Бауырлар
17-параграф · Оқулықтың 110–113-беттері
«Қазақ әдебиеті, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Арман-ПВ, 2020) «Бауырлар» тақырыбы, 17-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Тұманбай Молдағалиевтің «Бауырлар» өлеңі шетелдегі қандастарға атажұртқа жақындық сезімін білдіреді. Негізгі…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Ұлттық бірлік пен туған жерге ортақ қатыстылық
Жауап нұсқалары
- A.Тек туристік бағаны салыстыру
- B.Барлық адамды міндетті бір мамандыққа жіберу
- C.Тек табиғат заттарын сатуға ұсыну
- D.Ұлттық бірлік пен туған жерге ортақ қатыстылықдұрыс
- E.Қандастарды туған жерден алыстату
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Үндеу алыстағы қандасты ортақ елдік кеңістікке жақындатады. Мәтіндегі ортақ жер, көл және тау бейнелері туыстық сезімді кеңейтеді. Өлеңді нақты көші-қон ережелерінің тізімі деп емес, туған елге қатыстылықты білдіретін лирикалық үндеу деп талдаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Атажұрттың мағынасы туристік тарифпен шектелмейді.
B) Өлең кәсіптік іріктеу нұсқаулығы емес.
C) Табиғат бейнелері елдік жақындыққа қызмет етеді.
E) Өлең шақыру мен бауырластыққа бағытталған.
Қайта орындауға ишара: Үндеу кімге және қандай ортақ құндылыққа бағытталған?
Дұрыс жауап: Ортақ атажұртты бөліспей, ортақ игілік деп тану
Жауап нұсқалары
- A.Ортақ атажұртты бөліспей, ортақ игілік деп танудұрыс
- B.Атажұртты тек жеке меншік деп шектеу
- C.Жердің географиялық шекарасы жоғалғанын айту
- D.Әр адамның міндетті бір жерде тұратынын бекіту
- E.Туған жерді бөтен адамға айырбастау
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Сөз қандасты сыртқы қонақ емес, елге қатысты адам ретінде қабылдайды. Лирикалық жомарттық ұлттық кеңістік пен рухани туыстықты байланыстырады. Оның мағынасын нақты меншік құжатына айналдыру өлеңнің көркем және моральдық қызметін бұрмалайды.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Өлеңдегі ортақтық бұған қарсы.
C) Көркем үндеу нақты шекараны өзгертпейді.
D) Поэзия заңдық міндет қоймайды.
E) Ортақ қатыстылық сауда мәмілесі емес.
Қайта орындауға ишара: Жеке иелену емес, ортақ қатыстылық қалай көрсетілген?
Дұрыс жауап: Атажұртқа сезімдік жақындық қалыптастыру
Жауап нұсқалары
- A.Орманды міндетті түгел кесу
- B.Тауға шыққанның бәрі туыс деу
- C.Атажұртқа сезімдік жақындық қалыптастырудұрыс
- D.Тек өсімдік түрлерін ғылыми жіктеу
- E.Көлдің тереңдігін өлшеу
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Туған табиғат ортақ елдің тартымды, таныс бейнесін жасайды. Бейне оқырман сезіміне ықпал етіп, ортақ мекенді елестетеді. Пейзаждық детальды тек географиялық атаумен шектеу оның бауырластық идеясымен байланысын жоғалтады.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Мәтіндегі көркем шақыру мұндай нұсқау емес.
B) Табиғатпен ұқсату биологиялық туыстықты анықтамайды.
D) Өлең ботаникалық анықтамалыққа құрылған емес.
E) Сандық зерттеу шартта берілмеген.
Қайта орындауға ишара: Табиғат бейнелері қандай сезімді оятады?
Дұрыс жауап: Жаңа шаңырақ пен ортақ елге орнығуды меңзейді
Жауап нұсқалары
- A.Тек аспаптың дыбысын өлшейді
- B.Елден безіп кетуге шақырады
- C.Әр қандас міндетті ағаш шебері болады дейді
- D.Үйдің рухани мағынасы жоқ дейді
- E.Жаңа шаңырақ пен ортақ елге орнығуды меңзейдідұрыс
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Үйдің бөлшегі қандастың атажұртта тіршілік бастауына ұқсас мағына береді. Уықтың тура қызметі киіз үй құрылымына қатысты. Ал өлеңде ол жаңа өмір, отбасы және ортақ елдік тіршілікке орнығудың бейнесі ретінде түсіндіріледі; мұны техникалық құрылыс нұсқаулығы етпейміз.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Уық музыкалық дыбыс өлшемі емес.
B) Шаңырақ көтеру елге орнығу ойымен байланысты.
C) Көркем бейне кәсіптік талап емес.
D) Өлең контексінде баспана елдік жақындықпен байланысады.
Қайта орындауға ишара: Үй бөлшегі қандай өмірлік бастаманы бейнелейді?
Дұрыс жауап: Қонақжай бауырмалдық
Жауап нұсқалары
- A.Барлық өзгені жау санау
- B.Қонақжай бауырмалдықдұрыс
- C.Қандасына немқұрайлылық
- D.Тек мүліктен пайда табуға ұмтылу
- E.Алыстағы адамды қорқыту
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтінді талдауда қорытынды кейіпкердің әрекеті мен берілген көркемдік белгіге сүйенеді. Бір детальды бүкіл шығармаға орынсыз жалпыламаймыз; автордың идеясы мен кейіпкердің жеке ұстанымын да ажыратамыз.
Қолдану: Қандасын шақырып, ортақ игілік ұсыну жақындық пен қамқорлықты көрсетеді. Лирикалық образ әрекетке жақын сөздік ұстаным арқылы жасалған. Оның жомарт үні туған жерге ортақ қатыстылық сезімін күшейтеді; бір өлеңнен нақты барлық адамның мінезін бекітпейміз.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Мәтіндік шақыру мұндай жаппай айыпты дәлелдемейді.
C) Қарсы алу ниеті немқұрайды қатынас емес.
D) Мәтіндегі басты екпін сауда емес, бауырластық.
E) Үндеу жақындатуға бағытталған.
Қайта орындауға ишара: Сөйлеушінің алыстағы адамға қатынасын анықта.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ әдебиеті, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Арман-ПВ, 2020.