Жазу және кітап басып шығару – адамзаттың ең жоғары жетістігі
44–45-параграф · Оқулықтың 214-беттері
«Дүниежүзі тарихы, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Мектеп, 2020) «Жазу және кітап басып шығару – адамзаттың ең жоғары жетістігі» тақырыбы, 44–45-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 30 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Жазудың ақпаратты тек ауызша жеткізуден негізгі айырмасы қандай?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Ақпаратты таңба түрінде тіркеп, кейін қайта оқуға мүмкіндік береді
Жауап нұсқалары
- A.Ақпаратты таңба түрінде тіркеп, кейін қайта оқуға мүмкіндік бередідұрыс
- B.Ақпаратты түсіндіруді мүлде қажетсіз етеді
- C.Барлық адамның мәтінді бірдей түсінуін қамтамасыз етеді
- D.Кез келген ақпараттың шын болуына кепіл береді
- E.Тілдік айырмашылықтарды автоматты жояды
Түсіндірме
Ереже: Жазу тілдік ақпаратты тұрақты таңбалар арқылы тіркеуге мүмкіндік береді.
Қолдану: Тіркелген хабар оны айтқан адам қасында болмаса да сақталып, кейін қарастырылады. Бірақ таңбадағы ақпараттың ақиқаттығы, тілін білу және түсіндіру мәселелері бөлек қалады.
Қате нұсқалар: B) Оқу таңбаның мағынасы мен контекстін түсінуді қажет етеді.
C) Оқырман білімі мен контексті өзгеше болғандықтан түсіндіру де айырылуы мүмкін.
D) Жазылған пікір де қате не жалған болуы мүмкін.
E) Әртүрлі тіл мен жазу жүйесі сақталады. Ишара: Хабарды айтқан адам кеткен соң ақпарат қалай сақталады?
Дұрыс жауап: Пиктографиялық бейнелеуге
Жауап нұсқалары
- A.Көпір сөзінің алғашқы дыбысын жеке таңбамен белгілеуге
- B.Көпір сөзінің әр буынын дербес белгімен жазуға
- C.Көпір сөзін дауыссыз әріптер арқылы жазуға
- D.Көпір атауын білдіретін сөздің жалғауын таңбалауға
- E.Пиктографиялық бейнелеугедұрыс
Түсіндірме
Ереже: Пиктографиялық белгі нысанның не әрекеттің сұлбалық бейнесіне сүйенеді.
Қолдану: Шарттағы көпір суреті дыбысты емес, көзге көрінетін нысанды танытады. Сондықтан ол суреттік хабарлау тәсіліне жақын; мағынасын түсіну үшін ортақ келісім де маңызды болуы мүмкін.
Қате нұсқалар: A) Шартта дыбыс емес, нысанға ұқсас бейне берілген.
B) Буындық жазу айтылу бірлігін белгілейді; суреттің қызметі нысанды таныту.
C) Әріп дыбысты көрсетеді, ал шартта нысанның сұлбасы қолданылған.
D) Берілген бейне грамматикалық қосымшаны емес, көпір нысанын білдіреді. Ишара: Белгі нысанға ұқсай ма, әлде оның дыбысын жаза ма?
Дұрыс жауап: Суреттік белгінің түсініктілігі ортақ тәжірибе мен контекске тәуелді болуы мүмкін
Жауап нұсқалары
- A.Кез келген сурет барлық мәдениетте бірдей түсініледі
- B.Пиктограмма тек бір ғана тілдің дыбыстарын міндетті жазады
- C.Сурет арқылы ақпарат жеткізу мүлде мүмкін емес
- D.Белгіде сурет болса, келісілген мағына қажет болмайды
- E.Суреттік белгінің түсініктілігі ортақ тәжірибе мен контекске тәуелді болуы мүмкіндұрыс
Түсіндірме
Ереже: Көрнекілік түсіндіруді жеңілдетуі мүмкін, бірақ мәдени және жағдайлық шарттардан толық тәуелсіз етпейді.
Қолдану: Бір сурет әр ортада түрлі ассоциация туғызады. Сондықтан пиктограмма оқуын қажет етпейді немесе баршаға сөзсіз түсінікті деу тым кең тұжырым.
Қате нұсқалар: A) Бұл шарттағы екі түрлі түсіндіруге қайшы.
B) Пиктограмма дыбыстық жазумен тең емес.
C) Түсіндіру айырмасы барлық суреттік хабар мүмкін емес дегенді дәлелдемейді.
D) Ортақ келісім белгі мағынасын нақтылауға көмектеседі. Ишара: Суретті түсіну үшін ортақ тәжірибе керек болуы мүмкін бе?
Дұрыс жауап: Белгі ұғымдық мағынада қолданылған
Жауап нұсқалары
- A.Заттың сыртқы көрінісін ұқсас суретпен ғана қайталау
- B.Сөздің алғашқы дауыссыз дыбысын таңбалау
- C.Сөздің бір буынын дербес таңбамен беру
- D.Сөйлемдегі сөздің грамматикалық жалғауын белгілеу
- E.Белгі ұғымдық мағынада қолданылғандұрыс
Түсіндірме
Ереже: Ұғымдық таңбаның қызметі келісілген мағынаға сүйенеді және нақты нысанның көшірмесімен шектелмейді.
Қолдану: Шартта айырбас ұғымы тікелей берілген. Бұл белгі нені білдіретіні туралы жауапқа негіз болады, бірақ оның дыбыстық құрамы немесе толық жазу жүйесі туралы қорытындыға жеткіліксіз.
Қате нұсқалар: A) Шартта нақты зат бейнесі емес, келісілген айырбас ұғымы көрсетілген.
B) Дыбыстық қызмет берілмеген; таңбаның мәні ұғымдық деңгейде анықталған.
C) Буын айтылу бірлігі; шарттағы келісім ұғымды білдіруге қатысты.
D) Айырбас ұғымы грамматикалық қосымшаға тең емес; мұндай қызмет туралы дерек жоқ. Ишара: Таңбаға берілген мағына қандай деңгейде: ұғым ба, дыбыс па?
Дұрыс жауап: Бір жазу жүйесінде мағыналық және дыбыстық қағидалар қатар қолданылуы мүмкін
Жауап нұсқалары
- A.Жазуда жеке есімдерді көрсету мүмкін болмады
- B.Барлық иероглиф қазіргі алфавит әрпімен бірдей болды
- C.Жүйедегі барлық таңба тек сурет ретінде ғана қызмет етті
- D.Дыбыстық белгі бар болса, мағыналық белгі болуы мүмкін емес
- E.Бір жазу жүйесінде мағыналық және дыбыстық қағидалар қатар қолданылуы мүмкіндұрыс
Түсіндірме
Ереже: Жазу жүйесі әртүрлі қызмет атқаратын белгілерді біріктіре алады.
Қолдану: Египет мысалында фонетикалық белгілермен қатар мағынаны айқындайтын белгілер де болды. Оны тек сурет немесе қазіргі әріптік жүйенің дәл көшірмесі деу осы аралас құрылымды жоғалтады.
Қате нұсқалар: A) Дыбыстық белгілер жеке есімдерді жазуға да көмектесті.
B) Иероглифтердің барлық қызметі бір дыбысқа бір әріп қағидасымен шектелмеген.
C) Дыбыстық қолданылу тек сурет деген тұжырымды теріске шығарады.
D) Шарт екі қызметтің қатар болғанын көрсетеді. Ишара: Әр таңбаның қызметі бірдей болуға міндетті ме?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 25 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Шарль де Голль: Франция ұлылығының жаңғыруы
- Дэн Сяопин – көрнекті қытай реформаторы
- Ли Куан Ю мен Махатхир Мохамад: «Үшінші әлемнен бірінші әлемге»
- Н.Назарбаев және модернизацияның қазақстандық моделі.
- Мектептегі білім беру: ежелгі заманнан бүгінгі күнге дейін
- Жоғары білім беру жүйесі: өткені мен бүгіні
- Ғылыми-техникалық прогрестің тарихи кезеңдері
- Ғылыми-техникалық прогресс және қазіргі заманның жаһандық проблемалары
Сұрақтар «Дүниежүзі тарихы, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Мектеп, 2020.