Қазіргі ғылымның перспективті салалары

Ереже: «Нано» қосымшасы негізгі бірліктің миллиардтан бір бөлігін білдіреді: 1 нм = 10⁻⁹ м. Санның мәні мен бірлік көбейткіші бірге түрленеді.

Қолдану: Қалыңдықты 35·10⁻⁹ м деп жазамыз. Стандарт түрде 35 = 3,5·10 болғандықтан, 35·10⁻⁹ = 3,5·10⁻⁸ м. Екі жазылым бір қалыңдықты көрсетеді.

Қате нұсқалар: A) Бұл мән 3500 нм болады, бастапқы 35 нм-ден 100 есе үлкен. Ондық дәреже екі сатыға қате жазылған.

C) Кіші бірліктен метрге көшкенде 10⁹-ға бөледі; мұнда керісінше үлкен шама алынған.

D) Бұл 350 нм-ге тең; ондық үтірді жылжытқанда дәреже бірлікке қате өзгерген.

E) Бұл 3,5 нм ғана; бастапқы 35 санындағы ондық көбейткіш жоғалған. Ишара: Алдымен 35 санын өзгертпей, «нм» орнына 10⁻⁹ м қой.

Ереже: Диаметрлерді салыстыру үшін бәрін бір өлшем бірлігіне келтіреді. 1 мкм = 1000 нм; мұндағы жіктеу шартта көрсетілген аралыққа ғана қатысты.

Қолдану: 0,040 мкм = 0,040·1000 = 40 нм. 1 ≤ 40 ≤ 100 болғандықтан осы бөлшек берілген аралыққа кіреді. Қалған төрт өлшемнің бәрі аралықтан тыс қалады.

Қате нұсқалар: B) Бұл 400 нм; нанометрге аудармай қарағанда ғана кіші сан болып көрінеді.

C) Бұл 4000 нм және көрсетілген аралықтың жоғарғы шекарасынан қырық есе үлкен.

D) Бұл 40000 нм; микрометрлік бөлшекті осы шарттағы наноаралыққа жатқызуға болмайды.

E) Бұл 0,4 нм: берілген 1 нм төменгі шекарадан кіші, сондықтан таңдалған аралыққа кірмейді. Ишара: Микрометрмен берілген әр санды 1000-ға көбейтіп салыстыр.

Ереже: Наноқұрылымды сипаттағанда қалыңдық, ен және ұзындықты бөлек қарайды. Жұқа қабықшаның бір ғана өлшемі наноаралықта болуы мүмкін.

Қолдану: Қалыңдық 8 нм, ал екі бүйір өлшемі 2·10⁶ нм. Сондықтан геометриялық үш өлшемнің тек біреуі наноаралықта. Бұл жұқа қабықшаның наноқұрылым болуына жеткілікті.

Қате нұсқалар: A) 8 нм шамасы 1–100 нм аралығында; үлкен ен мен ұзындық оны өзгертпейді.

C) Наноқабықша атауы оның барлық бағыттағы өлшемі нанометр дегенді білдірмейді.

D) Ұзындық пен ен 2 мм, яғни 2·10⁶ нм; олар наноаралықта емес.

E) Ұзындық миллиметрмен берілген; наноаралықтағы 8 нм — қалыңдық. Ишара: Материалдың атауын емес, үш санның әрқайсысын тексер.

Ереже: Гетерогенді катализде реакция катализатордың бетінде жүреді. Қолжетімді меншікті бет өскенде белсенді орындар саны артуы мүмкін; нақты әсер бет күйіне де тәуелді.

Қолдану: Екі үлгінің массасы бірдей, бірақ наноұнтақта атомдардың көбірек бөлігі бетке жақын. Сондықтан реакцияласушы заттарға қолжетімді орындар көбеюі ықтимал; ядро құрамы не тепе-теңдік заңы өзгермейді.

Қате нұсқалар: A) Құрам мен масса бірдей болса, атом саны шамамен бірдей; өзгеретіні олардың бетке шығатын үлесі.

B) Катализатор тура және кері үдерістердің жылдамдығын өзгертеді; үлкен бет тепе-теңдік орнын міндетті ығыстырмайды.

C) Меншікті бет өсуі ерітінді концентрациясының өсуіне тең емес; ол жанасуға қолжетімді орындарды өзгертеді.

E) Катализатор тепе-теңдікке жету жылдамдығына әсер етеді; тепе-теңдік тұрақтысын жай бет өсімі анықтамайды. Ишара: Масса өзгермегенде не өзгеруі мүмкін: атомның өзі ме, әлде оның бетке қолжетімділігі ме?

Ереже: Нанокристалды материалда маңызды белгі — ішкі кристаллиттердің өлшемі. Макроскопиялық бұйым көптеген наноөлшемді құрылымдық бөліктен құралуы мүмкін.

Қолдану: 60 нм кристаллиттер наноаралыққа жатады, ал 10 см — солардан құралған бүкіл бұйым өлшемі. Екі сан бір-біріне қайшы емес: әрқайсысы құрылымның өз деңгейін сипаттайды.

Қате нұсқалар: A) 60 нм кристаллиттерден тұратын үлкен бұйымда көптеген түйіршік болуы мүмкін; сыртқы өлшем монокристалдылықты дәлелдемейді.

B) Берілген 60 нм — ішкі кристаллиттің орташа өлшемі; ол бұйымның ұзындығына тең емес.

C) Бұйымның сыртқы өлшемі мен ішкі кристаллит өлшемі әртүрлі сипаттамалар.

D) Өлшем химиялық құрамды жалғыз өзі анықтамайды; әртүрлі элементтерде ұқсас кристаллиттер болуы мүмкін. Ишара: Ішкі түйіршік пен бүкіл бұйымды екі бөлек деңгей ретінде қара.