Табиғатты пайдалануды жергілікті басқару
18-параграф · Оқулықтың 70–71-беттері
«География, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Мектеп, 2020) «Табиғатты пайдалануды жергілікті басқару» тақырыбы, 18-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Ауылдағы егістікте күшті жел кезінде құнарлы топырақ ұшып кетеді. Жергілікті табиғатты қорғау жоспарына қай…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Қорғаныш орман жолақтарын құру және топырақты жабатын өсімдіктерді сақтау
Жауап нұсқалары
- A.Желге қарсы орман жолақтарын түгел кесу
- B.Танапты жыл бойы өсімдіксіз жалаңаш ұстау
- C.Қорғаныш орман жолақтарын құру және топырақты жабатын өсімдіктерді сақтаудұрыс
- D.Танапта малды шектеусіз жаю
- E.Топырақ шығынын ескермей өңдеу жиілігін арттыру
Түсіндірме
Ереже: Жел эрозиясы желдің топырақ бөлшектерін ұшыруынан болады. Өсімдік жамылғысы топырақты бекітеді, ал қорғаныш жолақтар жел жылдамдығын азайтады.
Қолдану: Қауіп желмен байланысты болғандықтан, желдің әсерін азайтып, топырақты жабатын екі шара бірін-бірі толықтырады.
Қате нұсқалар: A) Орманды кесу желді тежейтін тосқауылды жояды.
B) Жалаңаш бет жел әсеріне ашық болып, эрозия қаупін күшейтеді.
D) Шектеусіз жаю өсімдік жамылғысын сиретіп, топырақты қорғанышсыз қалдыруы мүмкін.
E) Жиі өңдеу топырақты босатып, берілген жел қаупін жоймайды. Ишара: Желді бәсеңдететін және топырақты бекітетін шараны ізде.
Дұрыс жауап: Бұзылған жерді қауіпсіз қалыпқа келтіріп, рекультивациялау
Жауап нұсқалары
- A.Жоспарды тек егістікке тыңайтқыш енгізуге арнау
- B.Үйінділерді тек атауын өзгерту арқылы қауіпсіз деп тану
- C.Карьердің қауіптілігін бағаламай демалыс орны деп жариялау
- D.Бұзылған жерді қауіпсіз қалыпқа келтіріп, рекультивациялаудұрыс
- E.Карьер шетіндегі тұрақсыз беткейлерге тұрғын үй салу
Түсіндірме
Ереже: Кен өндіру жер бедерін, топырақ пен өсімдік жамылғысын бұзады. Рекультивация аумақты қауіпсіздендіру мен кейінгі пайдалануға бейімдеуді қамтиды.
Қолдану: Мәселенің себебі кеніштен қалған бұзылған жер болғандықтан, жоспар дәл осы жердің жағдайын қалпына келтіруге бағытталады.
Қате нұсқалар: A) Егістік шарасы карьер мен үйінді мәселесін шешпейді.
B) Атау өзгерісі физикалық қауіпті және топырақ бұзылуын жоймайды.
C) Алдымен қауіп бағаланбайынша аумақты қауіпсіз демалыс орны деп тануға негіз жоқ.
E) Тұрақсыз беткейге үй салу адамдардың қауіпсіздігіне қатер төндіреді. Ишара: Шара кен өндіруден қалған физикалық өзгерістерді түзетуі керек.
Дұрыс жауап: Шаралар әр аумақтың басым мәселесі мен табиғи жағдайына бейімделуі керек
Жауап нұсқалары
- A.Өзендегі қоқыс пен жел эрозиясының механизмі бірдей
- B.Жергілікті мәселелерді тек аудан халқының саны анықтайды
- C.Бір ауданның шарасы барлық табиғи жағдайда бірдей нәтиже береді
- D.Шаралар әр аумақтың басым мәселесі мен табиғи жағдайына бейімделуі керекдұрыс
- E.Экологиялық жоспарға аумақ туралы дерек қажет емес
Түсіндірме
Ереже: Аймақтық тұрақты даму жоспары жергілікті табиғи жағдайларды, жүктеме түрін және тұрғындардың қажеттіліктерін ескереді.
Қолдану: Қоқысты жинау өзен жағасын жақсартады, бірақ жел эрозиясына қарсы топырақ қорғау шарасын алмастырмайды. Әр мәселенің өз механизмі бар.
Қате нұсқалар: A) Қоқыстану қалдық жиналуымен, эрозия топырақтың тасымалдануымен байланысты.
B) Халық саны әсер ететін факторлардың бірі ғана; қауіптің түрі де маңызды.
C) Шараның тиімділігі жағдайға тәуелді; әмбебап бірдей нәтиже кепілденбейді.
E) Дерексіз жоспар нақты басымдықты анықтай алмайды. Ишара: Екі мәселені тудыратын үдерістерді салыстыр.
Дұрыс жауап: 30 бірлікке
Жауап нұсқалары
- A.130 бірлікке
- B.30 бірліккедұрыс
- C.230 бірлікке
- D.10 бірлікке
- E.100 бірлікке
Түсіндірме
Ереже: Шектен асқан жүктеме нақты жүктеме мен рұқсат етілген модельдік шектің айырмасына тең. Бұл сан тек берілген оқу моделіне қатысты.
Қолдану: 130 − 100 = 30. Жүктемені 30 бірлікке төмендеткенде ол 100-ге тең болады; бұл барлық көл үшін ортақ норматив емес.
Қате нұсқалар: A) 130-ға азайту жүктемені нөлге түсіреді, ең аз қажетті азайтудан артық.
C) 230 нақты жүктемеден де көп; ол айырма емес, қосынды.
D) 10-ға азайтқанда 120 қалады, ол шектен жоғары.
E) 100-ге азайту 30 қалдырады, бірақ сұралған ең аз азайту емес. Ишара: Нақты мәннен модельдегі шекті азайт.
Дұрыс жауап: Үйінділерді картаға түсіру, жинау қызметін ұйымдастыру және қайта пайда болуын бақылау
Жауап нұсқалары
- A.Үйінділерді картаға түсіру, жинау қызметін ұйымдастыру және қайта пайда болуын бақылаудұрыс
- B.Тек таза көшелерді суретке түсіріп, ластанған аумақтарды есепке алмау
- C.Жинау кестесін жариялап, қызметтің орындалуын тексермеу
- D.Қоқысты басқа рұқсатсыз алаңға көшіріп, бақылауды тоқтату
- E.Үйінділерді картаға түсіріп, кейін шара қолданбау
Түсіндірме
Ереже: Тиімді басқару мәселені тіркеу, тиісті шараны орындау және оның нәтижесін мониторингтеу кезеңдерін байланыстырады.
Қолдану: Карта нақты орындарды көрсетеді, жинау қызметі қалдықты реттейді, ал кейінгі бақылау қайталанатын үйінділерді анықтайды.
Қате нұсқалар: B) Тек таза аумақты таңдау нақты жағдайды бұрмалап көрсетеді.
C) Жарияланған кесте орындалған қызметпен тең емес; тексеру қажет.
D) Рұқсатсыз көшіру ластануды басқа жерге ауыстырады.
E) Карта мәселені көрсеткенімен, өздігінен қалдықты жоймайды. Ишара: Жоспарда дерек жинау да, әрекет те, кейінгі тексеру де болсын.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Мұнай-газ саласындағы табиғатты пайдалануды реттеу механизмі
- Мемлекеттік және жергілікті табиғатты пайдаланудың заңнамалық аспектілері
- Жергілікті күн тәртібі – ХХІ. Әлеуметтік, экологиялық және экономикалық тиімділік
- 7-сарамандық жұмыс. Экономикалық-географиялық негіздеме және жергілікті өнеркәсіп салаларын орналастыруды экологиялық бағалау
- «Экологиялық із» және тұрақты даму
- Су және «экологиялық із»
- 8-сарамандық жұмыс. Менің «экологиялық ізім»
- Суды тұрақты пайдалану
Сұрақтар «География, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Мектеп, 2020.