Экономика және экономикалық жүйелердің типтері

Ереже: Экономика атауы шаруашылықтың нақты қызметіне де, сол қызметтегі байланыстарды зерттейтін ғылымға да қолданылады. Нысан мен оны түсіндіретін зерттеу бір ұғымның әртүрлі мағыналары.

Қолдану: Наубайхана нақты өнім жасайды. Зерттеуші сол өнімнің бағасына қатысты деректерден заңдылық іздейді. Сондықтан бірінші әрекет шаруашылыққа, екіншісі ғылыми талдауға жатады; ақшаға қатысы болуы екеуін бір қызмет етпейді.

Қате нұсқалар: A) Ақша шығарылуы шартта берілмеген; нан өндіру мен бағаны зерттеу ақша эмиссиясына тең емес.

B) Нан өндіру оны тұтынудан, бағаны талдау нан сатудан бөлек әрекеттер.

D) Бюджет мемлекеттік кіріс пен шығысқа қатысты; шарттағы екі әрекет бұл шеңбермен шектелмейді.

E) Қызметтер керісінше белгіленген: зерттеуші нан өндірмейді, наубайхана ғылыми талдау жасап тұрған жоқ. Ишара: Нақты игілік жасалып жатыр ма, әлде оның қозғалысы зерттеліп жатыр ма?

Ереже: Экономикалық таңдау бір ресурсты бірнеше қажеттілікке бірдей жұмсау мүмкін болмағанда туындайды. Шектеулілік тек ақшаға емес, жерге, уақытқа, еңбекке және басқа ресурстарға қатысты.

Қолдану: Бір телім екі баламаға ұсынылған, бірақ оның сыйымдылығы екеуіне жетпейді. Сондықтан қала мақсаттарды салыстырып, біреуіне басымдық береді. Қаржының болуы шарттағы физикалық жер шектеуін автоматты жоймайды.

Қате нұсқалар: B) Инфляция баға деңгейінің өзгеруімен өлшенеді. Шартта бағалар туралы мәлімет жоқ, мәселе бір жер телімін екі мақсатқа қатар пайдалана алмауда.

C) Бұл өткізу мәселесі болар еді. Мұнда әлі өнім жасалған жоқ, алдымен шектеулі жерді қай жобаға беру керектігі шешіледі.

D) Еңбек өнімділігінің өзгеруі көрсетілмеген. Шектеу еңбек уақытына емес, жер телімінің сыйымдылығына қатысты.

E) Сыртқы сауда туралы дерек берілмеген. Салыстырылып отырған екі жоба бір жер ресурсын пайдаланудың баламалары. Ишара: Бір ресурсқа қанша балама мақсат ұсынылған және барлығына жетеді ме?

Ереже: Өндірісті ұйымдастырудағы «нені өндіру?» сұрағы игіліктің түрі мен көлемін анықтайды. «Қалай?» ресурстар мен технологияға, «кім үшін?» өнімді алатын адамдарға қатысты.

Қолдану: Кәсіпорын өнімнің екі түрін және өндіріс көлемін салыстырып отыр. Шартта технология не тұтынушы таңдалмаған. Сондықтан шешімнің тікелей нысаны — қандай өнімді қандай мөлшерде шығару.

Қате нұсқалар: A) Тұтынушы тобы туралы дерек жоқ; бұл басқа негізгі сұрақтың нысаны.

C) Меншік иесін анықтау маңызды, бірақ аяқкиім мен сөмке арасындағы таңдауды сипаттамайды.

D) Технология туралы сұрақ құрал мен тәсілді таңдауды талап етеді; мұнда өнім түрлері аталған.

E) Бөлу дайын өнімнің кімге қандай үлеспен берілетінін анықтайды; шартта өндіріс құрамы таңдалады. Ишара: Шешім өнім түрі туралы ма, тәсіл туралы ма, әлде алушы туралы ма?

Ереже: «Қалай өндіру?» сұрағы өндіріс ресурстарының үйлесімін, құралдарын және технологиясын қамтиды. Өнім түрі өзгермей де оны жасаудың бірнеше әдісі салыстырылуы мүмкін.

Қолдану: Екі балама бір өнімге және бір көлемге қатысты. Өзгеретін белгі — қол еңбегі немесе автоматтандырылған желі. Демек таңдау өндірістің әдісі мен ресурстарды пайдалануына бағытталған.

Қате нұсқалар: A) Сатып алу фактісі өндіріс технологиясын таңдауға жауап бермейді.

B) Өнім түрі мен көлемі бірдей болғандықтан нені өндіру таңдауы осы жағдайда өзгермейді.

C) Кім үшін деген сұрақ тұтынушыны анықтайды; шартта алушылар салыстырылмаған.

E) Тұтыну уақыты өнімді жасаудың тәсілінен бөлек; шартта оның күні берілмеген. Ишара: Екі баламаның арасындағы өзгерген белгіні тап.

Ереже: «Кім үшін өндіру?» өндіріс нәтижелерінің кімге жететінін және оларды бөлу қатынасын қарастырады. Дайын игіліктің алушыларын анықтау осы сұраққа жатады.

Қолдану: Үйлер салынып қойған, ал шешім олардың алушыларын іріктеу туралы. Бұл материалды, технологияны немесе өндіріс көлемін таңдаудан кейінгі бөлу мәселесі. Сондықтан негізгі сұрақ тұрғын үй игілігін кім алатынына қатысты.

Қате нұсқалар: A) Үй саны туралы шешім сипатталмаған; алушылар тобы белгіленеді.

B) Материалды таңдау үйді қалай жасауға қатысты, бірақ шарттағы үйлер дайын.

C) Құрылыс құралы технологиялық әдісті анықтайды, бөлу тәртібін емес.

E) Технология өндіріс сатысына қатысты; шарттағы негізгі мәселе дайын үйлердің алушылары. Ишара: Шешім үйді жасауға ма, әлде дайын үйді алатын адамға ма қатысты?