Ғылыми-техникалық прогрестің тарихи кезеңдері
52–53-параграф · Оқулықтың 240-беттері
«Дүниежүзі тарихы, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Мектеп, 2020) «Ғылыми-техникалық прогрестің тарихи кезеңдері» тақырыбы, 52–53-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 30 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Зертханада ашылған материал өндірісте қолданылды, ал кәсіпорынның жаңа талабы келесі зерттеуге түрткі болды…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Ғылым, техника және өндірістің өзара ықпалын
Жауап нұсқалары
- A.Зерттеу міндеттерінің қоғам сұранысына қатыссыздығын
- B.Ғылымның өндірістен толық оқшаулануын
- C.Ғылым, техника және өндірістің өзара ықпалындұрыс
- D.Өндірістік тәжірибенің ғылыми сұраққа айнала алмайтынын
- E.Техниканың тек дайын бұйым сатумен шектелуін
Түсіндірме
Ереже: Ғылыми-техникалық прогресс ғылыми ізденіс, техникалық шешім және қоғамдық-өндірістік қажеттілік арасындағы байланысты қамтиды.
Қолдану: Алғашқы бағыт — жаңалықтың өндіріске өтуі; кері бағыт — өндіріс талабының жаңа зерттеуді туғызуы. Екі әрекет бірін-бірі толықтырады.
Қате нұсқалар: A) Жаңа сұрақ кәсіпорын талабынан туған, сондықтан қажеттілікпен байланыс бар.
B) Жаңалық қолданылып, кері сұраныс туындағандықтан оқшаулану жоқ.
D) Шарт өндірістік мәселенің зерттеу міндетіне айналғанын көрсетеді.
E) Материал жасау мен оны жетілдіру сатудан кең қызметтер. Ишара: Әсер тек бір бағытта ма, әлде кері байланыс та бар ма?
Дұрыс жауап: Эволюциялық жетілдіруге
Жауап нұсқалары
- A.Өндірістің толық тоқтауына
- B.Өндірістің негізін түбегейлі өзгертетін революциялық ауысуға
- C.Ғылыми зерттеудің өндірістен бөлінуіне
- D.Эволюциялық жетілдіругедұрыс
- E.Қол еңбегіне міндетті кері оралуға
Түсіндірме
Ереже: Эволюциялық өзгеріс қалыптасқан техникалық негіздің біртіндеп жетілуімен сипатталады.
Қолдану: Дәлдік артқанымен негізгі қағида сақталған. Сондықтан бұл түбегейлі технологиялық ауысудан гөрі кезеңдік жетілдіруге жатады.
Қате нұсқалар: A) Жабдық жұмысын жалғастырып, жетілдіріліп жатыр.
B) Шартта негіз түбегейлі ауыспаған.
C) Жетілдірудің болуы ғылым мен өндірістің бөлінгенін көрсетпейді.
E) Қол еңбегіне оралу сипатталмаған. Ишара: Жұмыс қағидасы сақталды ма, әлде түгел өзгерді ме?
Дұрыс жауап: Жүйенің технологиялық негізін сапалық өзгерту
Жауап нұсқалары
- A.Жүйенің технологиялық негізін сапалық өзгертудұрыс
- B.Қалыптасқан еңбек тәртібін сақтап, жұмыс күнін ұзарту
- C.Негізгі процесті өзгертпей, шикізат қорын молайту
- D.Бұрынғы технологияны сақтап, дайын өнім көлемін ғана көбейту
- E.Өзгеріссіз станоктардың санын ғана арттыру
Түсіндірме
Ереже: Революциялық ғылыми-техникалық өзгеріс жекелеген ұсақ түзетуден кең, өндірістің негізгі ұйымдасуы мен технологиясына әсер етеді.
Қолдану: Үш қызметтің жаңа негізде қайта құрылуы жүйелік өзгерісті білдіреді. Бір ғана сыртқы не әкімшілік өзгеріс мұндай қорытындыға жеткіліксіз.
Қате нұсқалар: B) Уақытты ұзарту еңбек шығынын өсіреді, жаңа ғылыми негіз енгізілгенін білдірмейді.
C) Қордың өсуі өндірістің технологиялық негізін міндетті өзгертпейді.
D) Көлемнің артуы маңызды болуы мүмкін, бірақ жаңа ғылыми негізде жүйелік қайта құруды өздігінен көрсетпейді.
E) Жабдық санын көбейту технологиялық қағиданың сапалық ауысуымен тең емес. Ишара: Өзгеріс атауға ма, әлде процестің негізіне ме қатысты?
Дұрыс жауап: Физикалық жарамдылық пен технологиялық ескіру бір мезгілде сәйкес келмеуі мүмкін
Жауап нұсқалары
- A.Жаңа үлгі шықса, ескі жабдық сол күні міндетті сынады
- B.Жабдық жұмыс істесе, оны салыстырудың қажеті жоқ
- C.Жаңарту туралы шешімге шығын мен пайда әсер етпейді
- D.Физикалық жарамдылық пен технологиялық ескіру бір мезгілде сәйкес келмеуі мүмкіндұрыс
- E.Энергия шығыны өндіріс тиімділігіне қатыссыз
Түсіндірме
Ереже: Техниканың қызмет ету мерзімі мен экономикалық-технологиялық тиімділігі әртүрлі өлшемдер.
Қолдану: Ескі жабдық әлі істесе де, жаңа техникамен салыстырғанда тиімсіз болуы мүмкін. Ауыстыру шешімі үнемді, сатып алу құнын және нақты қажеттілікті салыстыруды талап етеді.
Қате нұсқалар: A) Технологиялық ескіру механикалық сынумен бірдей емес.
B) Жұмыс істеу тиімділік тұрғысынан салыстыру қажеттігін жоймайды.
C) Жаңартудың негізділігі шығын-пайда мен өндіріс жағдайына байланысты.
E) Энергия шығыны өнім құны мен ресурс жұмсауға әсер етеді. Ишара: Жарамды болу мен ең тиімді болу бір ұғым ба?
Дұрыс жауап: Еңбектің жеңілдеуімен қатар бірсарындылықтың пайда болуы
Жауап нұсқалары
- A.Жұмыс жеңілдесе, оның мазмұны міндетті әртүрлі болуы
- B.Барлық жұмыскердің еңбегі толық шығармашылыққа айналуы
- C.Еңбектің жеңілдеуімен қатар бірсарындылықтың пайда болуыдұрыс
- D.Техника қолданылса, адам еңбегінің бірден жойылуы
- E.Автоматтандырудың еңбек жағдайына әсер етпеуі
Түсіндірме
Ереже: Техникалық жаңалық еңбекке бірнеше бағытта ықпал етуі мүмкін; физикалық ауырлықтың азаюы мазмұнның әртараптануына кепіл емес.
Қолдану: Шартта күш аз жұмсалады, бірақ қайталанатын әрекет сақталған. Екі нәтиже қатар болуы мүмкін, сондықтан оларды біржақты ғана бағалау жеткіліксіз.
Қате нұсқалар: A) Физикалық жеңілдік пен әрекет алуан түрлілігі бөлек өлшемдер.
B) Қайталанатын операция шығармашылық жұмыстың толық басымдығын көрсетпейді.
D) Қызметкер операция орындауын жалғастырып отыр.
E) Шарт техниканың еңбек ауырлығы мен мазмұнына әсерін көрсетеді. Ишара: Физикалық күш пен жұмыстың бірсарындылығын бөлек бағала.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 25 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Н.Назарбаев және модернизацияның қазақстандық моделі.
- Жазу және кітап басып шығару – адамзаттың ең жоғары жетістігі
- Мектептегі білім беру: ежелгі заманнан бүгінгі күнге дейін
- Жоғары білім беру жүйесі: өткені мен бүгіні
- Ғылыми-техникалық прогресс және қазіргі заманның жаһандық проблемалары
- Қазіргі кездегі ақпараттық технологиялар
- Қазіргі ғылымның перспективті салалары
Сұрақтар «Дүниежүзі тарихы, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Мектеп, 2020.