Абай жолы

Ереже: Жанрды мәтіннің мақсаты мен көркем ұйымдасуына қарап анықтаймыз. Прозада баяндау, поэзияда ырғақ пен лирикалық толғаныс, драматургияда сахналық әрекет пен репликалар маңызды. Автор бірнеше жанрда жазуы мүмкін. Бір шығарманың белгісін оның барлық мұрасына телу дұрыс емес; нақты берілген нысанға сүйену қажет.

Қолдану: Абайдың қалыптасуы руаралық қатынас, өнер, отбасы және қоғамдық тартыспен байланысады. Кең қамту жеке өмірді дәуір тынысымен біріктіреді. Эпопеяны тек көлемді кітап деп атаудан гөрі осы әлеуметтік және композициялық ауқымды көрсету маңызды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Туынды кейіпкерлер мен оқиғаларға құрылған.

B) Роман прозалық баяндауды да қамтиды.

C) Кең әлеуметтік өмір мұнымен шектелмейді.

D) Эпопея кең оқиғалар мен қатынастарды қамтиды.

Қайта орындауға ишара: Жеке өмір мен кең дәуір қалай байланысқан?

Ереже: Жанама мінездеуде кейіпкердің қасиеті ісі, таңдауы, сөзі және өзге адамдармен қатынасы арқылы ашылады. Тура мінездеуде баяндаушы қасиетті тікелей атайды. Баға беру үшін әрекеттің себебі мен салдарын бірге қарастырамыз. Кейіпкердің пікірі автоматты түрде автордың ұстанымы бола алмайды; шығармадағы өзге белгілер де ескеріледі.

Қолдану: Қамқорлық пен әңгіме жас Абайдың сезімталдығын, сөз өнеріне жақындығын тереңдетеді. Бұл ықпал білімнің өзге көздерін жоққа шығармайды. Тұлға қалыптасуы бірнеше ортаның қатынасымен көрсетілген.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Бір ықпал барлық білім көзін жоққа шығармайды.

C) Шартта отбасылық әсер берілген.

D) Әсер нақты берілген.

E) Олар бөлек бейнелер.

Қайта орындауға ишара: Қамқорлық пен әңгіме баланың қандай қабілетін дамытады?

Ереже: Жанама мінездеуде кейіпкердің қасиеті ісі, таңдауы, сөзі және өзге адамдармен қатынасы арқылы ашылады. Тура мінездеуде баяндаушы қасиетті тікелей атайды. Баға беру үшін әрекеттің себебі мен салдарын бірге қарастырамыз. Кейіпкердің пікірі автоматты түрде автордың ұстанымы бола алмайды; шығармадағы өзге белгілер де ескеріледі.

Қолдану: Абайдың таңдауы өз әулетінің өкпесін қонаққа қызмет ету міндетінен жоғары қоймайды. Оның ұйымдастырудағы жауапкершілігі адамдық сыйластықты танытады. Бұл әрекетті әкесіне толық қарсы өшпенділік деп түсіндіру дәлелдің шегінен асады.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Күту әрекеті керісінше сыйластықты көрсетеді.

C) Бір моральдық таңдау толық жек көру емес.

D) Эпизод қызмет пен жауапкершілік туралы.

E) Абай іске белсене қатысады.

Қайта орындауға ишара: Жеке өкпе мен ортақ міндеттің қайсысы таңдалған?

Ереже: Көркем тартыс адамдардың мақсаттары, құндылықтары немесе қоғамдық жағдай арасындағы қайшылықтан туады. Оқиғаның сыртқы көрінісін ғана емес, қарсы тұрған мүдделерді анықтау керек. Ішкі тартыс адамның өз бойындағы екі ұстанымның күресін білдіреді. Әлеуметтік тартысты бір адамның көңіл күйімен немесе кездейсоқ ұсақ кедергімен шектеуге болмайды.

Қолдану: Көркем тартыс билік, әділет және адамдық қатынас өлшемдерінің айырмасынан ашылады. Әр кейіпкердің нақты сөзін не әрекетін талдау қажет. Күрделі бейнені түгел қаралау немесе екі көзқарасты біріктіру дәл талдау болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Екі бөлек кейіпкердің қатынасы бар.

B) Қайшылық мүдде мен әрекеттен туады.

C) Біржақты баға күрделі бейнені жояды.

E) Салыстыруда айырма анық берілген.

Қайта орындауға ишара: Қайшылықты адамның аты емес, таңдауы арқылы түсіндір.

Ереже: Композиция — шығарма бөліктерінің мағыналы байланысы мен орналасуы. Ол оқиғалар тізбегін ғана емес, еске алу, портрет, пейзаж, монолог пен авторлық шегіністі де қамтиды. Құрылымның қызметін анықтағанда бөлімнің оқырманға қандай ақпаратты қашан беретінін және негізгі ойды қалай күшейтетінін түсіндіру қажет.

Қолдану: Жол мен биіктік бейнелері оқиға бөліктерін тұлғаның қалыптасу үдерісімен байланыстырады. Атаулардың мағынасы тарау мазмұнымен салыстырылғанда ашылады. Оларды тек географиялық нұсқау ретінде оқу композициялық қызметті тарылтады.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Атаулар тұлға өсуімен байланысады.

C) Символ нақты мерзімді дәлелдемейді.

D) Көркем атау картаға тең емес.

E) Берілген байланыс өсу туралы.

Қайта орындауға ишара: Атау кейіпкер жолының қай мағынасын береді?