Бекторының қазынасы
19-параграф · Оқулықтың 118–126-беттері
«Қазақ әдебиеті, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Арман-ПВ, 2020) «Бекторының қазынасы» тақырыбы, 19-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Таласбек Әсемқұловтың «Бекторының қазынасында» Қайырболды жүрегін мәрмәр жүрекке айырбастап, байлыққа жетеді…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Материалдық табыс үшін адамдық сезімді жоғалту
Жауап нұсқалары
- A.Ертегі образын толық алып тастау
- B.Материалдық табыс үшін адамдық сезімді жоғалтудұрыс
- C.Тек медициналық операцияның тәртібі
- D.Байлық кез келген жағдайда жаман екенін бекіту
- E.Қайырболдының еш таңдауы болмағанын айту
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Жүрек ауысуы қайырымдылықтан айырылу мен байлық арасындағы айырбасты бейнелейді. Талдау фантастикалық оқиғаның моральдық мағынасына сүйенеді. Қайырболдының дәулеті өскенмен, жақынға қамқорлығы азаяды; материалдық және рухани өлшемнің айырмасы осы әрекеттерден ашылады.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Бекторы негізгі тартысқа қатысады.
C) Әңгімедегі жүрек ауыстыру — фантастикалық әрі символдық шешім.
D) Сын байлықтың өзіне ғана емес, адамдықты жоғалтуға бағытталған.
E) Ол ұсынысқа келіседі, кейін қайта таңдайды.
Қайта орындауға ишара: Қандай игілік алынды, қандай адамдық қасиет жоғалды?
Дұрыс жауап: Жанашырлық пен көмектесуге әзірлігін
Жауап нұсқалары
- A.Әр қонақты міндетті бопсалағанын
- B.Байлық үшін бәрін алдын ала жоспарлағанын
- C.Атасы мен әжесін әуелден ұмытқанын
- D.Жанашырлық пен көмектесуге әзірлігіндұрыс
- E.Тек өзгеге зиян келтіру ниетін
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Өз пайдасын күтпей шығындануы адамға қамқор қатынасын көрсетеді. Алғашқы жанама мінездеу кейінгі өзгеріспен салыстыруға негіз болады. Кейіпкердің қайырымды әрекеті мен мәрмәр жүректен кейінгі қатыгездігі қарсы қойылып, адамдық жоғалтудың салмағын арттырады.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Шартта мәжбүрлеу көрсетілмеген.
B) Алғашқы көмек барлық кейінгі оқиғаны білгенін дәлелдемейді.
C) Бастапқы кезеңде оларға көмектесіп тұрғаны беріледі.
E) Әрекет көмектесуге бағытталған.
Қайта орындауға ишара: Бастапқы әрекетті кейінгі өзгеріспен салыстыр.
Дұрыс жауап: Сезімталдықтан немқұрайды қатыгездікке ауысу
Жауап нұсқалары
- A.Сезімталдықтан немқұрайды қатыгездікке ауысудұрыс
- B.Қамқорлығының күшеюі
- C.Байлықтан толық бас тартуы
- D.Әр адамның жағдайын бұрынғыдан жақсы түсінуі
- E.Кейіпкерде еш өзгеріс жоқтығы
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Жақындары мен мұқтаждарға қатынас оның моральдық күйін танытады. Көркем өзгеріс заттық символмен және нақты ісімен бекітіледі. Мәрмәрдің қаттылығы ішкі суықтыққа ұқсатылады; мінез тек аталған сөзден емес, кейіпкер әрекетінен байқалады.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Берілген әрекеттер қамқорлықтың азайғанын көрсетеді.
C) Бұл кезеңде оның дәулеті артып келеді.
D) Көмектен бас тарту мұндай жақындасуды дәлелдемейді.
E) Бастапқы көмегімен кейінгі қатынасы қайшы.
Қайта орындауға ишара: Жүрек символы қандай іс-әрекетпен нақтыланды?
Дұрыс жауап: Өзгенің тағдырын өз тәжірибесімен байланыстырып, оянуға түрткі болу
Жауап нұсқалары
- A.Еш кейінгі шешімге әсер етпеу
- B.Романды ғылыми жол ережесімен теңестіру
- C.Өзгенің тағдырын өз тәжірибесімен байланыстырып, оянуға түрткі болудұрыс
- D.Оның барлық әрекеті дұрыс екенін растау
- E.Бала міндетті оның туған ұлы екенін бекіту
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Ұқсастық кейіпкерді бұрынғы қайырымдылық пен жеке жарасына қайта әкеледі. Кейіпкер бөтен адамның қасіретіне немқұрайлы қарай алмай қалған кезде символдық жүрек айырбасының салдары айқындалады. Өзгені өзіне жақын көру рухани бетбұрыстың негізі болады.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Эпизод мінез өзгерісіне түрткі болады.
B) Әңгіме эпизоды моральдық тартысты ашады.
D) Оқиға моральдық дағдарысты күшейтеді.
E) Өзіндей көру нақты туыстықты дәлелдемейді.
Қайта орындауға ишара: Оқиғадан кейін адамның басқаға қатынасы қалай өзгереді?
Дұрыс жауап: Адамдық болмысын байлықтан жоғары қою
Жауап нұсқалары
- A.Тек материалдық пайдасын көбейту
- B.Атасы мен әжесін мәңгі ұмыту
- C.Ештеңені өз еркімен таңдамау
- D.Барлық адамдарды жазалау
- E.Адамдық болмысын байлықтан жоғары қоюдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Ол сезім мен жақындықты қалпына келтіруді таңдайды. Шығармада адамдық құндылық тек сөзбен емес, материалдық игіліктен айырылу құнымен беріледі. Бұл байлықтың барлық түрін айыптау емес; сезім мен ар-ұжданды табысқа айырбастау мәселесі.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Мүлік белгілерінің жоғалуы осы жорамалды жоққа шығарады.
B) Жүрегін қайтарғаннан кейін жақындыққа бет бұрады.
C) Бекторыға қайта баруы белсенді шешім.
D) Шешім өз болмысын қалпына келтіруге бағытталған.
Қайта орындауға ишара: Қай құндылық үшін сыртқы игіліктен бас тартты?
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ әдебиеті, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Арман-ПВ, 2020.