Мұстафа Кемал Ататүрік – Түрік мемлекетінің негізін қалаушы
34–35-параграф · Оқулықтың 168-беттері
«Дүниежүзі тарихы, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Мектеп, 2020) «Мұстафа Кемал Ататүрік – Түрік мемлекетінің негізін қалаушы» тақырыбы, 34–35-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 30 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Мұстафа Кемал бастаған қозғалыс ұлттық күштерді біріктіруге ұмтылды. Бұл…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Сыртқы басып алу мен аумақты бөлшектеуге қарсы ортақ саяси әрекет ұйымдастыру үшін
Жауап нұсқалары
- A.Қоғамдық мақсатты тек бір аймақтың жеке мүддесіне тарылту үшін
- B.Ұлттық өкілдік органның құрылуына кедергі жасау үшін
- C.Шетелдік басқаруды тұрақты қолдау үшін
- D.Сыртқы басып алу мен аумақты бөлшектеуге қарсы ортақ саяси әрекет ұйымдастыру үшіндұрыс
- E.Жергілікті қарсылық топтарының өзара байланысын толық тоқтату үшін
Түсіндірме
Ереже: Ұлттық қозғалыстың ұйымдық бірлігі әртүрлі жергілікті күштің ортақ мақсатпен әрекет етуіне мүмкіндік береді. Соғыстан кейінгі дағдарыста бұл тәуелсіздікке қатысты саяси талапты күшейтті.
Қолдану: Жергілікті күштердің байланысы ортақ саяси талап пен әрекет үйлесімін күшейтті. Соғыстан кейінгі сыртқы басып алу және бөлшектеу қаупі жағдайында бұл жалпыұлттық қозғалыстың ұйымдық негізін қалыптастыруға көмектесті.
Қате нұсқалар: A) Бір аймақпен шектеу қозғалыстың жалпыұлттық ауқымын тарылтады.
B) Өкілдіктің қалыптасуына кедергі жасау саяси бірігуді әлсіретеді.
C) Шетелдік басқаруды қолдау ұлттық тәуелсіздік талабына қайшы.
E) Байланысты тоқтату бірігу мақсатына қарсы. Ишара: Бірнеше күштің ортақ әрекеті қандай мақсатты қолдайды?
Дұрыс жауап: Өкілдік негіздегі ортақ саяси шешім қабылдау орталығын қалыптастырды
Жауап нұсқалары
- A.Латын әліпбиін сол күні міндетті етті
- B.Сұлтандық мұрагерлікті автоматты күшейтті
- C.Түркия республикасын сол күні жариялады
- D.Халифатты сол күні жойды
- E.Өкілдік негіздегі ортақ саяси шешім қабылдау орталығын қалыптастырдыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Өкілдік органның құрылуы саяси билікті ұйымдастырудың маңызды кезеңі. Оны кейінгі республика жариялау, халифатты жою және жазу реформасымен бір оқиға деп қарастыруға болмайды.
Қолдану: 1920 жылғы мәжіліс ортақ шешім қабылдайтын өкілдік орталық болды. Оны 1923 жылғы республикамен, 1924 жылғы халифаттың жойылуымен немесе 1928 жылғы әліпбимен бір оқиғаға біріктіруге болмайды; әрқайсысы бөлек өзгеріс.
Қате нұсқалар: A) Әліпби реформасы 1928 жылға жатады.
B) Ұлттық мәжіліс мұрагерлік сұлтан билігін күшейту үшін құрылған жоқ.
C) Республика 1923 жылы жарияланды.
D) Халифат 1924 жылы жойылды. Ишара: Әр реформаның өз уақытын сақта.
Дұрыс жауап: Ұлттық егемендікті
Жауап нұсқалары
- A.Әскери атақтың саяси құқықтан жоғары тұруын
- B.Шетел мемлекетінің түпкілікті билігін
- C.Билікті жеке меншік ретінде мұраға қалдыруды
- D.Сұлтан әулетінің шексіз мұрагерлік құқығын
- E.Ұлттық егемендіктідұрыс
Түсіндірме
Ереже: Ұлттық егемендік биліктің түпкі негізін ұлтпен байланыстырады. Ол нақты саяси институттардың демократиялық сапасын жеке тексеру қажеттігін жоймайды.
Қолдану: Биліктің түпкі негізі ұлт деп көрсетілген. Бұл әулеттік мұрагерлік пен сыртқы билікке тәуелділіктен өзгеше қағида. Бірақ егемендік ұранын жариялау нақты саяси бәсеке мен еркіндік деңгейін тексеруді қажетсіз етпейді.
Қате нұсқалар: A) Әскери атақ биліктің түпкі негізі ретінде берілмеген.
B) Шетелдің түпкі билігі ұлттық егемендікке қайшы.
C) Билікті мүлікке теңеу ұлттық өкілет идеясын бұрмалайды.
D) Әулеттік шексіздік бұл негізге қарсы. Ишара: Биліктің иесі әулет пе, әлде ұлттық қауым ба?
Дұрыс жауап: 1922 —1923 —1924
Жауап нұсқалары
- A.1924 —1922 —1923
- B.1922 —1924 —1923
- C.1923 —1922 —1924
- D.1924 —1923 —1922
- E.1922 —1923 —1924дұрыс
Түсіндірме
Ереже: Түркияның саяси өзгерістері бірнеше кезеңмен жүрді: 1922 жылы сұлтандық жойылды, 1923 жылы республика жарияланды, 1924 жылы халифат тоқтатылды.
Қолдану: Сұлтандық 1922 жылы жойылды, республика 1923 жылы жарияланды, халифат 1924 жылы тоқтатылды. Осы үш оқиға бір реформалық процестің бөлек қадамдары; сұлтандық пен халифаттың байланысы олардың жойылу күндерін бірдей етпейді.
Қате нұсқалар: A) Сұлтандық 1924 емес 1922 жылы жойылған.
B) Халифат республикадан кейін жойылды, сондықтан соңғы екі дата ауыстырылған.
C) Сұлтандықты жою мен республика жариялау даталары ауыстырылған.
D) Бұл қатар негізгі оқиғалардың ретін кері береді. Ишара: Сұлтандық пен халифатты бір институт деп қабылдама.
Дұрыс жауап: Мемлекеттік басқарудың республикалық формасының бекітілуін
Жауап нұсқалары
- A.Орталық банктің сол күні ашылуын
- B.Мемлекеттік басқарудың республикалық формасының бекітілуіндұрыс
- C.Әйелдерге парламенттік сайлау құқығының сол күні берілуін
- D.Әліпбидің сол күні латынға ауысуын
- E.Халифаттың сол күні жойылуын
Түсіндірме
Ереже: Республиканы жариялау мемлекеттік басқару формасына қатысты. Оны экономикалық, мәдени немесе кейінгі саяси-құқықтық реформалармен шатастырмау қажет.
Қолдану: 29 қазан 1923 оқиғасы мемлекеттің республикалық формасын бекітті. Банк, әліпби және әйелдердің парламенттік құқықтары кейінгі бөлек реформалар. Бір тарихи процестегі өзгерістерді нақты нысаны мен уақытына қарай ажырату керек.
Қате нұсқалар: A) Орталық банк туралы заң 1930 жылы қабылданды, бұл оқиға бөлек.
C) Әйелдердің парламенттік сайлау құқығы 1934 жылы берілді.
D) Әліпби реформасы 1928 жылға жатады.
E) Халифат 1924 жылы жойылды. Ишара: Саяси формаға қатысты оқиғаны таңда.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 25 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Жаңа заман және Қазіргі кездегі қоғамдық ойдың дамуының негізгі бағыттары
- М.Ганди және оның бейбіт жолмен қарсыласу идеясы
- Мартин Лютер Кингтің ұлы арманы
- Н.Мандела – апартеидке қарсы күресуші
- Франклин Делано Рузвельт және оның «Жаңа бағыты»
- Шарль де Голль: Франция ұлылығының жаңғыруы
- Дэн Сяопин – көрнекті қытай реформаторы
- Ли Куан Ю мен Махатхир Мохамад: «Үшінші әлемнен бірінші әлемге»
Сұрақтар «Дүниежүзі тарихы, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Мектеп, 2020.