Су ресурстарының маңызы Су ресурстары және адам
26-параграф · Оқулықтың 115–118-беттері
«География» оқулығының (7-сынып, Атамұра, 2025) «Су ресурстарының маңызы Су ресурстары және адам» тақырыбы, 26-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Құрғақ кезеңде шаруашылық өзеннен алынған суды арналармен егістікке жеткізіп, өсімдіктердің тамыр аймағын…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Суару
Жауап нұсқалары
- A.Балық шаруашылығы
- B.Суарудұрыс
- C.Ауызсумен қамтамасыз ету
- D.Гидроэнергетика
- E.Кеме қатынасы
Түсіндірме
Ереже: Суару — өсімдіктерге қажет ылғалды егістікке жасанды жеткізу. Ол жауын-шашын жеткіліксіз болғанда топырақтағы су тапшылығын азайтуға көмектеседі. Су мөлшері дақылға, топыраққа және ауа райына сай таңдалады; көп су беру әрқашан жақсы нәтиже бермейді. Сондықтан суаруда ресурсты үнемдеу мен топырақ жағдайын сақтау маңызды.
Қолдану: Шарттағы негізгі әрекет — суды тамыр аймағына жеткізу. Мұнда электр өндіру немесе кеме тасымалы айтылмаған. Сондықтан суару дұрыс. Өзен судың алынған көзі болғанымен, саланы анықтайтын белгі — оның егістіктегі өсімдікке берілуі. Табиғи жаңбырдан айырмашылығы, бұл жеткізуді адам ұйымдастырады.
Қате нұсқаларды ажырату: Балық шаруашылығында негізгі өнім су жануарлары болады. Ауызсумен қамтамасыз ету адамдардың ішуіне жарамды суды жеткізеді. Гидроэнергетика ағын энергиясынан электр өндіреді. Кеме қатынасы су жолымен тасымал жасайды; бұл төрт мақсат егістікті ылғалдандыру әрекетін атамайды.
Қайта орындауға ишара: Судың қайдан алынғанынан гөрі, қай мақсатқа жеткізілгенін анықта.
Дұрыс жауап: Гидроэнергетика
Жауап нұсқалары
- A.Гидроэнергетикадұрыс
- B.Кеме қатынасы
- C.Емдік демалыс
- D.Ауызсумен қамтамасыз ету
- E.Суару
Түсіндірме
Ереже: Гидроэнергетика судың қозғалысы мен биіктік айырмасына байланысты энергияны электр энергиясына айналдырады. Турбина механикалық қозғалысты, генератор электр өндіруді қамтамасыз етеді. Су өздігінен электр тогына айналып кетпейді. Стансы жұмысында ағын мөлшері мен су деңгейі маңызды болғандықтан, өндіріс табиғи және техникалық жағдайларға тәуелді.
Қолдану: Берілген тізбек су қозғалысы → турбина → генератор → электр түрінде сипатталған. Сондықтан гидроэнергетика дұрыс. Су пайдаланылатын басқа салалар да болуы мүмкін, бірақ осы жағдайда анықтаушы нәтиже — электр энергиясы. Сұрақ судың ішетін сапасын немесе егістікке қажетті мөлшерін бағалауды сұрамайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Кеме қатынасы жүк пен жолаушыны тасымалдайды. Емдік демалыс курорттық пайдалану түріне жатады. Ауызсумен қамтамасыз ету ішуге арналған суды жеткізеді. Суару өсімдікке ылғал береді; осы төрт саланың негізгі әрекеті турбина мен генератор арқылы электр өндіру емес.
Қайта орындауға ишара: Құрылғының соңғы өнімі — электр энергиясы.
Дұрыс жауап: Кеме қатынасы
Жауап нұсқалары
- A.Гидроэнергетика
- B.Суару
- C.Балық шаруашылығы
- D.Кеме қатынасыдұрыс
- E.Емдік демалыс
Түсіндірме
Ереже: Кеме қатынасы — су жолдары арқылы адамдар мен жүктерді тасымалдау. Өзен мұндай жағдайда көлік жолы ретінде пайдаланылады. Оның жарамдылығы тереңдікке, арнаға, маусымға және қауіпсіздік жағдайына байланысты. Сондықтан кез келген өзеннің барлық бөлігі жыл бойы кеме қатынасына бірдей қолайлы деп есептелмейді.
Қолдану: Шартта порттар, кемелер және тасымалданатын жүк пен жолаушы берілген. Осы белгілер кеме қатынасын анықтайды. Судың ағып жатуы ғана гидроэнергетика деген қорытынды жасауға жеткіліксіз; электр өндіру көрсетілмеген. Бұл мысалда табиғи су нысанының көлік қызметі қолданылып отыр.
Қате нұсқаларды ажырату: Гидроэнергетиканың нәтижесі электр болады. Суару егістік ылғалын толықтырады. Балық шаруашылығы су жануарларын өсіру немесе аулаумен байланысты. Емдік демалыс курорттық мақсатты білдіреді; олар порттар арасында жүк пен жолаушы жеткізу әрекетін атамайды.
Қайта орындауға ишара: Порт пен жолаушы сөздері судың көлік қызметін көрсетеді.
Дұрыс жауап: Балық шаруашылығы
Жауап нұсқалары
- A.Гидроэнергетика
- B.Балық шаруашылығыдұрыс
- C.Кеме қатынасы
- D.Ауызсумен қамтамасыз ету
- E.Суару
Түсіндірме
Ереже: Балық шаруашылығы балық қорларын өсіру, пайдалану және аулаумен байланысты. Су айдыны бұл салада тіршілік ортасы мен шаруашылық ресурсы ретінде қолданылады. Өнім алу қордың шексіздігін білдірмейді: су сапасы, көбею жағдайы және пайдалану тәртібі маңызды. Балық өсіру мен табиғи қорды аулау бір саладағы әртүрлі әрекеттер болуы мүмкін.
Қолдану: Шарттағы негізгі өнім — балық; оны өсіру және аулау тікелей көрсетілген. Сондықтан балық шаруашылығы дұрыс. Су қоймасының болуы басқа мақсаттарды да мүмкін етуі мүмкін, бірақ сұрақ осы нақты жұмыстың атауын сұрайды. Нысанды емес, орындалған шаруашылық әрекетті салыстыру қажет.
Қате нұсқаларды ажырату: Гидроэнергетика су қозғалысынан электр өндіреді. Кеме қатынасы тасымалды ұйымдастырады. Ауызсумен қамтамасыз ету адамдарға ішетін су береді. Суару егістікке ылғал жеткізеді; олардың негізгі өнімі мен мақсаты берілген балық өсіруге сәйкес емес.
Қайта орындауға ишара: Шаруашылықтың өндіретін өніміне назар аудар.
Дұрыс жауап: Емдік демалыс
Жауап нұсқалары
- A.Емдік демалысдұрыс
- B.Кеме қатынасы
- C.Ауызсумен қамтамасыз ету
- D.Гидроэнергетика
- E.Суару
Түсіндірме
Ереже: Минералды су мен табиғи балшық курорттық сауықтыру демалысының ресурстары ретінде пайдаланылуы мүмкін. Географияда бұл табиғи ресурстың рекреациялық бағытына жатады. Ресурстың минералды болуы кез келген адамға оны ішу немесе қолдану пайдалы деген қорытынды бермейді. Сұрақ медициналық нәтиже емес, шаруашылық пайдалану бағыты туралы.
Қолдану: Шартта курорт пен сауықтыру демалысы нақты берілген. Сондықтан емдік демалыс нұсқасы осы бағытқа сәйкес. Мұнда минералды судың қандай ауруды емдейтіні жөнінде тұжырым жасалмайды. Ресурстың қызметі демалыс инфрақұрылымына байланысты болғандықтан, электр немесе тасымал саласын таңдау шартты өзгертеді.
Қате нұсқаларды ажырату: Кеме қатынасы көлік жолын пайдаланады. Ауызсумен қамтамасыз ету ішуге жарамды суды жеткізу қызметі. Гидроэнергетика электр өндіреді. Суару егістікті ылғалдандырады; осы төрт сала курорттық сауықтыру демалысының берілген мақсатын атамайды.
Қайта орындауға ишара: Мақсат — курорттағы демалыс қызметі, ал ресурс — минералды су мен балшық.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Желдер Ауаның ылғалдылығы және бұлттар
- Атмосфералық жауын шашын Синоптикалық карталар
- Қолайсыз атмосфералық құбылыстар
- Гидросфера және оның құрамдас бөліктері
- Дүниежүзілік мұхит және оның бөліктерінің географиялық жағдайы
- Дүниежүзілік мұхит суларының қасиеттері
- Мұхит суларының қозғалысы
- Мұхитта болатын табиғи құбылыстар
Сұрақтар «География» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2025.