Дүниежүзілік мұхит суларының қасиеттері
28-параграф · Оқулықтың 123–124-беттері
«География» оқулығының (7-сынып, Атамұра, 2025) «Дүниежүзілік мұхит суларының қасиеттері» тақырыбы, 28-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Зерттеуші теңіз суы үлгісіндегі еріген тұз массасын бүкіл үлгі массасына қатысты анықтайды. Ол судың қай…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Тұздылық
Жауап нұсқалары
- A.Түс
- B.Температура
- C.Мөлдірлік
- D.Тұздылықдұрыс
- E.Тығыздық
Түсіндірме
Ереже: Тұздылық судың құрамындағы еріген тұздардың салыстырмалы мөлшерін сипаттайды. Мектептік массалық түсіндіруде оны бір килограмм теңіз суындағы тұз грамдарымен беруге болады. Бұл барлық теңіздегі концентрация өзгермейді деген сөз емес: тұщы су келуі мен булану оған әсер етеді. Тұздылық пен тығыздық байланысқанымен, бірдей шама емес.
Қолдану: Зерттеуші үлгідегі тұз массасын бүкіл үлгі массасына қатысты анықтап отыр. Сондықтан тұздылық дұрыс. Шарт судың қаншалықты жылы немесе мөлдір екенін өлшемейді. Бір қасиет екіншісіне ықпал етуі мүмкін, бірақ өлшенген көрсеткіштің атауын оның нақты анықтамасы бойынша таңдаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Түс судың реңін сипаттайды. Температура жылулық күйді көрсетеді. Мөлдірлік жарықтың өтуіне қатысты. Тығыздық масса мен көлем қатынасы; оның анықтамасында тек тұз массасы емес, бүкіл үлгі массасы мен көлемі салыстырылады.
Қайта орындауға ишара: Ненің салыстырмалы мөлшері анықталған: еріген тұздың ба, әлде бүкіл судың масса-көлем қатынасының ба?
Дұрыс жауап: Температура
Жауап нұсқалары
- A.Температурадұрыс
- B.Тығыздық
- C.Тұздылық
- D.Түс
- E.Мөлдірлік
Түсіндірме
Ереже: Температура дененің жылулық күйін сипаттайды және термометрмен өлшенеді. Цельсий градусы осы көрсеткішке арналған бірлік. Су температурасы оның тығыздығына немесе тіршілік жағдайына ықпал етуі мүмкін, бірақ бұл байланыс температураны басқа қасиетке айналдырмайды. Бір өлшем барлық су қасиетін қатар анықтап бермейді.
Қолдану: Шарттағы құрал — термометр, ал нәтиже 18 °C. Сондықтан температура дұрыс. Бұл сан су үлгісінің жылулық күйіне қатысты; тұз грамдары немесе жарық өтуі өлшенген жоқ. Судың түсі не тұздылығы туралы қорытынды жасау үшін басқа бақылау немесе талдау қажет.
Қате нұсқаларды ажырату: Тығыздық масса-көлем қатынасымен анықталады. Тұздылық еріген тұздардың салыстырмалы мөлшерін көрсетеді. Түс реңге қатысты. Мөлдірлік жарықтың өтуін сипаттайды; осы төрт қасиеттің тікелей өлшемі Цельсий градусы емес.
Қайта орындауға ишара: Құрал мен бірлікті бірге қара: термометр және °C.
Дұрыс жауап: Тығыздық
Жауап нұсқалары
- A.Түс
- B.Мөлдірлік
- C.Тығыздықдұрыс
- D.Тұздылық
- E.Температура
Түсіндірме
Ереже: Тығыздық заттың бірлік көлеміне келетін массаны сипаттайды. Оның формуласы ρ = m/V, мұнда масса мен көлем үйлесімді бірліктермен беріледі. Бірдей көлемдегі массасы үлкен сұйықтың тығыздығы жоғары болады. Бұл шама еріген тұзға, температураға және қысымға тәуелді болуы мүмкін, бірақ өзі олардың ешқайсысымен бір мағына емес.
Қолдану: Шартта бүкіл үлгінің массасы көлеміне бөлінген. Сондықтан тығыздық дұрыс. Тек үлгідегі тұздың массасы салыстырылмағандықтан, бұл тұздылық есебі емес. Нақты сан берілмесе де, қолданылған формула есептелген қасиетті анықтауға жеткілікті. Массаны көлемге емес, басқа шамаға бөлу басқа қатынас берер еді.
Қате нұсқаларды ажырату: Түс реңді білдіреді. Мөлдірлік жарық өтуін сипаттайды. Тұздылық тұздың үлестік мөлшеріне қатысты. Температура жылулық күйді көрсетеді; осы төрт қасиеттің анықтамасы бүкіл масса мен көлемді бөлу емес.
Қайта орындауға ишара: Формуладағы масса бүкіл үлгіге қатысты, ал бөлімінде оның көлемі тұр.
Дұрыс жауап: Мөлдірлік
Жауап нұсқалары
- A.Мөлдірлікдұрыс
- B.Температура
- C.Тығыздық
- D.Тұздылық
- E.Түс
Түсіндірме
Ереже: Мөлдірлік жарықтың орта арқылы өтуімен байланысты. Судағы қалқыма бөлшектер мен басқа қоспалар жарықтың шашырауы мен жұтылуына әсер етуі мүмкін. Мөлдір көріну судың міндетті түрде ішуге қауіпсіз екенін дәлелдемейді. Қасиеттерді салыстырғанда үлгілердің қалыңдығы сияқты өлшеу жағдайын бірдей ұстау қажет.
Қолдану: Сұрақта үлгі қалыңдығы бірдей, ал жарықтың өткен мөлшері салыстырылған. Сондықтан мөлдірлік дұрыс. Судың реңі басқа бақылау болуы мүмкін, бірақ берілген әрекет жарық өткізуге бағытталған. Бұл тәжірибеден температураны, тұздың нақты мөлшерін немесе тығыздықты бірден есептеуге болмайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Температура жылулық күйді көрсетеді. Тығыздық масса мен көлем қатынасы. Тұздылық еріген тұз мөлшеріне қатысты. Түс судың реңін атайды; олардың ешқайсысы берілген жарық өткізу салыстыруының нақты қасиетін алмастырмайды.
Қайта орындауға ишара: Сұрақ рең туралы емес, жарықтың үлгіден қаншалықты өтетіні туралы.
Дұрыс жауап: Түс
Жауап нұсқалары
- A.Температура
- B.Түсдұрыс
- C.Тығыздық
- D.Мөлдірлік
- E.Тұздылық
Түсіндірме
Ереже: Түс судың байқалатын реңін сипаттайды. Оған жарық жағдайы, судағы бөлшектер мен ағзалар және судың жарықты жұтуы әсер етуі мүмкін. Көк немесе жасыл рең жалғыз өзі нақты тұздылықты не судың қауіпсіздігін анықтамайды. Түс пен мөлдірлік байланысты болуы мүмкін, бірақ бірдей қасиеттер емес.
Қолдану: Берілген сипаттама көкшіл және жасыл рең туралы. Сондықтан түс дұрыс. Егер жарық өткізу мөлшері өлшенсе, мөлдірлік бағаланар еді; мұнда ол айтылмаған. Бақылаушы реңді атағандықтан, сандық химиялық немесе температуралық қорытынды жасауға шарт жеткіліксіз.
Қате нұсқаларды ажырату: Температура жылулық күйге қатысты. Тығыздық масса-көлем қатынасын береді. Мөлдірлік жарықтың өтуін сипаттайды. Тұздылық еріген тұздардың салыстырмалы мөлшері; осы төрт атау көкшіл не жасыл реңнің тікелей атауы емес.
Қайта орындауға ишара: Реңді сипаттау — түс, жарық өткізу — мөлдірлік.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Қолайсыз атмосфералық құбылыстар
- Гидросфера және оның құрамдас бөліктері
- Су ресурстарының маңызы Су ресурстары және адам
- Дүниежүзілік мұхит және оның бөліктерінің географиялық жағдайы
- Мұхит суларының қозғалысы
- Мұхитта болатын табиғи құбылыстар
- Дүниежүзілік мұхит проблемалары және оны шешу жолдары
- Географиялық ақпарат көздерімен сарамандық жұмыс
Сұрақтар «География» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2025.