ДНҚ репликациясының қателері және тосын мутациялар

Ереже: ДНҚ синтезінің сәйкессіздігі түзету жүйелері арқылы жойылуы мүмкін. Тұрақты мутация туралы айту үшін генетикалық материалда сақталатын өзгеріс болуы керек; уақытша сәйкессіздікті сол өзгеріспен теңестірмейміз.

Қолдану: Шартта қате негіз қосылғаны да, кейін түзетілгені де көрсетілген. Сондықтан синтез қатесін мойындаймыз, бірақ бастапқы ақпарат қалпына келсе, оны келесі ұрпаққа міндетті түрде берілетін өзгеріс деп атай алмаймыз. Қорытынды осы тексерілген орынға қатысты; басқа орындар туралы дерек жоқ.

Қате нұсқалар: A) Шарт түзету болғанын көрсетеді; сақталмаған сәйкессіздікті міндетті берілетін тұрақты өзгеріспен теңестіруге болмайды.

C) Кодтау аймағы және ақуыз нәтижесі берілмеген, әрі өзгеріс кейін түзетілген.

D) Қате қосылу шартта байқалған; кейінгі түзету бұрынғы оқиғаны жоққа шығармайды.

E) Түзету арқылы жойылатын уақытша сәйкессіздік тұрақты ДНҚ өзгерісінен ажыратылады. Ишара: Қате сақталды ма, әлде бастапқы реттілік қалпына келді ме?

Ереже: Тосын мутация арнайы мутагендік өңдеусіз де пайда болуы мүмкін. Себепті жіктеу мен мутацияның қызметтік салдарын бағалау бөлек міндеттер; қалыпты жағдай абсолютті генетикалық өзгермейтіндікті кепілдемейді.

Қолдану: Тәжірибеде сыртқы арнайы әсер енгізілмеген, бірақ ұрпақта ДНҚ өзгерісі сақталған. Бұл тосын өзгеріске үйлеседі. Нақты молекулярлық себебін анықтау үшін қосымша зерттеу қажет; бір бақылаудан оның пайдалы, зиянды немесе бейтарап екенін де толық анықтамаймыз.

Қате нұсқалар: B) Жаңа өзгерістің ұрпақта табылуы оны барлық бастапқы жасушада болған деп дәлелдемейді.

C) Пайда болу жолы пайдасын немесе ағзаның мақсатын анықтамайды.

D) Шарт сақталған ДНҚ өзгерісін нақты береді; физиологиялық жауаппен алмастыруға болмайды.

E) Тосын өзгерістер қалыпты жасушалық процестерде де пайда болуы мүмкін. Ишара: Өңдеу жасалмауын ДНҚ ешқашан өзгермейді деп түсіндірме.

Ереже: Транзиция — бір пуриннің екінші пуринге немесе бір пиримидиннің екінші пиримидинге алмасуы. Жіктеу нуклеотидтің химиялық класына сүйенеді; өзгерістің ақуызға әсері осы атаумен автоматты түрде анықталмайды.

Қолдану: A мен G екеуі бір пуриндік топта. Тізбектің осы орнындағы негіз ғана алмастырылғандықтан, оны транзиция деп атаймыз. Реттілік ұзындығы сақталады; ақуыздың өзгергенін бағалау үшін кодон мен кодтау аймағы туралы дерек керек.

Қате нұсқалар: A) Бір негіздің ауысуы тұтас хромосома көшірмесінің пайда болуын білдірмейді.

B) A орнына G келген, орын жойылмаған.

D) Қосымша орын енгізілмеген; бір негіз екіншісімен ауыстырылған.

E) Трансверсияда пурин мен пиримидин кластары ауысады; мұнда екеуі де пурин. Ишара: Алмасқан екі негіз бір химиялық топта ма?

Ереже: Трансверсия пуриннің пиримидинге немесе пиримидиннің пуринге ауысуын білдіреді. Бұл негіз алмасуының түрі; оны хромосомалық бөліктің бұрылуы немесе нуклеотид санының өзгеруімен шатастырмаймыз.

Қолдану: G — пурин, T — пиримидин. Демек, химиялық класс өзгерген және жауап трансверсия болады. Бұл шарт өзгерістің орны мен түрін береді, бірақ оның ағзаға зиянын, ақуызға әсерін немесе пайда болу жиілігін анықтамайды.

Қате нұсқалар: B) Транзиция бір класс ішінде жүреді; G және T әртүрлі класқа жатады.

C) Хромосома бөлігінің кері бағытта орналасуы берілмеген.

D) Тізбекке жаңа орын қосылған жоқ.

E) Орын жойылмаған, оның негізі алмастырылған. Ишара: Пурин мен пиримидин арасында шекара кесілді ме?

Ереже: Делеция ДНҚ бөлігінен бір немесе бірнеше нуклеотидтің жоғалуын білдіреді. Алдымен тізбектердің ұзындығы мен сәйкес орындарын салыстырамыз; тек әріптің айырмашылығына қарап алмасу деп шешпейміз.

Қолдану: Бастапқы ACGTAC ішінде төртінші орында T бар. Оны алып тастағанда ACGAC шығады және басқа орындардың реті сақталады. Сондықтан бұл бір нуклеотидтің делециясы; кодтау аймағы берілмегендіктен, аминқышқылдық салдарын қосымша болжамаймыз.

Қате нұсқалар: A) Алмасу ұзындықты сақтар еді; мұнда алты орыннан бес орын қалған.

B) Қалған орындардың реті сақталған, тізбек толық кері айналмаған.

D) Ұзындық бір орынға қысқарған; қосымша негіз енгізілмеген.

E) Өзгерген тізбек қысқа; толық көшірме қосылмаған. Ишара: Бастапқы тізбектен қай бір әріпті алып тастағанда нәтиже дәл шығады?