5-сарамандық жұмыс. Арнайы компьютерлік бағдарламаларды (таңдау бойынша) қолданып тақырыптық карта-сызбалар жасау

Ереже: Бағанды диаграмма жеке санаттардың сандық мәндерін салыстыруға қолайлы. Санат атауы, ортақ бірлік және салыстырмалы шкала көрсетілсе, айырмашылықтарды бірмәнді оқуға болады.

Қолдану: Аудандар жеке санаттар, ал өнім саны салыстырылатын шама. Сондықтан әр ауданға бір баған беріп, барлығын бірдей бірлік пен шкалада көрсету мақсатқа сай.

Қате нұсқалар: A) Әртүрлі белгісіз шкала баған биіктіктерін тікелей салыстыруға кедергі жасайды.

C) Жалпы қосынды аудандар арасындағы айырмашылықты жасырады, ал міндет оларды салыстыру.

D) Атаулар тізімі өнім көлемінің айырмасын көрсетпейді.

E) Аудан атаулары уақыт кезеңдері емес, оларды маусымдық динамика ретінде көрсету мағынаны шатастырады. Ишара: Шарт уақыт бойынша өзгерісті емес, жеке санаттардың көлемін салыстыруды сұрайды.

Ереже: Уақыттық көрсетілімде кезеңдердің реті сақталуы керек. Мәндер бойынша сұрыптау рейтинг жасауға жарауы мүмкін, бірақ бастапқы уақыт динамикасын бұрмалайды.

Қолдану: Су тұтынуы қай тоқсанда артқанын анықтау үшін I–IV тоқсан реті қажет. Ортақ бірлік мәндердің нақты салыстырылуын қамтамасыз етеді.

Қате нұсқалар: A) Бірліктер үйлеспесе, мәндердің өсуін тікелей салыстыру дұрыс болмайды.

B) Ең үлкен бір мән өсу мен төмендеудің толық барысын ашпайды.

C) Кезең белгісі жоқ болса, мәннің қашан алынғанын түсіндіру мүмкін болмайды.

E) Рейтинг бойынша сұрыптау қай мәннің қай кезеңнен кейін келгенін өзгертеді, уақыт динамикасы жоғалады. Ишара: Уақыт графигін рейтингпен шатастырма.

Ереже: Аңыз көрсетілімдегі белгі мен деректің мағынасын байланыстырады. Қате атау дұрыс санды да керісінше түсіндіруге әкеледі; деректі емес, мағынасы қате сәйкестендірілген жазбаны түзету қажет.

Қолдану: Көк және жасыл қатарлардың нақты мәндері сақталып, аңыздағы атаулары дұрыс қойылады. Осылайша көрермен тұтыну мен үнемдеуді шатастырмай оқиды.

Қате нұсқалар: A) Бірлікті жою қатарлардың атауы ауысқанын шешпейді және қосымша түсініксіздік туғызады.

B) Санды қате мәтінге бейімдеу өлшеу мазмұнын бұрмалайды; аңыз түзетілуі тиіс.

C) Көркем көрініс мағыналық қатені жоймайды, қате аңыз қорытындыны бұрмалайды.

E) Екі көрсеткіш әртүрлі болуы мүмкін, оларды теңестіру деректік негізсіз өзгеріс. Ишара: Белгіге дұрыс атау беру керек; өлшеулерді сыртқы мәтінге ыңғайлама.

Ереже: Баған биіктігі сандық шаманың көлемін бейнелейді, сондықтан осьтің кесілген басталуы визуалдық қатынасты өзгертуі мүмкін. Дерек мәндері мен шкала шекарасын бірге көрсету салыстырудың дұрыс оқылуына қажет.

Қолдану: Нақты айырма 110 − 100 = 10, яғни бастапқы 100-ге қатысты 10%. Ось 99-дан басталғанда көрінетін биіктіктердің қатынасы үлкен болады, сондықтан оны мәндердің қатынасымен теңестіруге болмайды.

Қате нұсқалар: B) 99 — диаграмма осінің басталу нүктесі. Нақты мәндер айырмасы 110 − 100 = 10; ось басы айырманы анықтайтын шама емес.

C) Осьтің басталу нүктесі визуалды биіктіктерге әсер етеді, оны елемеу жаңсақ оқуға әкелуі мүмкін.

D) 110/100 = 1,1, яғни екінші мән тек 10%-ға үлкен. Кесілген осьтен көрінетін биіктік қатынасын сандардың қатынасымен теңестіру қате.

E) Санның пайыз екені бірлікпен анықталады; 110 мәні өздігінен пайыз болмайды. Ишара: Көзге көрінген баған биіктігін бастапқы нақты сандармен тексер.

Ереже: Тақырыптық картада кестедегі сан дұрыс нысанға байланысуы керек. Бірегей код сәйкестікті анықтауға көмектеседі; қате не жоқ байланыстар нәтижені шығаруға дейін тексеріледі.

Қолдану: Екі ауылдың аты бірдей болғандықтан, атау жалғыз кілт ретінде жеткіліксіз. Ортақ бірегей код өнім көлемін тиісті геометриямен байланыстыруды негіздейді.

Қате нұсқалар: B) Кездейсоқ жұптау деректердің нысанға қатысын бұрмалайды.

C) Негізсіз жою нақты ауылдың ақпаратын жоғалтады; сәйкестендіру қатесі кодпен шешіледі.

D) Қайталанатын атау екіұштылық туғызады, сондықтан оны тексермей қосу қате ауылға сан бекітуі мүмкін.

E) Жол санының теңдігі жеке жазбалардың дұрыс сәйкес келгенін дәлелдемейді. Ишара: Кестедегі сан қай нақты нысанға тиесілі екенін тексер.