Тірі ағзалардың қоршаған орта жағдайларына бейімделуі
58-параграф · Оқулықтың 234–238-беттері
«Биология» оқулығының (8-сынып, Атамұра, 2018) «Тірі ағзалардың қоршаған орта жағдайларына бейімделуі» тақырыбы, 58-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Популяцияда бұрыннан болған тұқым қуалайтын белгі құрғақ ортада көбірек ұрпақ қалдыруға көмектесті, бірнеше…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Тұқым қуалайтын айырмашылыққа қатысты табиғи сұрыпталу жүрген
Жауап нұсқалары
- A.Әр дара қажетті генін мақсатпен бірден жасаған
- B.Бір дараның уақытша өзгерісі барлық ұрпаққа автоматты көшкен
- C.Барлық дара бірдей ұрпақ қалдырған
- D.Тұқым қуалайтын айырмашылыққа қатысты табиғи сұрыпталу жүргендұрыс
- E.Белгі барлық ортада міндетті ең тиімді болған
Түсіндірме
Ереже: Эволюциялық бейімделуге популяциядағы тұқым қуалайтын айырмашылықтар мен олардың көбею нәтижелері әсер етеді. Белгі белгілі ортада артықшылық берсе, оны тасымалдаушылардың үлесі ұрпақтар бойында өзгеруі мүмкін. Бұл ағзаның мақсатпен қажетті ген жасап алуы емес. Артықшылық нақты ортаға қатысты, барлық жағдайда бірдей тиімділік кепілденбейді.
Қолдану: Шартта белгі бұрыннан бар, тұқым қуалайды және көбірек ұрпақпен байланысты. Табиғи сұрыпталу дұрыс. Барлық дара тең ұрпақ қалдырған деу берілген айырманы елемейді. Уақытша өзгерістің автоматты берілуі де шарттағы тұқымдық нұсқаны алмастырады. Жауап жеке дараның қалауын емес, популяциядағы бірнеше ұрпақтық өзгерісті түсіндіреді.
Қате нұсқаларды ажырату: Мақсатты ген жасау берілмеген. Уақытша өзгеріс автоматты тұқым қуаламайды. Ұрпақ саны тең емес. Барлық ортаға тиімділік дәлелденбеген.
Қайта орындауға ишара: Бұрыннан бар тұқымдық нұсқа көбею нәтижесі арқылы жиілеген.
Дұрыс жауап: Суды сақтау мүмкіндігін арттыру
Жауап нұсқалары
- A.Суды негізінен тамырдан тысқа шығаруды күшейту
- B.Суды сақтау мүмкіндігін арттырудұрыс
- C.Су қорын сабақта емес, тек сыртқы жапырақ бетінде ұстау
- D.Құрғақ кезеңде суды сақтамай, түгел буландыру
- E.Сабақтағы су қорын тек көбеюге жұмсап, тіршілікке пайдаланбау
Түсіндірме
Ереже: Құрғақ ортада суды алу, сақтау және жоғалтуды азайту әртүрлі бейімделу қызметтері. Суккулент мүшелерінде су қоры сақталып, кейін пайдаланылуы мүмкін. Қор жинауды судың сыртқа шығуы немесе тек таралу қызметімен шатастырмау керек. Белгілі мүшенің қызметі шартта нақты берілсе, жауап сол қызметті сипаттауы қажет.
Қолдану: Шарт сабаққа су жиналып, құрғақ кезеңде пайдаланылатынын береді. Суды сақтау мүмкіндігі дұрыс. Тамырдан сыртқа шығару және түгел буландыру қорды азайтады. Қорды тек жапырақ бетінде ұстау берілген сабақ мекенін ауыстырған. Тек көбеюге жұмсау құрғақ кездегі тіршілікке пайдалануды негізсіз шектейді. Су жинау барлық шөл өсімдігіне бірдей міндетті деген қорытынды жасалмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Сыртқа шығару қорды кемітеді. Жапырақ беті сабақ қоры емес. Түгел буландыру сақтауға қарсы. Тек көбеюге шектеу шартта жоқ.
Қайта орындауға ишара: Мүше су қорын құрғақ кезеңге сақтап отыр.
Дұрыс жауап: Су жоғалтуды азайтуға көмектесу
Жауап нұсқалары
- A.Су жоғалтуды азайтуға көмектесудұрыс
- B.Транспирацияланатын кең жапырақ бетін міндетті үлкейту
- C.Өсімдікке сыртқы су қажетсіз екенін толық кепілдеу
- D.Барлық шөпқоректіні кез келген жағдайда толық жою
- E.Тамырдан су сіңіруді міндетті толық тоқтату
Түсіндірме
Ереже: Мүшенің өзгеруі бірнеше қызметке қатысуы мүмкін. Кактус тікенектері қорғаныш пен су жоғалтуды азайтуға көмектесе алады. Бұл ағзаға су мүлде қажет емес немесе барлық қауіп толық жойылды дегенді білдірмейді. Нақты пайдалы қызметті абсолютті кепілден ажырату қажет; шөл өсімдігі суды басқа мүшелерімен алып, сақтай алады.
Қолдану: Сұрақ құрғақ ортаға қатысты бір пайдалы қызметті сұрайды. Су жоғалтуды азайту дұрыс. Кең жапырақ бетін міндетті үлкейту тікенекке өзгеруді дұрыс сипаттамайды. Сыртқы су қажетсіздігі мен барлық шөпқоректіні жою дәлелденбеген. Тамыр сіңіруін тоқтату да қор жинайтын өсімдіктің осы қызметіне қайшы. Жауап пайдалы әсерді шектеулі түрде береді.
Қате нұсқаларды ажырату: Кең бетті үлкейту сәйкес емес. Су қажетсіздігі кепіл емес. Барлық қауіп жойылмайды. Тамыр сіңіруі толық тоқтамайды.
Қайта орындауға ишара: Тікенекті суды үнемдеуге көмектесетін мүшелік өзгеріс ретінде қара.
Дұрыс жауап: Үстіңгі қабаттағы қысқа мерзімді суды қамту
Жауап нұсқалары
- A.Терең қабаттағы тұрақты суды ұзын тік тамырмен алу
- B.Үстіңгі қабаттағы қысқа мерзімді суды қамтудұрыс
- C.Топырақта бекіну үшін тамырдың тірек беріктігін арттыру
- D.Жапырақтың буландыру бетін азайту
- E.Суды сабақ ұлпасында қор ретінде жинау
Түсіндірме
Ереже: Тамыр жүйесінің тиімділігі қолжетімді судың орналасуына байланысты. Таяз, кең таралған тамырлар үстіңгі қабаттағы қысқа жауын суын алуға көмектесе алады. Терең тамыр басқа жағдайдағы терең суға жетуге пайдалы болуы мүмкін. Бір құрылымның артықшылығын барлық ортаға әмбебап ереже немесе су жоғалтудың толық нөлі ретінде беруге болмайды.
Қолдану: Берілген тамырлар таяз әрі кең, ал су үстіңгі қабатқа қысқа уақытта түсті. Сондықтан үстіңгі қысқа мерзімді суды қамту дұрыс. Терең тік тамыр басқа су қабатына бейімделген сипаттама. Бекіну, жапырақ бетінің азаюы және сабақтағы су қоры да өсімдікке маңызды болуы мүмкін, бірақ осы шартта көрсетілген тамыр артықшылығын сипаттамайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Терең су үстіңгі қысқа жауын емес. Бекіну су қамту айырмасын түсіндірмейді. Жапырақ беті тамыр таралуы емес. Сабақ қоры тамырдың су алу жолы емес.
Қайта орындауға ишара: Тамыр орналасуы мен жауын суы түскен қабатты сәйкестендір.
Дұрыс жауап: Күндізгі қатты ыстыққа ұшырауды азайту
Жауап нұсқалары
- A.Күндізгі қатты ыстыққа ұшырауды азайтудұрыс
- B.Күндізгі қатты ыстыққа ұшырауды арттыру
- C.Ағзаға қорек қажетсіз екенін дәлелдеу
- D.Барлық су жоғалтуды міндетті нөл ету
- E.Жануардың дене температурасы еш ортада өзгермейтінін дәлелдеу
Түсіндірме
Ереже: Белсенділік уақытын өзгерту мінез-құлық арқылы орта әсерін азайтуға көмектесе алады. Ыстық күндіз паналау және салқындау түнде қоректену жылулық жүктемені азайтады. Бұл қорек пен суға барлық қажеттілік жоғалады дегенді білдірмейді. Мүшелік құрылымның өзгеруін емес, жануардың қай уақытта қай жерде әрекет ететінін қарастырамыз.
Қолдану: Шарт күндіз інде, түнде салқындау ортада белсенділікті береді. Қатты ыстыққа ұшырауды азайту дұрыс. Ыстықты арттыру осы уақыт таңдауының бағытына қайшы. Қорек қажетсіз деу түнде қорек іздеуін елемейді. Нөл су шығыны немесе барлық ортада өзгермейтін температура бұл бақылаудан шықпайды. Жауап мінез-құлықтың нақты орта әсеріне қатысты қызметін түсіндіреді.
Қате нұсқаларды ажырату: Ыстық әсерін арттыру бағытқа қайшы. Қорек қажет. Су шығыны нөл деп берілмеген. Өзгермейтін температура толық дәлелденбеген.
Қайта орындауға ишара: Белсенді уақытты күндізгі ыстықтан салқындау түнге ауыстырған.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Биология» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.