Табиғат және адам — қорытынды

Ереже: Салыстыру үшін ортақ өлшем таңдап, әр туындыдан сол өлшемге қатысты дербес дәлел келтіреміз. Ұқсастық жанрдың, кейіпкерлердің немесе барлық оқиғаның бірдей болуын білдірмейді. Айырмашылық та ортақ мәселені жоққа шығармайды. Екі шығарманың байланысын тұжырымдағанда мазмұн, көркем тәсіл және тарихи жағдайды араластырмау керек.

Қолдану: Екі туындыда жауапсыз қатынасқа қарсы моральдық талап бар. Берілген мазмұндарда әрекет пен құндылық байланысы бар. Ортақ өлшем осы байланысқа сүйенеді, ал жанр мен жағдайдың айырмасы сақталады. Ұқсастық барлық кейіпкердің бірдей болуын білдірмейді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Жауапкершілікке қатысты таңдау нақты көрінеді.

B) Шартта орта әрекет пен күйге әсер етеді.

C) Моральдық мәселе әр адамның бірдей кінәсін растамайды.

D) Ұқсастық жанр мен құрал айырмасын жоймайды.

Қайта орындауға ишара: Екі мысалда да қай адамдық мәселе көрінеді?

Ереже: Салыстыру үшін ортақ өлшем таңдап, әр туындыдан сол өлшемге қатысты дербес дәлел келтіреміз. Ұқсастық жанрдың, кейіпкерлердің немесе барлық оқиғаның бірдей болуын білдірмейді. Айырмашылық та ортақ мәселені жоққа шығармайды. Екі шығарманың байланысын тұжырымдағанда мазмұн, көркем тәсіл және тарихи жағдайды араластырмау керек.

Қолдану: Поэмада лирикалық ескерту, комедияда диалог пен күлкі арқылы әлеуметтік сын басым. Осы айырма әр мысалдың мағынасын жеткізу тәсіліне қатысты. Салыстыру бір нысанды екіншісімен алмастырмайды; ортақ құндылық пен жеке көркем ерекшелікті қатар түсіндіреді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Берілген нысандар көркем мәтінге жатады.

B) Ортақ өлшем айырмашылықпен қатар сақталады.

D) Көркем ұйымдасу маңызды өлшем.

E) Мазмұн мен тәсіл бөлек берілген.

Қайта орындауға ишара: Әр мысал ойды қандай тәсілмен жеткізеді?

Ереже: Хронотоп — көркем уақыт пен кеңістіктің өзара байланысты ұйымдасуы. Оқиғаның қашан және қайда өткенін атау алғашқы қадам ғана. Толық талдауда сол орта мен уақыттың кейіпкердің әрекетіне, кездесу мүмкіндігіне, естелігіне немесе дүниетанымына әсері көрсетіледі. Мекеннің географиялық атауы өздігінен әдеби қызметті түсіндірмейді.

Қолдану: Табиғат бейнесі экологиялық жауапкершілікті, пойыздағы орта қоғамдық мінез қайшылығын ашады. Хронотоптық талдау «қайда» және «қашан» сұрақтарынан көркем қызметке көшеді. Дәлел берілген орта мен әрекет арасындағы қатынасқа сүйенуі керек. Мекендерді жай атау бұл байланысты толық ашпайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Берілген орта таңдауды түсіндіруге қатысады.

B) Өмірбаян мен көркем кеңістік тең емес.

C) Шартта мұндай мерзім жоқ.

D) Қызметі мен уақыт байланысы түсіндірілмеген.

Қайта орындауға ишара: Орта мен уақыт әрекетті қалай мағыналандырады?

Ереже: Салыстыру үшін ортақ өлшем таңдап, әр туындыдан сол өлшемге қатысты дербес дәлел келтіреміз. Ұқсастық жанрдың, кейіпкерлердің немесе барлық оқиғаның бірдей болуын білдірмейді. Айырмашылық та ортақ мәселені жоққа шығармайды. Екі шығарманың байланысын тұжырымдағанда мазмұн, көркем тәсіл және тарихи жағдайды араластырмау керек.

Қолдану: Тіршілікті қорғау мен сөзге адал әрекет ету ортақ жауапкершілік өлшемімен салыстырылады. Құндылықтық байланыс әрекеттің себебі мен моральдық салдарын салыстырудан шығады. Атау немесе сыртқы белгі ортақ болса да, ол осы өлшемді алмастыра алмайды. Дәлел әр мәтіннен дербес алынуы керек.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Әр нысанның дербес дәлелі сақталуы керек.

C) Баспа ортақтығы идеяны теңестірмейді.

D) Жеке оқиға барлық бейненің мінезін теңестірмейді.

E) Қайталау құндылық байланысын түсіндірмейді.

Қайта орындауға ишара: Ортақ өлшем сыртқы белгі ме, адамдық таңдау ма?

Ереже: Әдеби эсседе кіріспе мәселе мен тезисті белгілейді, негізгі бөлім дәлелді талдайды, қорытынды дәлелдерден шығатын ойды жинақтайды. Мазмұндау талдауға материал береді, бірақ оны алмастырмайды. Қарама-қарсы пікірді нақты дәлелмен қарастыру ойды тереңдетеді. Көлемнен бұрын тақырыпқа сәйкестік, қисын және деректің дәлдігі маңызды.

Қолдану: Берілген екі мысалды «Табиғат және адам» аясында бір өлшеммен қарастыру қажет. Негізгі бөлім әр нысаннан дәлел келтіріп, оның қызметін түсіндіреді. Қорытынды сол дәлелдерден ортақ ой мен айырманы жинақтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Салыстыру өлшемі ашылмайды.

B) Әсер нақты дәлелмен негізделуі керек.

C) Қорытынды негізгі талдауды жинақтауы тиіс.

D) Екінші нысан дәлелсіз қалады.

Қайта орындауға ишара: Алдымен салыстырудың қандай өлшемін таңдайсың?