Тірі ағзалардың өзара қарым қатынас түрлері

Ереже: Екі серіктес те пайда көретін байланыс өзара пайдалы қатынасқа жатады. Әсер схемасында плюс пайдаға, минус зиянға, нөл қарастырылған әсердің жоқтығына қатысты. Ағзалардың бірге кездесуі ғана жеткіліксіз; әр серіктестің нәтижесін бөлек бағалау керек. Пайданы бір жағынан ғана атау екінші ағзаның берілген рөлін жоғалтады.

Қолдану: Шарт жәндіктің қорек алатынын және өсімдіктің тозаңданудан пайда көретінін береді. Сондықтан екі плюс дұрыс. Өсімдікті зиян шегеді немесе әсерсіз қалады деу шарттағы пайдалы нәтижені жоққа шығарады. Екеуі де зиянды немесе әсерсіз деу екі ағзаның берілген пайдасына қайшы. Жауап нақты шарттағы екі нәтижені бірге көрсетеді.

Қате нұсқаларды ажырату: +/−өсімдікке зиян қосады. +/0 өсімдік пайдасын елемейді. −/−екі пайданың орнына зиян береді. 0/0 екі пайда жоқ дейді.

Қайта орындауға ишара: Әр серіктестің пайдасын жеке белгілеп, екі таңбаны жұпта.

Ереже: Комменсализмде бір серіктес пайда көреді, ал екіншісіне қарастырылған жағдайда айқын пайда немесе зиян жоқ деп сипатталады. Бұл мутуализмнің екі жақты пайдасынан және паразитизмдегі иеге зияннан ажырайды. Байланысты ағзаның атауымен ғана емес, берілген нәтижелермен жіктеу қажет. Шарттың әсерсіздік жорамалы осы есептің моделіне қатысты.

Қолдану: А қалдықты пайдаланып пайда көреді, Б үшін әсер жоқ деп берілген. Комменсализм дұрыс. Мутуализм Б-ға қосымша пайда талап етеді. Паразитизм Б-ға зиянды енгізеді, бірақ ондай шарт жоқ. Бейтараптық А пайдасын елемейді. Бәсекелестік те екі ағзаға теріс әсер берілгенде қолданылады; мұнда ондай нәтиже көрсетілмеген.

Қате нұсқаларды ажырату: Мутуализм Б-ға пайда қосады. Паразитизм Б-ға зиян қосады. Бәсекелестік екі теріс әсерді талап етеді. Бейтараптық А пайдасын жоғалтады.

Қайта орындауға ишара: Біріне плюс, екіншісіне нөл берілген.

Ереже: Кең қолданылуда симбиоз әртүрлі түрлердің жақын, ұзақ қатынасын сипаттайды. Оның нәтижесі барлық жағдайда екі жақты пайда болуы міндетті емес. Өзара пайда мутуалистік байланысты сипаттайды; басқа нәтижелерді бөлек ажырату қажет. Терминдердің қолданылуы кей оқу схемаларында тар болуы мүмкін, сондықтан сұрақ мағына аясын нақты көрсетеді.

Қолдану: Сұрақ кең биологиялық мағынаны анық береді. Нәтижелердің әртүрлі болуы дұрыс. Кездейсоқ қатар орналасу жақын тұрақты қатынасты өздігінен дәлелдемейді. Бірдей өлшем немесе қорек те симбиоз анықтамасы емес. Тек бір түр деу әртүрлі түрлер арасындағы қатынасты ауыстырады. Жауап жақын қатынастың сипатын оның пайдалы-зиянды нәтижесімен шатастырмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Бір түрмен шектеу анықтамаға сай емес. Кездейсоқ қатарлық жеткіліксіз. Бірдей өлшем анықтаушы емес. Бірдей қорек те анықтаушы емес.

Қайта орындауға ишара: Мутуализмнің екі пайдасын симбиоздың барлық мағынасымен теңестірме.

Ереже: Өзара пайдалы байланысты оның міндеттілігімен бөлек сипаттауға болады. Серіктес болуы нәтижені жақсартуы мүмкін, бірақ екі ағза әр жағдайда бір-бірінсіз міндетті тіршілігін жояды дегенді білдірмейді. Міндетті тәуелділік үшін серіктессіз өмір сүру туралы нақты шарт қажет. Пайданың болуы мен бөлек тіршілік қабілеті логикалық тұрғыдан бір-бірін жоққа шығармайды.

Қолдану: Шарт екі пайда мен бөлек тіршілік мүмкіндігін бірге береді. Сондықтан өзара пайда бар, міндетті тәуелділік жоқ дұрыс. Бөлек міндетті өледі деген жауап нақты шартқа қайшы. Байланысты зиянды немесе біржақты пайдалы деп өзгерту берілген екі пайдаға сәйкес емес. Қорытынды екі белгі туралы деректің екеуін де сақтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Бөлек өлім шартқа қайшы. Бөлек өмір пайдасыздықты дәлелдемейді. Екі зиян берілмеген. Бір пайда деу екінші пайдасын елемейді.

Қайта орындауға ишара: Пайда мен серіктеске міндетті тәуелділікті бөлек қарастыр.

Ереже: Тәуелділіктің бағытын тәжірибеде қай серіктестің нәтижесі өлшенгеніне қарай анықтаймыз. Бір ағзаның серіктессіз тіршілік ете алмауы кері бағыттағы тәуелділікті автоматты дәлелдемейді. Орта жағдайы да қорытындының шегін анықтайды. Өзге серіктесті немесе басқа ортаны бағалау үшін қосымша тәжірибе қажет.

Қолдану: Шарт А-ның Б жоқ кездегі нәтижесін береді. А-ның Б-ға осы ортада тәуелділігі дұрыс. Б-ның А-сыз нәтижесі өлшенбеген, сондықтан екі бағытта бірдей міндеттілік деп айтуға болмайды. Бір түр немесе байланыс жоқ деген қорытынды да шықпайды. Жауап тәуелділіктің бағыттық және орталық шектеуін нақты сақтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Кері тәуелділік өлшенбеген. Байланыс жоқ деу А нәтижесін елемейді. Бір түр туралы дерек жоқ. Барлық ортаға жалпылау негізсіз.

Қайта орындауға ишара: Серіктессіз нәтиже қай ағзада тексерілді?