келтіреміз. Ұқсастық жанрдың, кейіпкерлердің немесе барлық оқиғаның бірдей болуын білдірмейді. Айырмашылық та ортақ мәселені жоққа шығармайды. Екі шығарманың байланысын тұжырымдағанда мазмұн, көркем тәсіл және тарихи жағдайды араластырмау керек.
Қолдану: Өнер мен қамқорлыққа ықылас қоғамдық сыйластық пен жауапты қызметке ұласады. Құндылықтық байланыс әрекеттің себебі мен моральдық салдарын салыстырудан шығады. Атау немесе сыртқы белгі ортақ болса да, ол осы өлшемді алмастыра алмайды. Дәлел әр мәтіннен дербес алынуы керек.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Баспа ортақтығы идеяны теңестірмейді.
B) Қайталау құндылық байланысын түсіндірмейді.
D) Әр нысанның дербес дәлелі сақталуы керек.
E) Жеке оқиға барлық бейненің мінезін теңестірмейді.
Қайта орындауға ишара: Ортақ өлшем сыртқы белгі ме, адамдық таңдау ма?
Дұрыс жауап: Ортақ өлшемді белгілеу, әр мысалды талдау, ұқсастық пен айырманы жинақтау
Жауап нұсқалары
- A.Тек алғашқы мысалды бағалау
- B.Ортақ өлшемді белгілеу, әр мысалды талдау, ұқсастық пен айырманы жинақтаудұрыс
- C.Қорытындыда мүлде жаңа дәлелсіз тақырып бастау
- D.Жеке әсерді дерексіз міндетті үкімге айналдыру
- E.Екі мазмұнды айтып, байланысты түсіндірмеу
Түсіндірме
Ереже: Әдеби эсседе кіріспе мәселе мен тезисті белгілейді, негізгі бөлім дәлелді талдайды, қорытынды дәлелдерден шығатын ойды жинақтайды. Мазмұндау талдауға материал береді, бірақ оны алмастырмайды. Қарама-қарсы пікірді нақты дәлелмен қарастыру ойды тереңдетеді. Көлемнен бұрын тақырыпқа сәйкестік, қисын және деректің дәлдігі маңызды.
Қолдану: Берілген екі мысалды «Ғасырлық туынды» аясында бір өлшеммен қарастыру қажет. Негізгі бөлім әр нысаннан дәлел келтіріп, оның қызметін түсіндіреді. Қорытынды сол дәлелдерден ортақ ой мен айырманы жинақтайды.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Екінші нысан дәлелсіз қалады.
C) Қорытынды негізгі талдауды жинақтауы тиіс.
D) Әсер нақты дәлелмен негізделуі керек.
E) Салыстыру өлшемі ашылмайды.
Қайта орындауға ишара: Алдымен салыстырудың қандай өлшемін таңдайсың?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ әдебиеті, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Арман-ПВ, 2020.