Мұнай-газ саласындағы табиғатты пайдалануды реттеу механизмі
15-параграф · Оқулықтың 58–59-беттері
«География, ЖМБ» оқулығының (11-сынып, Мектеп, 2020) «Мұнай-газ саласындағы табиғатты пайдалануды реттеу механизмі» тақырыбы, 15-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Мұнай жобасының бағалауы тек ұңғыманы қамтып, тасымалдау құбыры мен қойманы зерттемеді. Қандай түзету…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Өндіру, тасымалдау, сақтау және өңдеу кезеңдеріндегі ықтимал әсерлерді бірге қарастыру
Жауап нұсқалары
- A.Ұңғымадағы нәтиже қалған кезеңдердің қауіпсіздігін толық дәлелдейді деп қабылдау
- B.Өндіру, тасымалдау, сақтау және өңдеу кезеңдеріндегі ықтимал әсерлерді бірге қарастырудұрыс
- C.Тек өнім көлемін жалпы экологиялық көрсеткіш деп алу
- D.Құбырды картада көрсету, бірақ оның әсерін бағаламау
- E.Тек қойманың қаржылық құнын қарастыру
Түсіндірме
Ереже: Мұнай-газ қызметінің әсері өндірістік тізбектің бірнеше кезеңінде пайда болуы мүмкін. Бір кезеңді бағалау басқа кезеңдегі ақау, төгінді немесе шығарындыларды автоматты қамтымайды.
Қолдану: Ұңғыма бастапқы өндіруді сипаттайды. Құбыр мен қойманы қосу тасымалдау мен сақтау әсерлерін, ал өңдеу кезеңін қосу тізбектің басқа бөлігін бағалауға мүмкіндік береді.
Қате нұсқалар: A) Ұңғыма туралы дерек құбыр мен қоймадағы нақты жағдайға толық кепіл емес.
C) Өнім көлемі маңызды шаруашылық көрсеткіш, бірақ барлық экологиялық әсерді жалғыз сипаттамайды.
D) Орнын көрсету пайдалы, бірақ әсер көздері мен салдарын талдаудың орнына жүрмейді.
E) Қаржылық құн төгінді ықтималдығын және табиғи орта байланыстарын толық ашпайды. Ишара: Бір өнімге байланысты кезеңдердің қайсысы бастапқы бағалаудан тыс қалғанын анықта.
Дұрыс жауап: Төгіндінің әр ортаға таралу жолы мен ықтимал әсерін байланыстырып бағалау
Жауап нұсқалары
- A.Барлық ортаға әсер әрдайым бірдей екенін дәлелдеу
- B.Төгіндінің әр ортаға таралу жолы мен ықтимал әсерін байланыстырып бағалаудұрыс
- C.Картадағы жақындықты нақты концентрациямен теңестіру
- D.Құбырдың атауын ғана анықтау
- E.Қауіпті тек құбыр ұзындығымен толық түсіндіру
Түсіндірме
Ереже: Қауіпті бағалау әсер көзі, таралу жолы және әсерге ұшырайтын нысандардың байланысын қамтиды. Бір карта қабаты толық жағдайды бермеуі мүмкін, сондықтан табиғи және әлеуметтік деректер үйлестіріледі.
Қолдану: Өзен таралу бағытына, топырақ орта қасиетіне, елді мекен адамдар орналасуына қатысты ақпарат береді. Осы қабаттарды біріктіру ықтимал салдарды кешенді талдауға көмектеседі.
Қате нұсқалар: A) Орта қасиеттері әртүрлі болуы мүмкін, сондықтан барлық әсерді тең деуге негіз жоқ.
C) Жақындық концентрацияның нақты мөлшерін тікелей анықтамайды; өлшеу не модель керек.
D) Атау нысанды тануға көмектеседі, бірақ таралу мен салдардың талдауын ашпайды.
E) Ұзындықпен бірге жер бедері, орта, ақау мен өзге жағдайлар маңызды болады. Ишара: Әсер көзі, таралу жолы және әсер алатын нысанды бөлек анықта.
Дұрыс жауап: Апат пен төгіндінің алдын алу
Жауап нұсқалары
- A.Тек өнім сату бағасын белгілеу
- B.Өткен оқиғаны мұрағатқа ғана жазу
- C.Жерді қалпына келтірудің барлық қажеттігін жою
- D.Болған төгіндінің топырағын кейін тазарту
- E.Апат пен төгіндінің алдын алудұрыс
Түсіндірме
Ереже: Алдын алу ықтимал ақаудың тууын немесе оның ықтималдығын азайтуға бағытталады. Ол оқиғадан кейін салдарды жоюмен бірдей емес және тәуекелді толық нөлге түсіруге әмбебап кепіл бермейді.
Қолдану: Тексеру ақаудан бұрын жасалып отыр. Сондықтан негізгі бағыт — техникалық кемшілікті ерте анықтап, оқиғаның пайда болуын азайту.
Қате нұсқалар: A) Сату бағасы техникалық күйді тексерудің экологиялық міндеті емес.
B) Мұрағат жазбасы ақпаратты сақтайды, бірақ жоспарлы тексерудің алдын алу мақсатын алмастырмайды.
C) Алдын алу пайдалы болса да, барлық кейінгі қалпына келтіру қажеттігін толық жойды деп кепіл беруге болмайды.
D) Топырақты тазарту салдарды жоюға жатады, ал шартта оқиға әлі болмаған. Ишара: Шара оқиғадан бұрын орындалып тұр ма, әлде кейін бе?
Дұрыс жауап: Болған экологиялық салдарды жою және аумақ қызметін қалпына келтіру
Жауап нұсқалары
- A.Тек картадағы белгішені өзгерту
- B.Тек болашақ өндіріс көлемін есептеу
- C.Кен қорын геологиялық тұрғыдан қайта жасау
- D.Болған экологиялық салдарды жою және аумақ қызметін қалпына келтірудұрыс
- E.Өткен оқиғаның мүлде болмағанын дәлелдеу
Түсіндірме
Ереже: Қалпына келтіру болған әсерден кейін орта күйін жақсартуға бағытталады. Орындалған жұмыс нәтижесі нақты топырақ, су және өсімдік көрсеткіштерімен тексеріледі, оқиғаның тарихын жоққа шығармайды.
Қолдану: Шартта төгінді болғаны берілген. Сондықтан жұмыс оның салдарын азайтуға және бүлінген аумақты қалпына келтіруге жатады.
Қате нұсқалар: A) Белгішені өзгерту нақты орта күйін физикалық түзетпейді.
B) Өндіріс болжамы қалпына келтірудің табиғи ортаға бағытталған мақсатына тең емес.
C) Өндірілген кен қоры бұл әрекеттен геологиялық түрде қайта пайда болмайды.
E) Тазарту өткен оқиғаны жоққа шығармайды, тек оның кейінгі салдарымен жұмыс істейді. Ишара: Оқиғаның алдын алу мен оның болған салдарын түзетуді ажырат.
Дұрыс жауап: 30%
Жауап нұсқалары
- A.100%
- B.70%
- C.130%
- D.30%дұрыс
- E.3%
Түсіндірме
Ереже: Су ағынының үлесі сол ағын көлемін жалпы көлемге бөлу арқылы есептеледі. Қайта пайдалану жаңа көзге сұранысты азайтуы мүмкін, бірақ судың сапасы мен жүйенің қауіпсіздігі бөлек тексеріледі.
Қолдану: Жаңа көзден 30 м³, жалпы 100 м³: 30/100 × 100% = 30%. Қайта пайдаланылған 70% басқа ағынға қатысты.
Қате нұсқалар: A) 100% толық қажеттілік, оның 70 м³-і жаңа көзден алынбаған.
B) 70% айналым суының үлесі, жаңа көзден алынған үлес емес.
C) 130% ағындарды қайта қосуға негізделген, бір жалпы жүйедегі жаңа су үлесі 30%.
E) 3% дұрыс қатынасты он есе азайтады, 30 м³ жалпының үштен біріне жуық. Ишара: Сұралған ағын — жаңа көзден келген су, айналым суы емес.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- 5-сарамандық жұмыс. Арнайы компьютерлік бағдарламаларды (таңдау бойынша) қолданып тақырыптық карта-сызбалар жасау
- Табиғатты пайдалану үдерістерін реттеу
- Шаруашылық және тұтыну салаларында табиғатты пайдалану үдерістерін басқару
- 6-сарамандық жұмыс. Дүниежүзі мен Қазақстанның табиғат ресурстарының негізгі түрлерімен қамтамасыз етілуін бағалау
- Мемлекеттік және жергілікті табиғатты пайдаланудың заңнамалық аспектілері
- Жергілікті күн тәртібі – ХХІ. Әлеуметтік, экологиялық және экономикалық тиімділік
- 7-сарамандық жұмыс. Экономикалық-географиялық негіздеме және жергілікті өнеркәсіп салаларын орналастыруды экологиялық бағалау
- Табиғатты пайдалануды жергілікті басқару
Сұрақтар «География, ЖМБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Мектеп, 2020.