6-сарамандық жұмыс. Дүниежүзі мен Қазақстанның табиғат ресурстарының негізгі түрлерімен қамтамасыз етілуін бағалау

Ереже: Ресурспен қамтамасыз етілудің шартты жылдық көрсеткіші қорды жылдық өндіруге бөлу арқылы табылады. Қор мен өндірудің бірліктері үйлесімді болуы керек; нәтиже қор мен қарқын өзгермейді деген есептік шартқа тәуелді, нақты таусылу күніне кепіл емес.

Қолдану: Бірліктер бірдей: 900 млн т / 30 млн т/жыл = 30 жыл. Бұл берілген тұрақты қарқынға арналған есептік қатынас.

Қате нұсқалар: A) 0,033 өндіруді қорға бөлген кері қатынас, сұралған жыл саны емес.

C) 870 екі санның айырмасы, қорды жылдық қарқынға бөлу орындалмаған.

D) 930 қосынды, оның ресурстық жыл көрсеткіші ретінде мағынасы жоқ.

E) 27000 қор мен өндіруді көбейтуден шығады, жылдық қамтамасыз етілу бөлу арқылы табылады. Ишара: Қорда неше жылдық өндіру көлемі бар екенін есепте.

Ереже: Ресурспен қамтамасыз етілудің шартты жылдық көрсеткіші қорды жылдық өндіруге бөлу арқылы табылады. Қор мен өндірудің бірліктері үйлесімді болуы керек; нәтиже қор мен қарқын өзгермейді деген есептік шартқа тәуелді, нақты таусылу күніне кепіл емес.

Қолдану: 1,2 млрд т = 1200 млн т. Содан кейін 1200/40 = 30 жыл; миллиард пен миллионды бірдей сан бірлігі деп қабылдауға болмайды.

Қате нұсқалар: B) 120 жыл үшін берілген өндіру 10 млн т болар еді; шарттағы 40 млн т ескерілуі керек.

C) 1160 — 1200 мен 40 айырмасы, жылдық қамтамасыз етілу емес.

D) 0,03 мәні 1,2-ні 40-қа бірлікті түрлендірмей бөлгенде шығады.

E) 48 сандық мәндерді көбейтуден шығуы мүмкін, бірақ қор/өндіру қатынасына сәйкес емес. Ишара: Алдымен миллиард тоннаны миллион тоннаға айналдыр.

Ереже: Ресурспен қамтамасыз етілудің шартты жылдық көрсеткіші қорды жылдық өндіруге бөлу арқылы табылады. Қор мен өндірудің бірліктері үйлесімді болуы керек; нәтиже қор мен қарқын өзгермейді деген есептік шартқа тәуелді, нақты таусылу күніне кепіл емес.

Қолдану: Алғашқы қатынас 600/20 = 30 жыл, кейінгісі 600/30 = 20 жыл. Бірдей қор тезірек өндірілгенде есептік жыл саны азаяды.

Қате нұсқалар: A) Өсу бағыты кері берілген: өндіру артса, бірдей қордағы жыл саны азаяды.

B) Екінші қарқынмен 600/30 = 20, сондықтан 30 жыл өзгеріссіз қала алмайды.

C) Қор өзгермейді деп нақты берілген, өндірудің артуы оны автоматты көбейтпейді.

D) 600 — миллион тоннадағы қор саны, алғашқы жыл саны емес. Ишара: Екі өндіру көлемін бір қордың бөліміне жеке қой.

Ереже: Ресурспен қамтамасыз етілудің шартты жылдық көрсеткіші қорды жылдық өндіруге бөлу арқылы табылады. Қор мен өндірудің бірліктері үйлесімді болуы керек; нәтиже қор мен қарқын өзгермейді деген есептік шартқа тәуелді, нақты таусылу күніне кепіл емес.

Қолдану: R = Q/P. P орнына P/2 қойсақ, Q/(P/2) = 2Q/P. Сондықтан тұрақты қорда өндіру қарқыны екі есе азайса, есептік мерзім екі есе ұлғаяды.

Қате нұсқалар: A) Төрт есе өзгеріс аудан сияқты квадратты қатынаста болар еді; бұл формула сызықтық кері қатынас.

B) Өндіру нөл емес, бастапқы оң қарқынның жартысы деп берілген, сондықтан нәтиже нөл болмайды.

D) Бөлім өзгергендіктен, бірдей қордағы қатынас өзгеріссіз қалмайды.

E) Бөлім азайғанда бөлінді өседі, сондықтан бағытты кемиді деу кері. Ишара: Бірдей қор баяуырақ алынғанда неше жылға созылатынын ойла.

Ереже: Ресурспен қамтамасыз етілудің шартты жылдық көрсеткіші қорды жылдық өндіруге бөлу арқылы табылады. Қор мен өндірудің бірліктері үйлесімді болуы керек; нәтиже қор мен қарқын өзгермейді деген есептік шартқа тәуелді, нақты таусылу күніне кепіл емес.

Қолдану: Қатынас нақты енгізілген сан мен тұрақты шартқа негізделген. Қордың қайта бағалануы, жаңа барлау, сұраныс пен өндірудің өзгеруі келешек мерзімді өзгертуі мүмкін.

Қате нұсқалар: A) Формула болашақтағы барлық өзгерістерді қамтымайды, сондықтан нақты таусылу күніне кепіл емес.

B) Жылдық қатынас ресурстың табиғи жаңғыру түрін өзгертпейді.

C) Қарқын тұрақтылығы есептік болжам, одан болашақ қарқынның міндетті бірдейлігі дәлелденбейді.

D) Қор жаңадан табылуы немесе қайта бағалануы мүмкін, бұл қатынас барлауға тыйым салмайды. Ишара: Есептегі тұрақты шарт пен нақты болашақты ажырат.