Н.Мандела – апартеидке қарсы күресуші

Ереже: Апартеид нәсілдік бөлуді мемлекеттік саясат пен құқықтық шектеулер арқылы бекітті. Оны жай мәдени айырмашылықпен немесе ерікті бірлестікпен теңестіруге болмайды.

Қолдану: Негізгі белгі — нәсілдік бөлудің мемлекеттік ережелер арқылы құқық пен қоғамдық мүмкіндікті анықтауы. Мұны адамдардың жай мәдени айырмашылығы немесе ерікті қауымдасуы деп түсіндіру жеткіліксіз. Тең қатысуды кеңейтетін нұсқалар осы жүйеге қарсы бағытталған.

Қате нұсқалар: A) Тең сайлау құқығы апартеидтің шектеулеріне қарсы бағытталған.

B) Кемсітуді тыю апартеидті тоқтатуға бағытталады.

C) Заң алдындағы теңдік нәсілдік бөлудің керісі.

E) Тең қолжетімділік жүйенің ерекшелігі емес, оған қарсы талап болды. Ишара: Бөлу жеке талғаммен бе, мемлекеттік ережемен бе бекітілген?

Ереже: Кемсітуші жүйе тек сайлаумен шектелмей, адамның еңбекке, мекенге және қозғалысқа қолжетімділігін де реттей алады. Нәсілдік шектеу күнделікті мүмкіндікті тарылтады.

Қолдану: Шектеу адамның қайда тұрып, қайда жұмыс істей алатынын нәсіліне тәуелді етеді. Демек апартеидтің салдары саяси құқықпен ғана шектелмей, күнделікті қозғалыс пен еңбек мүмкіндігіне әсер еткен. Бұл ерікті таңдау емес.

Қате нұсқалар: A) Мемлекеттік ереже тұрмысқа тікелей әсер етіп тұр.

B) Ереже жеке еңбек шартынан емес, нәсілдік саясаттан туындап отыр.

C) Мәжбүрлі шектеу толық ерікті таңдауға қарсы.

D) Нәсілге тәуелді шектеу бірдей еркіндік емес. Ишара: Саяси жүйе адамның күнделікті таңдауына қалай ықпал етеді?

Ереже: Апартеидке қарсы демократиялық күрес нәсілге тәуелді саяси құқықтарды өзгертуге бағытталды. Мақсатты тек үстем топты басқа үстем топпен ауыстыру деп түсіндіру жеткіліксіз.

Қолдану: Мақсат нәсілдік үстемдікті басқа нәсілдің үстемдігімен ауыстыруға емес, демократиялық тең құқыққа бағытталған. Сондықтан саяси қатысуды кеңейтетін жауап дұрыс; бір топтың артықшылығын сақтау осы талапқа қайшы.

Қате нұсқалар: A) Артықшылықты сақтау күрес мақсатына қарсы.

B) Азшылыққа ғана құқық беру тең қатысуды жоққа шығарады.

D) Кемсітуді кеңейту жою талабын кері аударады.

E) Тең құқық қозғалыстың негізгі мәселелерінің бірі болды. Ишара: Күрес артықшылықты сақтай ма, әлде құқықты кеңейте ме?

Ереже: Саяси күрес әдістері тарихи жағдайға қарай өзгеруі мүмкін. Манделаның өмір жолын бір ғана әдіске қысқарту маңызды кезеңдерді жасырады; бұл әр әдісті автоматты ақтауды білдірмейді.

Қолдану: Бірнеше тәсілдің қолданылғаны бастапқы бірәдісті сипаттаманы теріске шығарады.

Қате нұсқалар: A) Оның ертеректегі саяси қызметінде де бағынбаушылық науқандары болды. Әдістерді тек президенттік кезеңмен байланыстыру хронологияны бұрмалайды.

C) Келіссөздер 1990–1994 жылдардағы саяси өтудің маңызды бөлігі болды. Олар президенттік кезеңдегі әлеуметтік мәселелермен шектелген жоқ.

D) Кейінгі өтпелі келіссөздер бұл пікірді теріске шығарады. Бір кезеңдегі әдіс бүкіл кейінгі қызметті өзгеріссіз анықтамайды.

E) Апартеид жағдайындағы шектеулер, астыртын қызмет және түрме кезеңі бұл сипаттамаға сыймайды. Саяси жолы бірнеше әдіс пен кезеңнен тұрды. Ишара: Әртүрлі кезеңдердің құралдарын бөлек салыстыр.

Ереже: Үстемдіктің екі түрінен де бас тарту теңдік идеясын көрсетеді. Мақсат бір нәсілдің билігін басқа нәсілдің шексіз үстемдігімен алмастыру емес.

Қолдану: 1964 жылғы сөздегі ақ және қара үстемдіктің екеуінен де бас тарту ортақ теңдік идеалын көрсетеді. Құқықты бұрынғы үстем топтан түгел алып қою емес, барлық азаматқа демократиялық қоғамда тең мүмкіндік беру ұсынылған.

Қате нұсқалар: A) Жаңа артықшылық жүйесі үстемдіктен бас тартуға қайшы.

B) Бір топпен шектеу барлық азаматтың теңдігін жоққа шығарады.

D) Тұтқын мәртебесі жалпы сайлау құқығының жалғыз шарты емес.

E) Құқықты түгел жою теңдікпен үйлеспейді. Ишара: Үстемдіктің орнына қандай ортақ қағида ұсынылған?