Адамның геномдық ДНҚ-сын секвенирлеу
27-параграф · Оқулықтың 16–19-беттері
«Биология, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Адамның геномдық ДНҚ-сын секвенирлеу» тақырыбы, 27-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Зерттеуші ДНҚ үзіндісіндегі негіздердің нақты орналасу ретін анықтағысы келеді. Қай әдіс тікелей осы міндетке…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: ДНҚ секвенирлеу
Жауап нұсқалары
- A.ПТР арқылы тек көшірме санын арттыру
- B.ДНҚ мөлшерін ғана өлшеу
- C.ДНҚ секвенирлеудұрыс
- D.Хромосома санын анықтау
- E.Кәдімгі жарық микроскопиясы
Түсіндірме
Ереже: Секвенирлеу ДНҚ-дағы A, T, G және C негіздерінің орналасу ретін анықтайды. Бұл ДНҚ мөлшерін, хромосома санын немесе нысанның сыртқы құрылымын өлшеуден өзгеше міндет.
Қолдану: Сұрақ нақты ретті сұрайды. Сондықтан көшірме санын көбейтетін немесе хромосомаларды санайтын әдістен гөрі секвенирлеу тікелей сәйкес келеді.
Қате нұсқалар: A) Амплификация қажетті материалды көбейтеді; көшірме көбейгенінің өзі реттің оқылғанын білдірмейді.
B) Мөлшер қанша ДНҚ барын көрсетеді, ал бірдей мөлшердегі молекулаларда негіз реті әртүрлі болуы мүмкін.
D) Сандық кариотип талдауы негіздердің нақты тізбегін анықтаумен бірдей емес.
E) Ол жасушаларды көруге көмектеседі, бірақ жеке негіздердің ретін тікелей оқымайды. Ишара: Таңдалған әдістің нәтижесі әріптер тізбегі болуы керек.
Дұрыс жауап: Екінші және үшінші орындардағы негіздердің ретін
Жауап нұсқалары
- A.Тек екі үзіндінің ұзындығының айырмасын
- B.Екінші және үшінші орындардағы негіздердің ретіндұрыс
- C.Тек барлық негіздер санының екі еселенуін
- D.Тек G негізінің болуын немесе болмауын
- E.Тек A негізінің жалпы санын
Түсіндірме
Ереже: ДНҚ ақпараты негіздердің санына ғана емес, олардың орналасу ретіне байланысты. Бірдей ұзындық және бірдей негіз құрамы бірдей тізбек дегенді білдірмейді.
Қолдану: ATGC және AGTC тізбектерінде бірінші A мен соңғы C сақталған. Екінші және үшінші орындарда T мен G орындары ауысқан, сондықтан рет оқылуы керек.
Қате нұсқалар: A) Екеуінің ұзындығы бірдей: төрт нуклеотид. Айырмашылық реттің ішінде.
C) Негіз саны артқан жоқ, төрт орынның ішіндегі рет ауысқан.
D) Екі үзіндіде де G бар; орналасу орны ғана өзгеше.
E) Екеуінде де A бір рет кездеседі; ол бұл айырмашылықты ашпайды. Ишара: Тізбектерді сол бағытта, орын нөмірі бойынша салыстыр.
Дұрыс жауап: Нысана ДНҚ үзіндісін амплификациялау
Жауап нұсқалары
- A.Нысана ДНҚ-ны түгелдей ыдырату
- B.ДНҚ-дағы барлық генді бірден ақуызға айналдыру
- C.Хромосомаларды жасуша полюстеріне бөлу
- D.Кез келген геномды міндетті түрде толық секвенирлеу
- E.Нысана ДНҚ үзіндісін амплификациялаудұрыс
Түсіндірме
Ереже: ПТР белгілі ДНҚ аймағының көптеген көшірмесін алуға мүмкіндік береді. Праймерлер таңдалған аймаққа сәйкес жасалады, сондықтан әдеттегі ПТР бүкіл геномды міндетті түрде көшірмейді.
Қолдану: Шартта талдауға материал жеткіліксіз, қосымша көшірмелер керек. Бұл қажеттілік амплификацияға сәйкес; алынған өнімді кейін секвенирлеуге немесе басқа талдауға пайдалануға болады.
Қате нұсқалар: A) Амплификация материалды арттыруға бағытталған, толық жоюға емес.
B) ПТР ДНҚ синтездейді; ақуыз синтезі трансляцияға жатады.
C) Бұл жасушалық бөліну үдерісі; ПТР зертханалық ДНҚ көбейту реакциясы.
D) ПТР көшірме жасайды, ретті автоматты толық оқымайды; нысана праймерлермен таңдалады. Ишара: Ретті оқу мен көшірме көбейтуді ажырат.
Дұрыс жауап: Денатурация
Жауап нұсқалары
- A.Хромосомалық транслокация
- B.Элонгация
- C.Праймерлердің жалғануы
- D.Трансляция
- E.Денатурациядұрыс
Түсіндірме
Ереже: ПТР денатурациясында комплементарлы тізбектер арасындағы жұптасу бұзылып, әрқайсысы жеке матрицаға айналады. Бұл жаңа тізбектің синтезделуі емес, синтезге қажетті матрицаларды ашу кезеңі.
Қолдану: Шартта қос тізбек жеке тізбектерге бөлінгені көрсетілген. Сондықтан денатурация таңдалады; ДНҚ қаңқасы түгелдей ыдырады деп түсінуге болмайды.
Қате нұсқалар: A) Транслокация хромосома бөлігінің орнын өзгертеді; температурамен тізбектердің ажырауы оған жатпайды.
B) Элонгация жаңа тізбектің ұзаруы; берілген оқиға бар тізбектердің ажырауы.
C) Праймерлердің матрицаға жұптасуы басқа кезеңде, сәйкес төменірек температурада жүреді.
D) Трансляция ақуыз синтезіне қатысты, ДНҚ тізбектерін ажырату емес. Ишара: Ескі тізбектер ажырады ма, әлде жаңа тізбек ұзарды ма?
Дұрыс жауап: Полимеразаға синтезді бастау ұшын беру және нысана аймақты белгілеу үшін
Жауап нұсқалары
- A.ДНҚ-ны ақуызға аудару үшін
- B.ДНҚ-полимеразаның орнына барлық тізбекті синтездеу үшін
- C.Барлық ДНҚ молекулаларын бірдей орыннан кездейсоқ кесу үшін
- D.ДНҚ негіздерінің ретін түгел өздері оқу үшін
- E.Полимеразаға синтезді бастау ұшын беру және нысана аймақты белгілеу үшіндұрыс
Түсіндірме
Ереже: ДНҚ-полимераза жаңа тізбекті дайын 3′ ұшынан ұзартады. Нысанаға сәйкес праймерлер осы ұшты береді әрі амплификацияланатын аралықтың шекараларын таңдауға көмектеседі.
Қолдану: Шартта қысқа праймерлердің нысанаға сәйкестігі айтылған. Олардың қызметі — дайын бастапқы ұшпен синтезді қамтамасыз ету; нуклеотидтерді жалғайтын ферменттің орнына жүрмейді.
Қате нұсқалар: A) Бұл трансляцияның міндеті; ПТР праймері ақуыз синтездемейді.
B) Праймер бастапқы ұш береді; ұзаруды фермент жүргізеді.
C) Праймер комплементарлы аймаққа байланысады, ол кесетін фермент емес.
D) Праймерлер нысанаға жұптасады, бірақ толық ретті оқитын құрал емес. Ишара: Праймер бастапқы ұш береді, ал фермент оны ұзартады.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Биология, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.